Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách: Chuẩn bị tốt nhất chất lượng cho Kỳ họp thứ 2

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: VPQH

“Bộ lọc” chất lượng các dự án luật

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết,Hội nghị diễn ra trong thời điểm rất quan trọng. Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2, dự kiến Quốc hội xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn Hội nghị lần này thực sự là “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội.

Với quan điểm đó, Chủ tịch Quốc hội gợi mở, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu; ai chịu trách nhiệm đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân và Doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh việc thể hiện tư duy lập pháp mới trong xây dưng các dự án luật. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa tham dự Hội nghị. Ảnh: VPQH 

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, việc phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

“Tinh thần là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, phải làm luật trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, cần rà soát thật kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực…; không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng…

“Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt, các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất” - Chủ tịch Quốc hội nói.

Vấn đề khác được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là phải nhìn từng quy định từ phía thực thi. Luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống. Do đó, cần kiểm tra rất kỹ: ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm.

Chuyển đổi số cũng phải thực chất, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự. Văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời; không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư – Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách

Theo Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội mong mỗi ý kiến tại Hội nghị không chỉ dừng ở câu chữ, mà phải là kết quả của nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và nhìn trong tổng thể hệ thống pháp luật. Cácđại biểu phát biểu thẳng, ngắn, đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau; rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý. Đồng thời, cần cho ý kiến rõ: dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua; dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện.

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: VPQH

Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm, cầnmạnh dạnđề nghị tiếp tục hoàn thiện; không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp.

Ngay sau Hội nghị, đề nghị các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ; báo cáo giải trình phải rõ ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, Hội nghị cùng thống nhất quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này, đó là Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển.

Thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không?Một đạo luật tốt phải chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi - Chủ tịch Quốc hội khẳng định.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất về chất lượng cho Kỳ họp thứ 2, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.