Chu kỳ rút ngắn, TP.HCM cảnh báo một dịch bệnh sắp vào đỉnh

Sốt xuất huyết có khả năng bùng dịch trong năm nay. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Nhiều người vẫn xem sốt xuất huyết là bệnh theo mùa, chỉ bùng phát vào mùa mưa rồi giảm dần. Tuy nhiên, tại tọa đàm "Sốt xuất huyết Dengue: Nhận diện nguy cơ và gánh nặng bệnh tật - Chủ động phòng ngừa cho cả gia đình" do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) tổ chức ngày 6/6, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ gia tăng ca mắc trong năm 2026.

Chu kỳ dịch đang rút ngắn

Theo bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó giám đốc HCDC, trước đây ngành y tế thường ghi nhận một đợt dịch sốt xuất huyết lớn khoảng 5 năm một lần. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, quy luật này đã thay đổi đáng kể.

Nếu năm 2016 ghi nhận một đợt dịch lớn, năm 2019 tiếp tục xuất hiện đỉnh dịch mới thì đến năm 2022, số ca mắc lại tăng mạnh. Những dữ liệu này cho thấy khoảng cách giữa các đợt bùng phát ngày càng ngắn hơn.

"Hiện chu kỳ dịch rút xuống còn khoảng 3-4 năm. Đây là dấu hiệu cho thấy nguy cơ xuất hiện các đợt gia tăng ca bệnh đang đến gần hơn trước", bác sĩ Nga nhận định.

Bác sĩ Nga cho hay biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân quan trọng làm thay đổi quy luật dịch tễ của bệnh. Nhiệt độ tăng, mùa mưa kéo dài và thời tiết diễn biến thất thường tạo điều kiện thuận lợi để muỗi truyền bệnh phát triển quanh năm.

Bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó giám đốc HCDC chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Cùng với đó, tốc độ đô thị hóa nhanh tại các thành phố lớn đang khiến việc kiểm soát nguồn lây trở nên khó khăn hơn. Những khu dân cư đông đúc, công trình xây dựng, khu vực tập trung nhiều vật dụng chứa nước đều có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh.

Một thực tế đáng chú ý được bác sĩ Nga đưa ra là cơ cấu người mắc bệnh đang có nhiều thay đổi. Trước đây, sốt xuất huyết thường được xem là bệnh phổ biến ở trẻ em. Tuy nhiên, dữ liệu điều trị hiện nay cho thấy người lớn đang chiếm hơn một nửa số ca mắc.

Theo HCDC, nhóm tuổi từ 15 tuổi trở lên hiện chiếm trên 50% số bệnh nhân sốt xuất huyết. Trong đó, tỷ lệ mắc bệnh cao tập trung ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi từ 16 đến 30.

Đây là nhóm thường xuyên học tập, làm việc và di chuyển tại các môi trường tập trung đông người. Tuy nhiên, nhiều người lại có tâm lý chủ quan, ít áp dụng các biện pháp phòng chống muỗi đốt so với trẻ nhỏ.

Bác sĩ Nga cho biết không ít trường hợp người trưởng thành nhập viện trong tình trạng nặng, do nhầm lẫn các triệu chứng ban đầu với cảm cúm hoặc sốt thông thường.

Muỗi truyền bệnh ngày càng thích nghi với môi trường đô thị

Trong khi đó, PGS.TS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), cho hay một trong những nguyên nhân khiến sốt xuất huyết tiếp tục gia tăng là khả năng thích nghi rất tốt của muỗi vằn với môi trường sống hiện đại.

Khác với suy nghĩ của nhiều người, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết không sinh sản ở những nơi nước bẩn hay cống rãnh ô nhiễm. Chúng lại đặc biệt ưa thích các nguồn nước sạch đọng trong sinh hoạt hàng ngày.

Các khay nước dưới chậu cây, thùng chứa nước sinh hoạt, bình hoa, máng thoát nước hay thậm chí những chiếc ly nhựa, hộp xốp bỏ ngoài trời sau cơn mưa đều có thể trở thành nơi sinh sản lý tưởng của lăng quăng.

"Nhiều gia đình cho rằng nhà sạch sẽ thì không có nguy cơ mắc sốt xuất huyết. Thực tế đây là một ngộ nhận rất phổ biến", bác sĩ Quang cho biết.

PGS.TS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) tại tọa đàm. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Đáng chú ý, dịch bệnh hiện không chỉ xuất hiện tại các khu dân cư thấp tầng mà còn ghi nhận ở nhiều chung cư cao tầng hiện đại.

Muỗi vằn có thể di chuyển theo thang máy cùng cư dân hoặc sinh sản tại các khu vực chứa nước trên tầng thượng, hệ thống thoát nước của tòa nhà.

Bên cạnh đó, nhiều người vẫn lầm tưởng muỗi truyền sốt xuất huyết chỉ hoạt động vào ban đêm. Bác sĩ Quang cho biết đây là một trong những quan niệm sai lầm phổ biến nhất.

"Muỗi vằn chủ yếu đốt người vào ban ngày, đặc biệt trong khoảng sáng sớm và chiều tối. Vì vậy chỉ ngủ mùng vào ban đêm là chưa đủ để phòng bệnh", bác sĩ Quang nói.

Trong bối cảnh sốt xuất huyết được dự báo bước vào chu kỳ gia tăng mới trong năm nay, mỗi gia đình cần chủ động kiểm tra và loại bỏ các điểm có nguy cơ phát sinh lăng quăng, muỗi truyền bệnh.

Các biện pháp đơn giản như đậy kín dụng cụ chứa nước, lật úp vật dụng đọng nước sau mưa, thu gom rác thải, vệ sinh khu vực sinh hoạt và sử dụng các biện pháp chống muỗi đốt có thể góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng.