Chủ tịch Quốc hội: Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải tạo đột phá cho phát triển kinh tế số

Quang cảnh Phiên thảo luận tại Tổ 2. Ảnh; Quochoi.vn

Sáng 17/10, tại phiên thảo luận Tổ 2, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những đổi mới trong dự thảo, đặc biệt là chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh số hóa, định danh bưu gửi và quản lý dựa trên dữ liệu.

CHUYỂN TỪ TIỀN KIỂM SANG HẬU KIỂM, GIẢM RÀO CẢN CHO DOANH NGHIỆP

Chủ tịch Quốc hội cho biết thị trường bưu chính Việt Nam đã thay đổi căn bản về quy mô và tính chất hoạt động. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 4 tỷ bưu gửi, tăng 12 lần so với năm 2010; doanh thu khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần; số doanh nghiệp tăng từ khoảng 40 lên 760. Đáng chú ý, hơn 90% sản lượng bưu gửi, kiện hàng hóa gắn với thương mại điện tử.

Theo Chủ tịch Quốc hội, bưu chính không còn đơn thuần là dịch vụ chuyển phát thư tín truyền thống mà đã trở thành bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, gắn trực tiếp với thương mại điện tử và dòng chảy hàng hóa.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Bí thư Thành ủy Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang. Ảnh: Quochoi.vn

Đánh giá dự thảo Luật có nhiều đổi mới mang tính đột phá, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh điểm quan trọng nhất là chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng quản lý điện tử.

Theo dự thảo, số lượng thủ tục hành chính dự kiến giảm từ 14 xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm đáp ứng điều kiện kinh doanh và chịu sự kiểm tra, giám sát sau đăng ký.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là thay đổi mang tính cách mạng trong phương thức quản lý nhà nước, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế số.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý: “Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực, minh bạch và năng lực giám sát đủ mạnh”.

Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, tiêu chí đánh giá rủi ro còn chung chung, hậu kiểm có thể trở thành hình thức hoặc tạo thêm gánh nặng tuân thủ.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu của doanh nghiệp, nhất là mã định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh; quy định yêu cầu số hóa bắt buộc đối với doanh nghiệp lớn, đồng thời có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ.

PHÂN ĐỊNH RÕ BƯU CHÍNH, VẬN TẢI VÀ LOGISTICS, BẢO ĐẢM CẠNH TRANH BÌNH ĐẲNG

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là phân định phạm vi điều chỉnh giữa hoạt động bưu chính với vận tải, kho bãi và logistics, tránh quản lý chồng chéo hoặc bỏ sót đối tượng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc xác định phạm vi quản lý phải dựa trên bản chất hoạt động, thay vì tên gọi dịch vụ hay hình thức tổ chức kinh doanh.

Đối với những doanh nghiệp logistics vừa cung cấp dịch vụ kho bãi, vừa tổ chức giao hàng, hoặc nền tảng công nghệ chỉ điều phối đơn hàng mà không trực tiếp vận hành mạng bưu chính, cần có tiêu chí cụ thể để xác định trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Quochoi.vn

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung các tiêu chí có thể định lượng để phân định hoạt động bưu chính, vận tải và logistics; đồng thời thiết kế quy trình hậu kiểm riêng, đơn giản hơn đối với doanh nghiệp không trực tiếp vận hành mạng bưu chính, phù hợp với mức độ rủi ro của từng mô hình.

Liên quan đến định danh bưu gửi, Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao quy định mỗi bưu gửi có một mã định danh duy nhất, được duy trì trong suốt hành trình. Đây là cơ sở chuyển từ quản lý chủ yếu dựa vào phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro.

Tuy nhiên, việc thu thập dữ liệu phải giới hạn ở mức tối thiểu cần thiết, bảo đảm quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và không làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đối với dịch vụ bưu chính phổ cập, công ích, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo; đồng thời xây dựng cơ chế tài chính minh bạch, bù đắp dựa trên chi phí thực tế, có kiểm toán độc lập, không làm méo mó cạnh tranh.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại, nghiên cứu cho phép người nhận có khoảng thời gian hợp lý, có thể 24 hoặc 48 giờ, để kiểm tra hàng hóa, phát hiện hư hỏng, mất mát bên trong bưu gửi.

HOÀN THIỆN BỐN VẤN ĐỀ TRỌNG TÂM CỦA DỰ THẢO LUẬT

Nhấn mạnh bưu chính đã trở thành hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục đẩy nhanh chuyển đổi số, phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong các ngành, lĩnh vực, trong đó có bưu chính.

Để hoàn thiện dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tập trung vào bốn vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, làm rõ ranh giới pháp lý giữa bưu chính với vận tải, logistics và các dịch vụ liên quan, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót trong quản lý.

Thứ hai, xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế hậu kiểm thực chất, bảo đảm kết nối, chia sẻ thông tin, nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

Thứ ba, bảo đảm cơ chế tài chính công bằng, minh bạch, nhất là đối với dịch vụ bưu chính phổ cập, công ích; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.

Thứ tư, cân bằng giữa yêu cầu tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm an ninh, an toàn mạng lưới bưu chính.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo ý kiến của đại biểu, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất, bảo đảm đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai.

Việc hoàn thiện Luật Bưu chính (sửa đổi) được kỳ vọng góp phần hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.