Sắp xếp trường học: Không chỉ là tinh gọn bộ máy

Hiện nay, các địa phương đang khẩn trương xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Đây là chủ trương cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này sẽ không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà còn bằng chất lượng quản trị được nâng lên, điều kiện học tập của học sinh được cải thiện và đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý được sử dụng hợp lý, phát huy đúng năng lực.

Tinh gọn để trường học vận hành hiệu quả hơn

Việc sắp xếp trường học cần được nhìn nhận như một bước tổ chức lại mạng lưới giáo dục trên cơ sở những thay đổi về dân cư, quy mô học sinh và yêu cầu đổi mới quản trị. Đây không chỉ là bài toán hành chính mà còn là bài toán phát triển, hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục vận hành hiệu quả và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của người dân.

Tinh gọn bộ máy là mục tiêu đúng và cần thiết. Nhưng nếu việc sắp xếp chỉ dừng ở việc giảm số lượng trường học hoặc giảm số vị trí quản lý thì sẽ chưa đạt được ý nghĩa của chủ trương. Điều cần hướng đến là sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục hoạt động hiệu quả hơn, quản trị minh bạch hơn, sử dụng tốt hơn cơ sở vật chất, đội ngũ, tài chính và thiết bị dạy học. Quan trọng hơn cả, học sinh phải được học tập trong điều kiện tốt hơn và giáo viên có môi trường thuận lợi để phát huy chuyên môn.

Chính vì vậy, trước khi triển khai phương án sắp xếp, mỗi địa phương cần xác định rõ mục tiêu của mình. Sáp nhập để giải quyết những bất cập nào? Sau sắp xếp, chất lượng quản trị sẽ thay đổi ra sao? Điều kiện học tập của học sinh có được cải thiện hay không? Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý sẽ được bố trí như thế nào để vừa bảo đảm hiệu quả công việc, vừa phát huy được năng lực của mỗi người? Khi những câu hỏi đó được trả lời thấu đáo, việc sắp xếp mới thực sự có ý nghĩa.

Một nội dung có tính quyết định trong quá trình này là công tác cán bộ. Khi số lượng vị trí quản lý giảm, việc lựa chọn hiệu trưởng và phó hiệu trưởng cần được thực hiện trên nguyên tắc công khai, minh bạch và lấy năng lực làm tiêu chí quan trọng nhất. Không nên để việc lựa chọn bị chi phối bởi thâm niên, tuổi tác hay tâm lý lựa chọn an toàn.

“Cần có chính sách chuyển tiếp hợp lý đối với những người thôi giữ chức vụ do yêu cầu sắp xếp, không phải vì vi phạm hay không hoàn thành nhiệm vụ. Quan trọng hơn, họ cần được giao những công việc phù hợp với năng lực để tiếp tục cống hiến, thay vì bị bố trí mang tính hình thức”, ĐBQH. Nguyễn Thị Việt Nga

Một cơ sở giáo dục sau sáp nhập không đơn thuần là sự cộng gộp của các đơn vị cũ mà là một tổ chức mới với quy mô lớn hơn và yêu cầu quản trị cao hơn. Vì thế, người đứng đầu không chỉ cần có năng lực chuyên môn mà còn phải có tư duy quản trị hiện đại, khả năng quy tụ tập thể, xử lý những vấn đề phát sinh và dẫn dắt nhà trường thích ứng với những yêu cầu đổi mới.

Các tiêu chí lựa chọn cán bộ quản lý cần được xây dựng rõ ràng, dựa trên phẩm chất, năng lực điều hành, kết quả công tác, khả năng đổi mới, chuyển đổi số, quản trị tài chính và uy tín trong tập thể. Càng minh bạch và lượng hóa được các tiêu chí bao nhiêu thì việc lựa chọn càng khách quan và tạo được sự đồng thuận bấy nhiêu.

Đối với những trường có quy mô lớn sau sắp xếp, có thể nghiên cứu áp dụng hình thức lựa chọn cán bộ thông qua đề án công tác hoặc chương trình hành động. Điều cần lựa chọn không chỉ là một người đủ điều kiện, mà là người có giải pháp tốt nhất để dẫn dắt nhà trường phát triển trong bối cảnh mới.

Đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình sắp xếp

Bên cạnh việc lựa chọn đội ngũ lãnh đạo, cách ứng xử với những cán bộ quản lý không tiếp tục giữ chức vụ cũng là thước đo tính nhân văn của quá trình sắp xếp. Đây là những người đã có nhiều năm công tác, tích lũy kinh nghiệm quản lý, có chuyên môn và uy tín trong ngành giáo dục. Vì vậy, cần coi họ là nguồn lực tiếp tục được khai thác và phát huy, thay vì chỉ xem đây là đối tượng cần giải quyết chế độ sau sắp xếp.

Thực tế cho thấy, đội ngũ này rất đa dạng về tuổi đời, năng lực, kinh nghiệm cũng như nguyện vọng, nên sẽ không có một phương án chung phù hợp với tất cả. Điều cần thiết là phải đánh giá đầy đủ từng trường hợp để có phương án bố trí linh hoạt, vừa đáp ứng yêu cầu công việc, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của mỗi người.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, để bảo đảm và phân bổ hợp lý đội ngũ giáo viên, các địa phương cần rà soát, bố trí đủ biên chế giáo viên và nhân viên theo quy định; đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới, cũng như quan tâm đầu tư nhà công vụ cho giáo viên đang công tác tại các vùng khó khăn.

Những cán bộ quản lý còn thời gian công tác, có năng lực và kinh nghiệm cần tiếp tục được tạo điều kiện cống hiến, nhất là trong bối cảnh cấp xã sẽ đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ quản lý giáo dục. Tuy nhiên, việc bố trí phải gắn với vị trí việc làm rõ ràng, có trách nhiệm cụ thể và chế độ phù hợp.

Đối với những người trở lại giảng dạy, cần có thời gian bồi dưỡng, cập nhật chương trình và phương pháp giáo dục mới để họ nhanh chóng thích ứng với yêu cầu chuyên môn. Những trường hợp gần tuổi nghỉ hưu hoặc có nguyện vọng nghỉ theo chế độ cũng cần được giải quyết đầy đủ, kịp thời và minh bạch theo quy định.

Quan trọng hơn, quá trình sắp xếp cần đặt con người ở vị trí trung tâm. Khi không còn giữ chức vụ quản lý, nhiều cán bộ sẽ có tâm lý băn khoăn vì thu nhập, phụ cấp và môi trường làm việc đều thay đổi. Đây là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu và cần được giải quyết bằng những chính sách cụ thể.

Sự công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình sắp xếp có ý nghĩa rất quan trọng. Khi mỗi cán bộ đều biết rõ tiêu chí lựa chọn, phương án bố trí và quyền lợi của mình, quá trình thực hiện sẽ tạo được sự đồng thuận, hạn chế tâm lý so sánh hay khiếu nại.

“Người đứng đầu không chỉ cần có năng lực chuyên môn mà còn phải có tư duy quản trị hiện đại, khả năng quy tụ tập thể, xử lý những vấn đề phát sinh và dẫn dắt nhà trường thích ứng với những yêu cầu đổi mới”, ĐBQH. Nguyễn Thị Việt Nga

Cùng với đó, cần có chính sách chuyển tiếp hợp lý đối với những người thôi giữ chức vụ do yêu cầu sắp xếp, không phải vì vi phạm hay không hoàn thành nhiệm vụ. Quan trọng hơn, họ cần được giao những công việc phù hợp với năng lực để tiếp tục cống hiến, thay vì bị bố trí mang tính hình thức.

Sắp xếp trường học là một chủ trương lớn và cần được triển khai quyết liệt. Nhưng sự quyết liệt đó phải đi cùng với tính khoa học và sự nhân văn. Chỉ khi vừa nâng cao được hiệu quả quản trị, vừa sử dụng hợp lý nguồn nhân lực và bảo đảm quyền lợi của đội ngũ cán bộ, giáo viên thì việc sắp xếp mới tạo được sự đồng thuận và thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn phát triển mới.

Theo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2025-2026 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT cho biết, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chính phủ, Thủ tướng, Bộ đã hướng dẫn các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm 1/7/2025. Điều này tương đương với việc giảm trên 11.000 trường, hoàn thành trước ngày 30/8/2026.

Sau sắp xếp, dự kiến sẽ điều chuyển và sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp. Theo Bộ GD&ĐT, các địa phương đang tích cực triển khai và cam kết hoàn thành đúng tiến độ.