Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đề xuất nhiều chính sách mới

Nâng ngưỡng xác định, mở rộng chính sách hỗ trợ

Chiều 17/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dự án Luật được xây dựng để thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, sau gần 10 năm thi hành, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, một số cơ chế, chính sách chưa phát huy hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn bất cập, chưa xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp; cơ chế giám sát, đánh giá chưa đồng bộ; hệ sinh thái hỗ trợ còn phân tán.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số; đồng thời luật hóa các cơ chế, chính sách có tính ổn định, lâu dài tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Dự thảo Luật gồm 4 chương, 35 điều.

Điểm mới đáng chú ý là tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được sửa đổi theo hướng thay số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bằng số lao động bình quân năm, đồng thời nâng mức trần: lao động không quá 300 người, tổng doanh thu không quá 400 tỷ đồng, tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng. Dự thảo cũng bổ sung hình thức Phiếu hỗ trợ (voucher), tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động lựa chọn dịch vụ và đơn vị cung cấp dịch vụ phù hợp.

Về tiếp cận vốn, dự thảo mở rộng từ tín dụng sang đa dạng hóa các nguồn vốn, gồm tín dụng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, thị trường vốn; khuyến khích tổ chức tín dụng đánh giá khả năng trả nợ dựa trên dữ liệu doanh thu, dòng tiền, giao dịch, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm truyền thống. Về thuế, ngưỡng doanh thu được lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản được nâng lên 10 tỷ đồng/năm đối với doanh nghiệp và cá nhân cư trú.

Dự thảo Luật luật hóa chính sách dành các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa sử dụng ngân sách nhà nước có giá không quá 20 tỷ đồng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời dành tối thiểu 20% tổng giá trị mua sắm sử dụng ngân sách nhà nước hằng năm để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia. Doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được khuyến khích xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp là doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp khu vực này tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, dự thảo bổ sung các cơ chế rút ngắn thời gian đăng ký, miễn một số phí, lệ phí ban đầu, áp dụng chế độ thuế, kế toán, báo cáo tối giản. Đặc biệt, “doanh nghiệp một người” là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm chủ, đáp ứng quy mô siêu nhỏ, sẽ không bắt buộc có Chủ tịch công ty, kế toán trưởng. Dự thảo cũng bổ sung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ và doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Tài chính là đầu mối quản lý, điều phối hoạt động phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, vận hành Hệ thống Thông tin quốc gia về doanh nghiệp. Trong thời hạn tối đa 1 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực, Chính phủ rà soát, sáp nhập hoặc giải thể Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh rà soát, sáp nhập hoặc giải thể quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp cần ổn định, khả thi

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017; hồ sơ dự án được chuẩn bị công phu, nghiêm túc và cơ bản đầy đủ theo quy định.

Toàn cảnh phiên họp

Do dự thảo có phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến nhiều luật chuyên ngành, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ quy định những nội dung mang tính nguyên tắc hoặc dẫn chiếu, không quy định lại các chính sách đã được điều chỉnh đầy đủ tại luật chuyên ngành, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ quan thẩm tra cho rằng các tiêu chí tại dự thảo chưa thật sự hợp lý và khó áp dụng. Báo cáo thẩm tra nêu rõ: “Cả 03 tiêu chí làm căn cứ để xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ bản biến động, thay đổi hằng năm. Việc xác định được 03 tiêu chí này cơ bản phải chờ doanh nghiệp có báo cáo tài chính năm trước”.

Điều này gây khó khăn cho các chính sách hỗ trợ trung hạn, dài hạn 3 - 5 năm đối với doanh nghiệp có năm thuộc, có năm không thuộc diện doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ủy ban đề nghị nghiên cứu tiêu chí phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, xác định số liệu trong 2 - 3 năm liền kề, làm rõ tác động đến phạm vi thụ hưởng và nguồn lực, tránh lợi dụng chính sách. Cùng với đó, cần bổ sung quy định bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh của doanh nghiệp.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với các chính sách hỗ trợ, song lưu ý nhiều chính sách còn trùng lặp giữa các điều của dự thảo hoặc với pháp luật chuyên ngành. Về tiếp cận vốn, khả năng thực thi còn phụ thuộc vào hạ tầng định giá, đăng ký, xử lý tài sản bảo đảm, nhất là tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ; việc chia sẻ dữ liệu phục vụ cấp vốn không được ảnh hưởng đến quyền tự chủ và an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng.

Về thuế, Ủy ban đề nghị không quy định ưu đãi cụ thể về thuế thu nhập doanh nghiệp tại dự thảo Luật mà chuyển các nội dung này vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, cũng được trình tại Kỳ họp này. Đa số ý kiến đề nghị bảo đảm doanh nghiệp nhỏ và vừa được hưởng mức ưu đãi không thấp hơn doanh nghiệp khác khi đáp ứng cùng điều kiện; nghiên cứu để doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế 2 - 3 năm từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế.

Đối với hỗ trợ mặt bằng sản xuất, cơ quan thẩm tra cho rằng việc dùng ngân sách địa phương đầu tư hạ tầng khu, cụm công nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê khó thực hiện ở địa phương có nguồn thu hạn chế; quy định bố trí bình quân 20 ha mỗi khu, cụm công nghiệp hoặc 5% diện tích đất khu, cụm công nghiệp trên địa bàn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khó bảo đảm khả thi do quỹ đất giữa các địa phương khác nhau. Với chính sách giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu, cần làm rõ nguồn ngân sách, cơ chế hoàn trả, không để phát sinh việc tăng giá thuê để hưởng hỗ trợ.

Về ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mua sắm công, Ủy ban nhấn mạnh đây là chính sách tác động trực tiếp đến cạnh tranh và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, cần phù hợp với pháp luật về đấu thầu, không tạo cơ chế lựa chọn nhà thầu song song. Đa số ý kiến đề nghị làm rõ cơ sở quy định gói thầu không quá 20 tỷ đồng và tỷ lệ tối thiểu 20%, cách xử lý khi không có doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng; phòng ngừa chia nhỏ gói thầu, lập doanh nghiệp “bình phong” để hưởng ưu đãi.