Ứng Hòa: Phát triển nông nghiệp từ chuỗi giá trị

Hội thảo “Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững và hiệu quả trên địa bàn xã Ứng Hòa” ngày 17-10 đã đề xuất những hướng đi mới, hướng tới nâng cao thu nhập và phát triển nông nghiệp bền vững.

Các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Đức Duy

Khơi thông tiềm năng từ những mô hình mới

Nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế xã Ứng Hòa. Quỹ đất rộng, diện tích mặt nước lớn cùng kinh nghiệm sản xuất của người dân là nền tảng để địa phương phát triển nông nghiệp hàng hóa. Tuy nhiên, trước áp lực chi phí đầu vào, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản và những biến động của thị trường, phương thức sản xuất truyền thống khó tạo ra bước đột phá về giá trị và thu nhập.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm, quy mô hộ gia đình sang tổ chức sản xuất có định hướng thị trường, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường liên kết. Đây cũng là nội dung trọng tâm của hội thảo “Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững và hiệu quả trên địa bàn xã Ứng Hòa” do UBND xã phối hợp với Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 17-10.

Theo báo cáo của UBND xã Ứng Hòa, địa phương có khoảng 4.867ha đất nông nghiệp, gồm 2.451ha đất trồng cây hằng năm, cây lâu năm và 2.415ha đất nuôi trồng thủy sản. Riêng lĩnh vực thủy sản đạt năng suất bình quân khoảng 17-18 tấn/ha, với các đối tượng nuôi chủ yếu là cá trắm, cá chép, cá rô phi và cá trôi. Đây là nguồn lực quan trọng để xã cơ cấu lại sản xuất, nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị diện tích.

Dù vậy, hoạt động nuôi trồng thủy sản vẫn chủ yếu dựa vào các hộ gia đình; chất lượng con giống, quy trình kỹ thuật và mức độ đầu tư chưa đồng đều. Liên kết giữa người nuôi với hợp tác xã, doanh nghiệp còn hạn chế, trong khi đầu ra của nhiều sản phẩm phụ thuộc vào thương lái và biến động giá cả. Nếu không khắc phục được những điểm nghẽn này, lợi thế về diện tích và sản lượng khó chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế ổn định.

Tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Kim Văn Vạn, Trưởng khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, giới thiệu các hướng phát triển gồm nuôi cua cà ra, phát triển cá rô phi phục vụ xuất khẩu và trồng sen theo chuỗi giá trị. Đây là những mô hình có thể mở rộng không gian phát triển nông nghiệp địa phương, song cần được lựa chọn trên cơ sở điều kiện sản xuất và nhu cầu thực tế của thị trường.

Mô hình nuôi cua cà ra của gia đình ông Nguyễn Minh Thư ở thôn Đống Long. Ảnh: Đức Duy

Với cua cà ra, yêu cầu đặt ra là đánh giá điều kiện ao nuôi, lựa chọn con giống phù hợp, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và xác định đầu ra. Đối với cá rô phi, lợi thế diện tích mặt nước và kinh nghiệm nuôi thủy sản có thể tạo nền tảng phát triển hàng hóa, nhưng sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, sản lượng và quy trình của đơn vị thu mua. Mô hình trồng sen cũng cần được tính toán đồng bộ giữa vùng sản xuất, phương thức canh tác và khả năng tiêu thụ.

Đáng chú ý, ông Trần Văn Vân, Giám đốc Công ty Micfood, giới thiệu phương án tiêu thụ cua cà ra thương phẩm, cung ứng con giống và hỗ trợ kỹ thuật. Đại diện Công ty cổ phần Cá sạch Việt Nam và Tập đoàn Việt Nhật cũng trao đổi về tiềm năng liên kết chuỗi, tiêu thụ nông sản.

Sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu định hướng sản xuất có ý nghĩa thiết thực, bởi người nông dân không chỉ cần biết nuôi, trồng thế nào cho hiệu quả mà còn phải xác định sản phẩm làm ra sẽ bán cho ai, theo tiêu chuẩn nào và với phương thức tiêu thụ ra sao. Đây là điều kiện để hạn chế rủi ro thị trường, tránh tình trạng sản xuất tự phát rồi mới tìm đầu ra.

Theo Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa Nguyễn Đức Bình, những trao đổi tại hội thảo cho thấy phát triển mô hình mới không đơn thuần là đưa giống cây trồng, vật nuôi mới vào sản xuất. Điều quan trọng là phải giải quyết đồng bộ các điều kiện về giống, kỹ thuật, vốn, quy trình và tiêu thụ, bảo đảm mô hình có khả năng duy trì, nhân rộng.

Liên kết sản xuất, mở đường cho đầu ra bền vững

Hiệu quả của mô hình nông nghiệp không chỉ được đo bằng năng suất hay lợi nhuận của một vụ sản xuất, mà còn ở khả năng duy trì chất lượng, ổn định đầu ra và hạn chế rủi ro cho người dân. Vì vậy, xây dựng chuỗi liên kết phải trở thành khâu trọng tâm trong quá trình phát triển nông nghiệp tại Ứng Hòa.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Thư, Giám đốc Hợp tác xã thủy sản Đống Long chia sẻ kinh nghiệm thực tế về mô hình nuôi cua cà ra, từ kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh đến khả năng mở rộng sản xuất. Theo ông Thư, sau 5 tháng nuôi, cua cà ra sinh trưởng khỏe mạnh, trọng lượng trung bình đạt 150-170g/con; cua thương phẩm loại 1 có thể đạt 190-200g/con, giá bán từ 350.000 đến 500.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận có thể đạt khoảng 50%, cao hơn nhiều so với nuôi cá truyền thống.

Đại diện các hộ nuôi thủy sản ở xã Ứng Hòa kiến nghị một số nội dung về hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm. Ảnh: Đức Duy

Kết quả bước đầu cho thấy mô hình có tiềm năng nâng cao hiệu quả sử dụng mặt nước. Đáng chú ý, quá trình triển khai có sự đồng hành của doanh nghiệp trong cung ứng giống, hỗ trợ kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, để liên kết phát huy hiệu quả lâu dài, các bên cần cụ thể hóa cam kết về quy mô, chất lượng, sản lượng, giá thu mua, thời điểm giao nhận và trách nhiệm thực hiện. Đây là những yếu tố quyết định tính ổn định của chuỗi, đồng thời bảo vệ lợi ích của người sản xuất và doanh nghiệp.

Không chỉ với cua cà ra, một số cơ sở nuôi cá rô phi tại các hợp tác xã Cầu, Đống Long, Trung Tú đã tham gia chuỗi cung cấp phục vụ xuất khẩu, đồng thời liên kết cung ứng cho Hợp tác xã công nghệ cao Đại Áng để chế biến phi lê phục vụ các trường học trên địa bàn thành phố. Những kết quả này cho thấy nông sản địa phương có khả năng tiếp cận các kênh tiêu thụ có tổ chức, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giao dịch nhỏ lẻ.

Từ những mô hình bước đầu, yêu cầu đặt ra là mở rộng liên kết trên cơ sở quy hoạch vùng sản xuất, chuẩn hóa quy trình và xác định rõ nhu cầu thị trường. Khi sản phẩm đáp ứng yêu cầu của đơn vị thu mua, khả năng xây dựng thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh mới được củng cố.

Trong chuỗi giá trị đó, hợp tác xã phải phát huy vai trò đầu mối tổ chức sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường, thay vì chỉ dừng ở việc cung ứng dịch vụ cho các thành viên. Doanh nghiệp cần tham gia thực chất hơn thông qua hợp đồng tiêu thụ, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ thông tin thị trường. Nhà khoa học đồng hành trong lựa chọn mô hình, chuyển giao công nghệ và đánh giá hiệu quả; nông dân chủ động thay đổi tập quán sản xuất, tuân thủ quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Về phía chính quyền xã, cần chuyển các định hướng được trao đổi tại hội thảo thành kế hoạch triển khai cụ thể. Việc lựa chọn mô hình ưu tiên phải căn cứ vào điều kiện tự nhiên, khả năng tổ chức sản xuất, hiệu quả kinh tế và nhu cầu thị trường; đồng thời xác định rõ vùng thực hiện, đối tác tham gia, nguồn lực đầu tư và phương án tiêu thụ. Các cơ quan chuyên môn cần phối hợp với nhà khoa học, doanh nghiệp và hợp tác xã khảo sát thực tế, hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi kết quả và kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Hội thảo về phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững tại Ứng Hòa vì thế không chỉ là dịp giới thiệu các mô hình mới, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới cách tổ chức sản xuất. Khi nhà khoa học cung cấp tri thức, doanh nghiệp mở đường cho thị trường, hợp tác xã tổ chức sản xuất và chính quyền tạo điều kiện triển khai, chuỗi giá trị mới có thể trở thành động lực thực chất để nông nghiệp Ứng Hòa phát triển bền vững.