Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Ai Cập: Đi tìm mảnh đất hợp tác mới

Tổng thống Ai Cập Abdel-Fattah el-Sisi chào đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại sân bay Quốc tế Cairo. (Nguồn: Getty Images)

Hôm 1/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến Ai Cập trong chuyến thăm đầu tiên kể từ năm 2016, nhân dịp hai nước kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và thúc đẩy quan hệ song phương trên các lĩnh vực mới theo khuôn khổ mà Bắc Kinh gọi là “quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện”.

Kể từ chuyến thăm trước đó của Chủ tịch Tập Cận Bình, một số siêu dự án của Trung Quốc đã góp phần tạo nên diện mạo mới của Ai Cập. Các công ty Trung Quốc tham gia xây dựng khu trung tâm thương mại tại thủ đô hành chính mới của đất nước kim tự tháp. Khu vực này được thi công bởi Tập đoàn Xây dựng Kiến trúc Trung Quốc (CSCEC), bao gồm 20 tòa nhà chọc trời. Nằm ở vị trí trung tâm là Tháp Biểu tượng (Iconic Tower) cao 385,8 mét, cũng là tòa nhà cao nhất châu Phi.

Một hệ thống đường sắt có sự tham gia của các nhà thầu Trung Quốc hiện đang kết nối vùng ngoại ô phía Đông của Cairo với các trung tâm đô thị mới. Khu công nghiệp Trung Quốc - Ai Cập gần Kênh đào Suez đang tập trung trụ sở của hơn 200 công ty, tạo ra hơn 10.000 việc làm trực tiếp với tổng vốn đầu tư lên tới hơn 4,7 tỷ USD, theo một báo cáo của Trung Quốc.

Không chỉ thương mại

Theo Cơ quan thống kê Ai Cập (CAPMAS), thương mại song phương đạt 11,3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 21,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu của Ai Cập sang Trung Quốc đã tăng gần gấp ba lần, lên mức 840,8 triệu USD, được thúc đẩy bởi các mặt hàng bao gồm nhiên liệu, dầu khoáng, trái cây, rau quả và bông.

Tuy nhiên, kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc đạt tới 10,4 tỷ USD trong cùng kỳ - riêng máy móc và thiết bị điện đã chiếm 4,1 tỷ USD, tiếp theo là phương tiện vận tải, sắt thép, nhựa và hóa chất.

Không chỉ trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng, phạm vi hợp tác giữa hai nước hiện vẫn đang tiếp tục được mở rộng. Trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất tiên tiến và chuyển giao công nghệ đang dần trở thành một phần của chương trình nghị sự kinh tế, bên cạnh một số chương trình hợp tác quân sự giữa hai nước.

Thỏa thuận hợp tác 5 năm giai đoạn 2024-2028 giữa hai nước khuyến khích sản xuất nội địa và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực xe điện, điện tử, tấm pin năng lượng Mặt trời, hóa chất và công nghệ nông nghiệp hiện đại. Đáng chú ý, AI cũng được liệt kê là một ưu tiên.

Phát biểu trước thềm chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống El-Sisi cho biết, Ai Cập muốn thu hút đầu tư của Trung Quốc vào lĩnh vực xe điện, lưu trữ pin, năng lượng tái tạo và đóng tàu, đồng thời mở rộng chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực viễn thông, AI và khoa học vũ trụ.

Khu công nghiệp TEDA Trung Quốc - Ai Cập tại Ain Sokhna thu hút hơn 200 doanh nghiệp. (Nguồn: Tân Hoa Xã)

Hợp tác quốc phòng rõ nét hơn

Trung Quốc và Ai Cập cũng đang tăng cường bắt tay hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng. Hai nước đang tổ chức cuộc tập trận không quân chung “Đại bàng Văn minh” (Eagles of Civilisation) lần thứ hai, diễn ra từ giữa tháng 8 đến đầu tháng 9 tại các căn cứ không quân của quốc gia Bắc Phi.

Giới chức Trung Quốc cho biết, các đợt diễn tập năm 2026 sẽ bao gồm chiến thuật không chiến, hoạt động giành ưu thế trên không, tìm kiếm cứu nạn trong chiến đấu và triển khai lực lượng chung.

Hiện Mỹ vẫn là đối tác an ninh lâu năm và chủ chốt của Cairo, cung cấp hỗ trợ quân sự quy mô lớn và cung ứng một phần quan trọng cho kho trang thiết bị quân sự đa dạng của Ai Cập. Washington chưa đưa ra bình luận công khai về cuộc tập trận không quân chung giữa Bắc Kinh và Cairo song Lầu Năm Góc từng bày tỏ sự lo ngại trước đó.

Giới quan sát nhận định, các cuộc tập trận phù hợp với chính sách của Ai Cập nhằm đa dạng hóa các quan hệ đối tác quốc phòng. Đây được đánh giá là một động thái nhằm cân bằng, bao hàm cả việc nước này tham gia vào nhóm BRICS, Ngân hàng Phát triển mới (NDB) và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), song song với việc nhận hỗ trợ về an ninh và kinh tế từ phương Tây.

Tương lai nào cho quan hệ song phương?

Trước thềm chuyến thăm, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã mô tả Ai Cập như một mắt xích quan trọng giữa thế giới Arab và châu Phi, đồng thời kêu gọi đưa hợp tác Trung Quốc - Arab và Trung Quốc - châu Phi đi vào chiều sâu thông qua đối tác Ai Cập.

Đối với Bắc Kinh, Cairo là sự kết hợp giữa một thị trường hơn 100 triệu dân với vị trí chiến lược trên Kênh đào Suez, cùng sức nặng chính trị trên toàn thế giới Arab và châu Phi.

Chính phủ hai nước cũng có lập trường tương đồng về một số vấn đề khu vực, bao gồm việc ủng hộ một nhà nước Palestine, trong khi Ai Cập vẫn kiên định duy trì chính sách “Một Trung Quốc”.

Tổng thống el-Sisi đã tới Trung Quốc 8 lần kể từ khi nhậm chức vào năm 2014, gần đây nhất là vào tháng 5/2024.

Theo giới phân tích, các thỏa thuận được công bố trong chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình được kỳ vọng sẽ làm rõ hơn các lĩnh vực hợp tác mới, đặc biệt là chuyển giao công nghệ và sản xuất tiên tiến – những lĩnh vực mà Ai Cập đặc biệt chú trọng nhằm vượt qua mô hình hợp tác dựa trên xây dựng và cơ sở hạ tầng.