Những thứ tưởng bỏ đi, nay thành sản phẩm bán ra thế giới

Mang “đồ bỏ đi” lên kệ

Giữa kho xơ mướp đầy ắp trong căn nhà nhỏ ở phường Hòa Khánh (TP. Đà Nẵng), chị Võ Thị Ngọc Thư thoăn thoắt kiểm tra từng búi nguyên liệu, chuẩn bị cho những đơn hàng mới. Những sợi xơ vàng mơ, thứ ở nhiều vùng quê thường chỉ dùng làm búi rửa chén hoặc bỏ đi, nay được xử lý, đóng gói thành sản phẩm xuất khẩu.

Chị Võ Thị Ngọc Thư tiên phong sản xuất các sản phẩm từ xơ mướp. Ảnh: Giang Thanh

Từng là giảng viên, trong quá trình công tác, chị có cơ hội tìm hiểu về các sản phẩm thân thiện với môi trường. Xơ mướp xuất hiện khá nhiều tại những thị trường có tiêu chuẩn sống cao, trong khi ở Việt Nam, loại nguyên liệu này chưa được khai thác tương xứng. “Tại sao mình không thử?” – suy nghĩ đó thôi thúc chị Thư bước chân vào hành trình biến thứ phụ phẩm nông nghiệp thành sản phẩm xanh.

Mảnh đất khoảng 1 ha ở quê được chị dành để trồng mướp. Chị Thư tự tìm hiểu quy trình xử lý xơ, thử làm sản phẩm rồi giới thiệu qua fanpage, website và các sàn thương mại điện tử. Những sản phẩm đầu tiên khá giản dị: bông tắm, miếng tẩy tế bào chết, đế lót ly, dép đi trong nhà. Sau đó là những chiếc túi xơ mướp thêu họa tiết.

Biết đến thương mại điện tử từ sớm nên chị tập tành bán sản phẩm trên các sàn quốc tế như Amazon, Alibaba… Từ đơn hàng đầu tiên sang Mỹ trong sự hồi hộp, lo lắng, đến nay, chị Thư đã đưa các sản phẩm từ xơ mướp xuất sang các nước châu Âu, châu Mỹ…

Chị liên kết với hàng chục hộ nông dân để phát triển vùng nguyên liệu, tạo sinh kế bền vững cho bà con.

Các sản phẩm từ xơ mướp Mộc Xơ cũng được ưa chuộng ở thị trường nội địa. Nhận thấy thị trường du lịch của Đà Nẵng rất tiềm năng, chị sáng tạo nên nhiều dòng sản phẩm phù hợp với du khách quốc tế, đầu tư vào bao bì, đóng gói để đem những túi quà đặc trưng lên kệ resort, chuỗi cửa hàng, sân bay…

“Đến nay, chúng tôi đã có thị trường ổn định, góp phần hình thành cộng đồng yêu chuộng lối sống xanh, bền vững ở địa phương. Bên cạnh đó, hàng chục hộ nông dân cũng tạo được sinh kế bền vững nhờ trồng mướp nguyên liệu cho Mộc Xơ”, chị Thư kể.

Trong các hội nghị xúc tiến thương mại, hội chợ… ở Đà Nẵng, hình ảnh những chiếc túi xách, ví tiền, ví cầm tay… được làm từ lưới đánh cá cũ với màu xanh đặc trưng thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.

Từ tò mò về hình dáng, nguyên liệu, nhiều người dừng chân và tìm hiểu câu chuyện đằng sau những sản phẩm độc đáo, gắn với nghề đi biển của ngư dân Đà Nẵng.

Những chiếc túi lưới Echobag là ấp ủ của chị Huỳnh Thị Tường Vy (phường Hương Trà, TP. Đà Nẵng để giảm bớt một phần gánh nặng rác thải cho môi trường biển, tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ và những người yếu thế ở địa phương.

Chị Huỳnh Thị Tường Vy giới thiệu các sản phẩm túi lưới Echobag tại Hội thảo Thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới thành phố sinh thái và thông minh do UBND TP. Đà Nẵng phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức.

Những tấm lưới cũ vốn bỏ đi được thu gom, tháo gỡ, giặt, phơi khô rồi phân loại theo tình trạng để đưa vào sản xuất. Qua bàn tay khéo léo của những người lao động, những tấm lưới rác được tái sinh những chiếc túi, ví, balo… và được đưa ra thị trường để phục vụ cộng đồng. Đặc biệt, những sản phẩm này được doanh nghiệp hỗ trợ thu cũ, đổi mới để tiếp tục tái sinh thêm nhiều những vòng đời tử tế.

Hơn 2 năm qua, hàng tấn lưới cũ đã được tái sản xuất thành những vật dụng hữu ích. Nguồn lưới cũ chủ yếu đến từ những địa phương làm nghề biển, trong đó có xã đảo Tam Hải và một số làng biển ở Quảng Ngãi. Để có nguyên liệu, chị Vy cùng các đồng đội trực tiếp đến từng ngư dân hướng dẫn cách thu gom.

“Với dự án này, chúng tôi không tính đầu ra hay thành phẩm bằng những chiếc túi. Dự án hướng đến các mục tiêu lớn hơn đó là tạo sinh kế bền vững cho người yếu thế và giảm thiểu tác động của rác thải nhựa đối với môi trường biển”, chị Vy nói.

Lựa chọn những hành trình khởi nghiệp khác nhau, nhưng đối với chị Thư và chị Vy, điểm chung vẫn là lựa chọn những mô hình kinh doanh xanh, bền vững và tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng. Ở đó, những thứ vốn “bỏ đi” trở thành nguyên liệu đầu vào để tạo ra những sản phẩm hữu ích, tiếp tục lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng.

Giải bài toán kinh tế xanh

Nhưng đó không chỉ là câu chuyện riêng lẻ của vài cá nhân khởi nghiệp ở Đà Nẵng, đó là xu hướng khởi nghiệp mà nhiều cơ sở sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp khởi nghiệp ở Đà Nẵng lựa chọn để cùng thành phố xây nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Những sản phẩm thời trang từ vải rẻo, vải thừa được ưa chuộng.

Đó là sản phẩm mực thực vật BINKS được bạn trẻ Trần Nhân Kiệt ấp ủ trong phòng thí nghiệm của trường và đang dần dần phát triển, chuyển hướng sang sơn tường hữu cơ an toàn cho trẻ em.

Đó là những món đồ thời trang từ vải rẻo, vải thừa được du khách ưa chuộng của cơ sở sản xuất SOI Handmade, Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ hòa nhập cộng đồng CORMIS. Đó là những sản phẩm khử mùi than hoạt tính dùng trong gia đình, trong công nghiệp được làm từ gáo dừa.

Ở Đà Nẵng có một Team Khởi nghiệp xanh, là những nhà sáng lập, founder của các cơ sở, hộ sản xuất, hợp tác xã , doanh nghiệp lựa chọn bắt đầu khởi nghiệp với hướng đi bền vững. Họ gặp gỡ trong những sự kiện, chương trình của hệ sinh thái khởi nghiệp Đà Nẵng từ khoảng 3 – 4 năm trước và kết nối để đồng hành cùng nhau.

Điểm chung của họ là đều tạo ra các sản phẩm xanh với nguyên liệu từ nguồn tái chế tại địa phương và ngay từ khi bắt đầu, họ đã chọn “xanh” làm định hướng gắn việc sản xuất, kinh doanh với trách nhiệm bảo vệ môi trường, xây dựng cộng đồng tiêu dùng xanh.

Theo chị Trần Mỹ Quyên, Trưởng Team Khởi nghiệp Xanh, bên cạnh các doanh nghiệp khởi nghiệp, Team Khởi nghiệp xanh còn có các cố vấn, các đơn vị cung cấp giải pháp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh…

Với sự hỗ trợ từ Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo TP. Đà Nẵng, các thành viên trong nhóm kết nối và duy trì các hoạt động để cùng định hướng hoạt động, tháo gỡ những khó khăn trong quá trình vận hành, chuyển đổi số trong quản trị, kết nối với các nhóm yếu thế…

Đà Nẵng đang hướng đến phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

“Đối với doanh nghiệp, có 2 cách để bước vào con đường xanh, một là xuất phát từ sản xuất truyền thống rồi từng bước chuyển đổi và hai là chọn yếu tố xanh ngay từ khi thành lập. Chúng tôi thuộc nhóm thứ 2.

Đây là con đường gian nan nhất, bởi sản phẩm xanh đòi hỏi sự kiên trì, tính trung thực, chuẩn chỉnh từ khâu nguyên liệu, bao bì đến quy trình vận hành. Giá thành của sản phẩm tái chế và sản phẩm xanh chắc chắn phải cao hơn. Đó là những khó khăn thực tế mà chúng tôi đang đối mặt”, chị Quyên kể.

Trong giai đoạn phát triển mới, bài toán đặt ra cho Đà Nẵng không chỉ là phát triển nhanh hơn, mà còn phải phát triển xanh hơn, bền vững hơn và hài hòa hơn giữa con người với thiên nhiên.

Ở đó, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng trở thành những nội dung quan trọng trong định hướng phát triển của thành phố.

Theo ông Hồ Quang Bửu – Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, để biến định hướng thành thực tiễn, địa phương xác định vai trò của nhiều chủ thể, chính quyền tạo chính sách và môi trường thuận lợi; doanh nghiệp đưa công nghệ, nguồn lực và mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn vào thực tiễn; trường đại học, viện nghiên cứu cung cấp tri thức và công nghệ; các tổ chức xã hội kết nối nguồn lực; cộng đồng trực tiếp tham gia và hưởng lợi.