Chủ nhân Huy chương Fields 2026 làm giáo sư khi mới 27 tuổi

Giáo sư John Pardon. Ảnh: Quanta Magazine.

Khi Liên minh Toán học Quốc tế (IMU) công bố bốn chủ nhân Huy chương Fields 2026, cái tên John Pardon nhanh chóng thu hút sự chú ý với hồ sơ dày đặc thành tích trong lĩnh vực toán học.

Giáo sư 37 tuổi của Đại học Stony Brook (Mỹ) được vinh danh nhờ những đóng góp mang tính đột phá trong hình học symplectic, đặc biệt là việc chứng minh giả thuyết MNOP tồn tại suốt 20 năm và xây dựng những nền tảng toán học mới có ảnh hưởng sâu rộng đến hình học, tôpô học và vật lý lượng tử.

Tuy nhiên, với nhiều đồng nghiệp, Huy chương Fields chỉ là cột mốc được dự báo từ rất lâu. Bởi ngay từ khi còn là sinh viên đại học, ông Pardon đã được xem là một tài năng chỉ xuất hiện một lần trong cả một thế hệ.

Không chỉ giỏi toán

John Pardon sinh ra trong một gia đình có truyền thống toán học có cha là giáo sư toán tại Đại học Duke (Mỹ). Ngay từ nhỏ, toán học đã trở thành một phần trong cuộc sống của Pardon. Ông đạt điểm tuyệt đối SAT môn Toán khi còn học cấp hai và từ thời trung học đã theo học nhiều môn nâng cao tại Đại học Duke.

Thế nhưng, điều khiến Pardon nổi bật không chỉ là khả năng học nhanh hay giải toán giỏi. Trong khi nhiều học sinh cùng trang lứa dành thời gian cho các cuộc thi hoặc sách giáo khoa, sở thích của ông lại là đọc các bài báo toán học trên Internet để tìm hiểu những bài toán mở mà giới nghiên cứu vẫn chưa tìm được lời giải.

Nhờ sở thích này, Pardon biết đến bài toán do nhà toán học Nga Mikhail Gromov đưa ra từ năm 1983 về độ méo của các nút thắt hình xuyến trong lý thuyết nút thắt. Bài toán đã tồn tại hơn 20 năm và được nhiều nhà toán học nổi tiếng nghiên cứu nhưng chưa có lời giải.

Pardon không dành toàn bộ thời gian để theo đuổi nó. Ông chỉ thi thoảng quay lại suy nghĩ mỗi khi có ý tưởng mới. Có thời điểm, Pardon tin rằng mình đã tìm được hướng giải quyết và dành hai tuần viết lời chứng minh, trước khi phát hiện toàn bộ lập luận đều sai.

Nhưng ông không bỏ cuộc.

Mùa hè trước năm cuối đại học, khi làm nghiên cứu cho Bộ Quốc phòng Mỹ, John Pardon vẫn mang theo bài toán ấy trong đầu. Một hướng tiếp cận mới bất ngờ xuất hiện và chỉ vài tháng sau, ông hoàn thành lời chứng minh.

Chủ nhân Huy chương Fields 2026 được công nhận là giáo sư sau khi tốt nghiệp tiến sĩ. Ảnh: Quanta Magazine.

Kết quả khiến giới toán học bất ngờ. Pardon bác bỏ giả thuyết mà nhà toán học Gromov từng đặt ra. Công trình nghiên cứu của ông được Annals of Mathematics - tạp chí được xem là danh giá nhất của ngành toán - chấp nhận đăng khi ông vẫn còn là sinh viên đại học. Đây là điều rất hiếm xảy ra.

Đó cũng là thời điểm cái tên John Pardon bắt đầu được cả cộng đồng toán học chú ý.

Trong một bữa tối của Hội Phi Beta Kappa vào cuối năm 2010, giáo sư János Kollár tình cờ nhắc với Pardon về một bài toán tôpô mà ông cùng các đồng nghiệp vẫn chưa tìm ra lời giải. Chỉ khoảng một tuần sau, Pardon gửi email kèm lời giải hoàn chỉnh.

Điều khiến ông Kollár ấn tượng hơn là Pardon không chỉ giải đúng bài toán mà còn mở rộng kết quả sang trường hợp tổng quát hơn bằng một phương pháp giải đẹp và đơn giản hơn.

"Tôi có cảm giác như đang làm việc với một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ chứ không phải một sinh viên đại học", giáo sư Kollár nhớ lại.

Điều thú vị là tài năng của John Pardon không chỉ gói gọn trong toán học. Sau khi từng học tiếng Tây Ban Nha ở phổ thông, ông quyết định học tiếng Trung vì cho rằng đây là ngôn ngữ khó nhất trong số các lựa chọn.

Chỉ sau bốn năm, Pardon sử dụng tiếng Trung thành thạo. Ông tham gia chương trình Princeton in Beijing, theo học nhiều học phần tiếng Trung nâng cao và đại diện trường dự cuộc thi Tranh biện Đại học Quốc tế bằng tiếng Trung tại Singapore. Cùng hai đồng đội, ông giành chức vô địch ở bảng dành cho thí sinh không phải người bản ngữ.

Theo giáo sư Chih-p'ing Chou, người hướng dẫn đội tranh biện, Pardon không chỉ nói lưu loát mà còn sử dụng nhiều điển tích cùng các tác phẩm Hán cổ - điều hiếm thấy ngay cả với nhiều người Trung Quốc.

Bên cạnh đó, chủ nhân Huy chương Fields còn là nghệ sĩ cello có trình độ chuyên nghiệp. Ông học cello từ năm 6 tuổi, là thành viên dàn nhạc giao hưởng Princeton University Sinfonia trong suốt bốn năm đại học và hai lần chiến thắng cuộc thi concerto thường niên của dàn nhạc.

Bước đến đỉnh cao sự nghiệp

Sau khi tốt nghiệp Princeton, Pardon tiếp tục theo học tiến sĩ tại Đại học Stanford. Đây là giai đoạn tài năng của ông thực sự bùng nổ.

Theo Quanta Magazine, luận án tiến sĩ của Pardon giải quyết bài toán "chu trình ảo" (virtual cycle problem), một trong những vấn đề nền tảng của hình học symplectic mà nhiều chuyên gia hàng đầu theo đuổi suốt nhiều năm.

Giáo sư Leonid Polterovich tại Đại học Tel Aviv nhớ lại rằng cả cộng đồng toán học đều bất ngờ khi một nghiên cứu sinh trẻ tuổi giải được bài toán này.

Công trình của Pardon nhanh chóng trở thành nền tảng cho nhiều nghiên cứu sau này trong hình học symplectic. Thành quả ấy cũng giúp ông mở ra con đường sự nghiệp hiếm có trong giới toán học.

Cụ thể, ngay sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ, Pardon được Đại học Princeton mời trở lại giảng dạy. Năm 2016, khi mới 27 tuổi, ông trở thành giáo sư của trường - điều gần như chưa từng có đối với một nhà toán học vừa hoàn thành chương trình tiến sĩ.

Ngoài toán học, giáo sư John Pardon còn có năng khiếu nghệ thuật và sử dụng tiếng Trung thành thạo. Ảnh: Frank Wojciechowski.

Năm 2022, John Pardon gia nhập Đại học Stony Brook và Trung tâm Simons về Hình học và Vật lý. Tại đây, ông hoàn thành công trình được xem là dấu mốc lớn nhất trong sự nghiệp là chứng minh giả thuyết MNOP - bài toán tồn tại hơn 20 năm mà nhiều nhà toán học hàng đầu chưa thể giải quyết.

Kết quả không chỉ có ý nghĩa đối với toán học thuần túy mà còn mở ra những ứng dụng trong lý thuyết siêu dây và vật lý lượng tử. Để đi đến lời giải, Pardon không chỉ chứng minh giả thuyết mà còn xây dựng một khuôn khổ toán học hoàn toàn mới, sau này được gọi là đại số Pardon.

Theo ông Jim Bryan, chuyên gia đã nghiên cứu giả thuyết MNOP trong nhiều năm, giá trị lớn nhất của công trình không chỉ nằm ở việc giải được bài toán mà còn ở cách tiếp cận hoàn toàn mới. Ông nhận định cách chứng minh này thay đổi hoàn toàn cách ông suy nghĩ về cả lĩnh vực. Đây cũng là kết quả quan trọng nhất của hình học đại số liệt kê trong khoảng 20 năm qua.

Thành tựu này, cùng hàng loạt công trình mang tính nền tảng trước đó trong hình học symplectic và tôpô học, đã giúp giáo sư John Pardon trở thành một trong bốn chủ nhân Huy chương Fields 2026.

Ở tuổi 37, vị giáo sư không sở hữu danh mục công bố đồ sộ như nhiều nhà toán học khác, nhưng gần như mỗi bài báo của ông đều được xem là một bước ngoặt trong lĩnh vực mà nó xuất hiện.

Đó là lý do với giới toán học, Huy chương Fields 2026 không phải điểm khởi đầu cho danh tiếng của John Pardon, mà là sự vinh danh xứng đáng dành cho tài năng đã sớm được cả cộng đồng khoa học thế giới công nhận.