GIÚP THẾ HỆ TRẺ VỮNG VÀNG TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG - KỲ 3: KIẾN TẠO 'MỞ LỐI', XUNG KÍCH 'DẪN ĐƯỜNG'

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ đấu tranh phản bác thông tin sai trái mà quan trọng hơn là bồi đắp cho thế hệ trẻ một "hệ miễn dịch số" - khả năng tự nhận diện, kiểm chứng và đề kháng trước những thông tin xuyên tạc, độc hại.

Khi trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, ngày mai không riêng tin giả, còn có video giả, giọng nói giả, ảnh giả khiến mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian số, phức tạp, cam go hơn bao giờ hết. Điều đó đặt ra yêu cầu tối thượng phải trang bị cho người trẻ bản lĩnh số: biết kiểm chứng, phản biện và giữ vững lập trường trước mọi luồng thông tin.

Để nâng cao “sức đề kháng” trên không gian số, cần có sự vào cuộc đồng bộ, chặt chẽ của cả hệ thống chính trị, trong đó, mỗi lực lượng giữ một vai trò khác nhau.

Tổ chức Đoàn cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục; phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong lan tỏa thông tin tích cực, xây dựng môi trường mạng lành mạnh.

Nhìn lại phiên bản cũ của chính mình, Nguyễn Phong Sơn cho rằng, điều khiến anh thay đổi nhận thức bên cạnh các bài giảng chính trị còn là trải nghiệm khi tham gia lớp Bồi dưỡng nhận thức về Đảng. Điều đó giúp anh nuôi lớn lòng tự hào về thế hệ cha anh, nhận ra trách nhiệm của người trẻ đối với vận mệnh quốc gia, dân tộc. Ngay tại buổi học thực tế, anh đã làm video ngắn về điểm đến lồng ghép suy nghĩ một cảm tình Đảng và được mọi người cổ vũ, lan tỏa.

Với hàng chục nghìn sinh viên đang học tập tại Huế mỗi năm, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở nên cấp thiết trong đời sống số của giới trẻ. ThS. Trần Thị Hà Trang, Phó Bí thư Đoàn Đại học Huế, kiêm Bí thư Đoàn Trường Đại học Khoa học-Đại học Huế, cho rằng mỗi sinh viên có “bản lĩnh số” sẽ góp phần tạo nên một "hệ miễn dịch" cho cộng đồng trẻ trước thông tin sai lệch.

Theo chị Trang, bản lĩnh số không riêng việc sử dụng thành thạo công nghệ mà còn có năng lực nhận diện, phân tích, kiểm chứng thông tin và bảo vệ những giá trị đúng đắn. Do đó, các chuyên đề về nhận diện tin giả, kiểm chứng thông tin, văn hóa ứng xử trên mạng và rèn luyện tư duy phản biện được đưa vào nhiều hoạt động của Đoàn, giúp sinh viên chuyển từ tâm thế tiếp nhận thụ động sang chủ động lan tỏa điều tích cực.

Thay đổi để thích nghi, thầy Lê Triều Sơn - Hiệu trưởng Trường THPT Hai Bà Trưng nói rằng, Ban Giám hiệu nhà trường định hướng thầy cô chuyển vai trò từ “Người kiểm soát” thành “Người đồng hành”. Trường lồng ghép giáo dục công dân số, kỹ năng nhận diện tin giả, văn hóa ứng xử trên Internet vào các môn học; đồng thời rèn luyện cho học sinh nguyên tắc "Chậm lại 5 giây trước khi tương tác" cùng bộ kỹ năng kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.

Ở góc độ pháp luật, Thượng tá Nguyễn Phan Thiện Nhân, Đội trưởng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Công an TP. Huế lưu ý giới trẻ Huế cũng như cả nước cần nằm lòng quy tắc: "Kiểm chứng trước khi tin - Thấu đáo trước khi bấm" để bảo vệ chính mình và giữ gìn sự bình yên cho quê hương.

Các mô hình ở Hương An, Đại học Huế, Công an xã A Lưới… cho thấy công dân số Huế không thiếu sáng kiến, ý tưởng. Điều còn thiếu là một hệ sinh thái số thống nhất để cùng lan tỏa mạnh mẽ những giá trị tích cực, vươn lên chiếm lĩnh thay vì né tránh. Hệ sinh thái này có ba trục quan trọng gồm kết nối lực lượng - kết nối dữ liệu - kết nối sản phẩm.

Huế vừa là vùng đất học, vừa là trung tâm văn hóa - di sản, vừa có hệ thống chính trị giáo dục, báo chí đồng bộ. Từ đây, có thể hình thành mạng lưới liên kết nguồn Đoàn viên, nhân lực chuyên môn từ Đại học Huế, lực lượng công an, báo chí, KOL, đặc biệt là nền tảng Hue-S… nhằm chung vai thực hiện nhiệm vụ theo quy trình thống nhất.

Ví như, từ việc xuất hiện thông tin sai lệch về thủy điện xả lũ không đúng quy trình trong thiên tai năm 2025, sau khi Ban Tuyên giáo và Dân vận định hướng; ngành công an cảnh báo, đấu tranh với thông tin xấu độc; Đại học Huế cung cấp cơ sở khoa học của vận hành hồ đập; các KOL xây dựng nội dung phản bác; báo chí kiểm chứng và xác nhận; Thành đoàn lan tỏa; Hue-S phát thông báo toàn bộ đến người dân… Lúc này, mỗi sản phẩm không còn là nỗ lực của một cá nhân, đơn vị mà trở thành tài sản chung của cả hệ sinh thái, nó được bổ sung, chia sẻ và cộng hưởng, lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Đề cập đến những sản phẩm dùng chung phục vụ giáo dục chính trị tư tưởng thống nhất, xuyên suốt, Bí thư Thành đoàn Nguyễn Thanh Hoài cho hay đang nghiên cứu mô hình phối hợp theo hướng dùng chung nguồn lực và sản phẩm truyền thông. Trước mắt, Thành đoàn Huế dự kiến kết nối với Câu lạc bộ Báo chí, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế, xây dựng đội ngũ sinh viên tham gia sản xuất nội dung số, góp phần bổ sung nguồn nhân lực trẻ, sáng tạo cho công tác tuyên truyền.

Để hệ sinh thái vận hành hiệu quả, phải xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung. Huế sở hữu tài nguyên đồ sộ về di sản, lịch sử, văn hóa, các địa chỉ đỏ, nhân vật và câu chuyện cách mạng nhưng phân tán ở nhiều nơi. Một số ý kiến đề xuất xây dựng "Kho dữ liệu số Cố đô" hoặc "Bản đồ số ký ức Huế". Từ đây, mỗi di tích, mỗi địa chỉ đỏ, mỗi nhân chứng lịch sử được số hóa thành video, podcast, infographic, mã QR và dữ liệu mở để các trường học, cơ quan báo chí, tổ chức Đoàn, KOL cùng khai thác.

Theo ThS. Đoàn Thị Mỹ Huệ, giảng viên Trường Chính trị Nguyễn Chí Thanh, chỉ cần mỗi tuần, giao mỗi địa phương số hóa một địa chỉ đỏ hoặc nhân chứng sống. Hoạt động này có thể bắt tay làm ngay, nhất là khi các các bác, các cụ ngày càng già yếu. Dần dần, chúng ta sẽ hình thành một "ngân hàng dữ liệu số" quý giá phục vụ giáo dục truyền thống và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong nhiều năm tới.

KOL trẻ Nguyễn Phước Đạt cũng đồng tình cách làm này. Anh tự tin: “Cơ quan ban ngành cung cấp "nguyên liệu sạch", chúng tôi sẽ mạnh dạn sản xuất nội dung mà không sợ sai lệch. Nên chăng tổ chức các chiến dịch hoặc cuộc thi phối hợp, đưa ra bài toán truyền thông để người có tầm ảnh hưởng tự do sáng tạo, đồng thời hỗ trợ đẩy tương tác, bảo trợ pháp lý hay vinh danh các nhà sáng tạo nội dung trẻ có đóng góp tích cực. Khi được công nhận và đồng hành, các creator sẽ có thêm động lực to lớn để cống hiến”.

Nếu "Kho dữ liệu số Cố đô" hay "Bản đồ số ký ức Huế" được xem là nền móng của hệ sinh thái thì những "Đại sứ số" hay "Người kể chuyện Huế" đóng vai trò lực lượng sáng tạo, đưa tư liệu lịch sử, chủ trương, chính sách thành những sản phẩm truyền thông hấp dẫn, giàu sức thuyết phục trên không gian mạng.

Đại sứ số có thể chọn "người ảnh hưởng tích cực" nhằm dẫn dắt công chúng trên không gian mạng. Mỗi tuần, họ sẽ kể một câu chuyện ngắn, mỗi tháng triển khai một chủ đề về gắn liền với người thật, việc thật. Những mô hình tập thể, hay các đảng viên trẻ, đoàn viên, nhà sáng tạo nội dung tích cực trên TikTok, Facebook, YouTube hoàn toàn có thể trở thành những "Đại sứ số", lan tỏa thông tin chính thống. Họ sử dụng nguồn dữ liệu chung để sáng tạo thành sản phẩm đa phương tiện phù hợp với từng nền tảng, từng nhóm công chúng.

TS. Phan Quốc Hải - Trưởng khoa Báo chí - Truyền thông Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế lưu ý: “Người có ảnh hưởng tích cực nên được xem là lực lượng bổ trợ cho hoạt động truyền thông của Nhà nước. Các cơ quan truyền thông giữ vai trò cung cấp thông tin chuẩn xác, kiểm chứng và định hướng; còn người ảnh hưởng có thể giúp chuyển hóa những thông tin đó thành ngôn ngữ gần gũi, dễ tiếp cận và phù hợp với từng nền tảng số. Khi hai lực lượng này phối hợp hiệu quả, sức lan tỏa của thông tin chính thống sẽ được mở rộng”.

Từ "hệ miễn dịch số", mỗi thanh niên sẽ vững vàng trước thông tin xấu độc; có "hệ sinh thái số" những giá trị đúng đắn, tốt đẹp lan tỏa nhanh hơn, bền vững hơn. Giải pháp này không riêng cho Huế mà có thể thành một hướng tiếp cận cho nhiều địa phương trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số.

Trước đây, chúng ta chỉ phản bác, lên tiếng đính chính khi xuất hiện tin giả, xuyên tạc, khủng hoảng truyền thông. Trong thời đại số hiện nay, AI, thuật toán, deepfake (mô phỏng làm gương mặt giả) có mặt khắp nơi, buộc những người canh giữ “trận địa mềm” phải chủ động, nhanh nhạy, ứng biến linh hoạt. Muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần đi trước mở lối, chủ động chiếm lĩnh không gian số. Sự đi trước này phải ở thế vững chắc để “tấn công”: đi trước tư duy, đi trước về con người, đi trước về công nghệ.

Đi trước về thông tin nghĩa là chủ động chuẩn bị các sản phẩm truyền thông cho những sự kiện lớn của đất nước dưới hình thức gần gũi với giới trẻ. Thực tiễn cho thấy, những chiến dịch truyền thông tích cực có sức lan tỏa rất lớn. Dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chiến dịch "Phủ đỏ mạng xã hội" do lực lượng an ninh mạng tham mưu triển khai thu hút hàng triệu người ở các tỉnh, tạo thành làn sóng hưởng ứng với những hashtag lan tỏa lòng yêu nước.

Khảo sát nhỏ của nhóm tác giả đối với học sinh, sinh viên Huế cũng cho thấy 90% người được hỏi biết đến sự kiện A80 qua không gian mạng và sẵn sàng tham gia những chiến dịch truyền thông tương tự. Rõ ràng, nếu nội dung đủ hấp dẫn và đúng cách, người trẻ sẽ không thờ ơ với những giá trị chính thống.

Trong cuộc đấu tranh trên không gian mềm, công nghệ cũng là "lá chắn" giúp người trẻ nhận diện, kiểm chứng và bảo vệ mình trước những nội dung độc hại. Với đặc thù nhiều nhân lực chuyên về nghiên cứu - giáo dục, Trung tâm Giám sát điều hành đô thị thông minh, Hue-S… Huế hoàn toàn có thể đi trước thử nghiệm công nghệ ứng dụng như một phòng thí nghiệm công tác tư tưởng. Trong đó, có nhận diện deepfake; fact-check tin giả/tin thật, mã QR văn hóa, di sản, tư tưởng; chatbox (cửa sổ chat trực tuyến) hỏi đáp về nhân vật, sự kiện, chính sách, địa chỉ đỏ cho bạn trẻ.

Quan trọng hơn cả là việc đi trước về con người. Công tác tư tưởng phải có mặt ở nơi thanh niên đang hiện diện, tương tác. Vừa qua, Công an thành phố đã mời hai “idol” trong các video của Công an xã A Lưới 1 đến chia sẻ kinh nghiệm cách làm truyền thông. Bí thư Thành đoàn Nguyễn Thanh Hoài cũng dự kiến tổ chức buổi đào tạo tương tự của các KOL dành cho đoàn viên trên địa bàn.

Trên trận địa số ấy, báo chí không chỉ phản ánh mà phải tiên phong định hướng, đóng vai trò chủ lực trên mặt trận tư tưởng. Theo ông Nguyễn Ngọc Huy, Phó Trưởng phòng Phát thanh - Truyền hình thuộc Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế, đơn vị sẽ tiếp tục triển khai các đề tài hấp dẫn trong lĩnh vực này, nâng cao tính thuyết phục của thông tin tuyên truyền, đồng thời lan tỏa trên không gian mạng các sản phẩm báo chí số hiện đại, phù hợp với giới trẻ.

Các định hướng đã nêu cũng phù hợp với Kế hoạch 177/KH-UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) ban hành năm 2023 xác định rõ yêu cầu “giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên trên không gian mạng”. Đồng chí Hoàng Khánh Hùng, UVTV, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy nhấn mạnh: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là phải chủ động xây dựng "thế trận tư tưởng" vững chắc trên môi trường số; lấy thông tin tích cực, chính thống, kịp thời, giàu sức thuyết phục để định hướng dư luận xã hội.

Với cuộc cạnh tranh về khả năng dẫn dắt niềm tin trên không gian số, lợi thế sẽ thuộc về những nơi biết kết hợp bản lĩnh số của mỗi công dân - hệ miễn dịch số của cộng đồng - hệ sinh thái số của toàn xã hội. Hệ thống “Kiềng ba chân” này sẽ giúp thanh niên vững vàng trước thông tin xấu độc và kiến tạo không gian số nhân văn, từng bước hình thành mô hình bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo lợi thế từng địa phương.

Có như vậy, mới hiện thực hóa kỳ vọng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về một thế hệ thanh niên xung kích, làm chủ không gian mạng, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa và từ chính "mặt trận tư tưởng” trong thời đại số.