Chủ tịch Quốc hội: Pháp luật phải theo kịp thực tiễn nhưng không có nghĩa là sửa liên tục

Sáng 28/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI để thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: Media Quốc hội.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét, thông qua khoảng 45 dự án luật, nghị quyết, trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

"Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn", Chủ tịch Quốc hội nói.

Mong muốn hội nghị lần này thực sự là "bộ lọc chất lượng" trước khi các dự án luật được trình Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội gợi mở 5 vấn đề để các vị đại biểu tập trung thảo luận.

Thứ nhất, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu; ai chịu trách nhiệm đến cùng?

Đồng thời, đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân và doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ…

Các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: Media Quốc hội.

Thứ hai, phải thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.

Nhưng cần làm rõ, phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư.

Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật.

Ngược lại, cũng không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

"Tinh thần là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục", Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo.

Thứ ba, phải làm luật trong tư duy hệ thống. Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng…

Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt; các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.

Thứ tư, phải nhìn từng quy định từ phía thực thi. Theo Chủ tịch Quốc hội, luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống.

Do đó, cần kiểm tra rất kỹ: ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm.

Chuyển đổi số cũng phải thực chất. Không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự.

Văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời; không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư.

Cuối cùng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng phải phát huy vai trò của ĐBQH hoạt động chuyên trách. Mỗi ý kiến tại hội nghị không chỉ dừng ở câu chữ, mà phải là kết quả của nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và nhìn trong tổng thể hệ thống pháp luật

"Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp", Chủ tịch Quốc hội nói và nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này là Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp, mà là để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển.

Bởi thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.