Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm thực chất

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên thảo luận tổ đại biểu Quốc hội TPHCM. Ảnh: QUANG PHÚC

Lấy phòng ngừa sự cố làm cốt lõi

Phát biểu tại tổ đại biểu Quốc hội TPHCM, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu 4 nguyên tắc xuyên suốt: cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm thực chất; phân cấp nhưng không phân tán; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần.

Phiên thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội TPHCM. Ảnh: QUANG PHÚC

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ lo ngại trước đề xuất lược bỏ “khu dân cư tập trung” và “nguồn nước cấp sinh hoạt” khỏi danh mục yếu tố nhạy cảm về môi trường; những yếu tố gắn trực tiếp với sức khỏe, chất lượng sống của người dân tuyệt đối không thể đơn giản hóa. Việc miễn đánh giá tác động môi trường cho dự án thứ cấp trong khu, cụm công nghiệp chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý chất thải đã hoàn thiện đồng bộ; đồng thời phải loại trừ các dự án phát thải lớn, có chất thải nguy hại hoặc nhập khẩu phế liệu.

Về quản trị liên vùng, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh ô nhiễm không dừng lại ở địa giới hành chính. Tình trạng ô nhiễm kéo dài tại các lưu vực sông lớn như sông Nhuệ, sông Đáy chưa được giải quyết dứt điểm chính là do “trách nhiệm chung hóa ra không phải của ai”. Do đó, phân cấp phải đi cùng trách nhiệm cụ thể và cơ chế điều phối liên vùng; gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo đếm, công khai định kỳ.

Về nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm kinh phí cho sự nghiệp môi trường nếu không luật hóa mức sàn 2% tổng chi ngân sách.

Các đại biểu thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội TPHCM sáng 24-10. Ảnh: QUANG PHÚC

Cùng quan điểm, ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cảnh báo dự thảo đang “giảm thủ tục nhanh hơn việc thiết kế cơ chế hậu kiểm, công khai dữ liệu và bảo đảm trách nhiệm giải trình”. ĐB đề xuất luật hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả chi phí”, tránh tình trạng “luật khung” đối với các vấn đề quyết định đến sức khỏe cộng đồng.

ĐB Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị luật hóa các ngưỡng có thể đo lường đối với thay đổi trọng yếu trong giấy phép môi trường; siết chặt quy tắc độc lập đối với dịch vụ quan trắc; tuyệt đối không miễn trừ các chuẩn về sức khỏe hay trách nhiệm bồi thường.

Đại biểu Dương Đức Hải (Hà Nội), Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: VĂN TUYẾN

Nhấn mạnh yêu cầu phòng ngừa sự cố từ sớm, ĐB Dương Đức Hải (Hà Nội), Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), cho rằng công tác quản trị môi trường phải đủ năng lực phòng ngừa thiệt hại, thay vì xử lý khi sự cố đã xảy ra.

ĐB đề nghị luật làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ quy trình, từ cảnh báo, giám sát đến xử lý; khắc phục tình trạng phản ứng chậm khi dữ liệu đã phát tín hiệu; gắn dữ liệu cảnh báo với nghĩa vụ hành động của cơ quan nhà nước.

Bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân

Cũng trong sáng 24-10, thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), ĐB Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) nêu thực tế tranh chấp khi quyền lợi của người dân đối lập với lợi ích doanh nghiệp, gây khó khăn trong xử lý các công trình đã xây dựng.

“Không thể cứ mãi mất bò mới lo làm chuồng”, ĐB nhấn mạnh và đề nghị quy định ngay trong luật trách nhiệm tổ chức thực hiện quyền tiếp cận biển của người dân.

ĐB Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) cho biết những dự án du lịch, nghỉ dưỡng ven biển đã được giao đất, cho thuê đất và hoạt động từ nhiều năm trước khiến người dân phải đi vòng rất xa, thậm chí không còn lối đi thuận tiện xuống biển.

ĐB đề nghị bổ sung cơ chế xử lý đối với các dự án hiện hữu. Chính quyền địa phương phải rà soát những khu vực chưa bảo đảm lối tiếp cận biển, chủ trì xây dựng phương án khắc phục; ưu tiên điều chỉnh quy hoạch, bố trí lối đi thay thế hoặc thỏa thuận với nhà đầu tư. Trường hợp phải tác động đến quyền sử dụng đất, tài sản hợp pháp, cần thực hiện bồi thường, hỗ trợ theo quy định và xác định rõ thời hạn khắc phục.

Đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang (TPHCM) phát biểu tại buổi thảo luận. Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Nguyễn Phạm Duy Trang (TPHCM), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, nhấn mạnh biển không chỉ là không gian phát triển kinh tế mà còn gắn trực tiếp với quyền tiếp cận, sinh kế và đời sống của cộng đồng dân cư ven biển.

ĐB đề nghị luật quy định thực chất hơn về lối tiếp cận biển công cộng, nhất là trong quy hoạch xây dựng và sử dụng đất ven biển; có cơ chế xử lý hành vi tự ý rào chắn, cản trở lối đi hợp pháp của người dân.

Theo ĐB, không nên để tình trạng biển là của chung nhưng người dân lại không có lối tiếp cận. Khi đã xác định đây là quyền của người dân, luật phải có cơ chế thực hiện và trách nhiệm bảo đảm quyền đó.