Chú trọng giáo dục kỹ năng sống

Học sinh Trường THCS Phan Thiết, phường Minh Xuân tham gia thực hành phòng cháy chữa cháy.

Từ những tình huống thực tế

Trong cuộc sống, những tình huống bất ngờ như tai nạn giao thông, cháy nổ, đuối nước, tai nạn thương tích hay các nguy cơ trên không gian mạng có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Với học sinh, trang bị kỹ năng phòng tránh và xử lý tình huống vì thế ngày càng trở nên cần thiết.

Tại Trường Tiểu học và THCS Yên Định, xã Ngọc Đường, nội dung giáo dục kỹ năng sống được lồng ghép trong các hoạt động giáo dục, sinh hoạt Đội và các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp. Trường có 554 học sinh, 46 cán bộ, giáo viên; trong đó có hơn 370 học sinh bán trú ở cả hai cấp học. Phần lớn học sinh là người Tày, Dao, Mông. Với học sinh bán trú, kỹ năng tự phục vụ, tự quản cũng được nhà trường chú trọng từ những việc gần gũi như gấp chăn màn, sắp xếp đồ dùng, giữ gìn vệ sinh, thực hiện nền nếp sinh hoạt. Đây là những kỹ năng nhỏ nhưng góp phần hình thành tính tự lập, ý thức trách nhiệm và khả năng chủ động của học sinh. Nhà trường cũng phối hợp với lực lượng Công an xã tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hướng dẫn học sinh cách phòng tránh những nguy cơ mất an toàn. Không chỉ những tình huống xảy ra ngoài đời thực, học sinh còn được nhắc nhở về cách tự bảo vệ mình trên môi trường mạng, nơi các em ngày càng dành nhiều thời gian học tập, giao tiếp và giải trí. Những thủ đoạn lừa đảo hướng vào học sinh ngày càng tinh vi, có thể bắt đầu từ một tin nhắn, cuộc gọi hoặc tài khoản lạ. Đáng chú ý là các hình thức giả danh người thân, dụ dỗ học sinh thực hiện theo yêu cầu qua cuộc gọi trực tuyến, đe dọa hoặc yêu cầu quay video, hình ảnh để tống tiền, thậm chí dựng kịch bản “bắt cóc online” nhằm gây hoang mang cho cả học sinh và gia đình. Vì vậy, bên cạnh việc nhắc nhở không chia sẻ thông tin cá nhân, nhà trường hướng học sinh đến một nguyên tắc quan trọng: khi gặp tình huống bất thường, không tự xử lý trong hoảng loạn mà cần bình tĩnh, dừng tương tác và tìm đến người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ.

Ở các trường THCS, THPT, nội dung giáo dục kỹ năng cũng được mở rộng theo đặc điểm tâm lý và nhu cầu của học sinh. Các chuyên đề về an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy, sơ cấp cứu, phòng chống đuối nước, sức khỏe sinh sản, phòng chống HIV/AIDS, tác hại của thuốc lá điện tử và an ninh mạng… được lồng ghép trong các hoạt động giáo dục. Đây là lứa tuổi bắt đầu tham gia giao thông độc lập, sử dụng mạng xã hội thường xuyên và có nhu cầu tự khẳng định bản thân, trong khi kinh nghiệm nhận diện rủi ro còn hạn chế.

Bởi vậy, giáo dục kỹ năng không chỉ giúp học sinh biết nói “không” trước những lời rủ rê, hành vi nguy hiểm mà còn biết kiểm chứng thông tin, không cung cấp mã xác thực, hình ảnh riêng tư hay thông tin cá nhân cho người lạ. Quan trọng hơn, các em hiểu rằng khi phát hiện dấu hiệu bất thường cần báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc người có trách nhiệm thay vì âm thầm giải quyết.

Biến kiến thức thành kỹ năng

Một trong những điểm đáng chú ý trong giáo dục kỹ năng sống hiện nay là sự chuyển từ “nghe” sang “làm”. Các nhà trường tăng cường tổ chức trải nghiệm, thực hành, đưa học sinh vào những tình huống cụ thể để các em trực tiếp xử lý.

Tại Trường THCS Phan Thiết, phường Minh Xuân, nhà trường phối hợp với Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Công an tỉnh tổ chức chương trình tuyên truyền, trải nghiệm, thực hành kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho gần 300 cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh thuộc Phân hiệu THCS Bình Thuận.

Tại đây, học sinh được hướng dẫn những kiến thức cơ bản về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; nhận diện nguy cơ cháy, nổ trong trường học, gia đình và cộng đồng. Những hoạt động như vậy giúp học sinh hình dung rõ hơn cách ứng phó khi xảy ra sự cố. Quan trọng hơn, các em hiểu rằng trong tình huống nguy hiểm cần giữ bình tĩnh, nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ và ưu tiên bảo vệ an toàn cho bản thân.

Đặc biệt, học sinh được khuyến khích trở thành người truyền tải thông điệp. Trong các buổi sinh hoạt hằng tuần, các em tự xây dựng nội dung thông qua trò chơi hỏi - đáp, tiểu phẩm, dân vũ, văn nghệ hoặc video ngắn. Những kiến thức về kỹ năng sống vì thế được chuyển tải nhẹ nhàng, dễ nhớ và gần với đời sống học sinh.

Anh Đoàn Trọng Nghĩa, cán bộ Phòng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, Công an tỉnh chia sẻ: “Kỹ năng an toàn không thể chỉ học bằng lý thuyết. Khi được trực tiếp thực hành, các em sẽ nhớ lâu hơn và biết cách vận dụng khi có tình huống xảy ra”.

Từ những buổi trải nghiệm, những giờ sinh hoạt hay hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sinh tồn đang dần trở thành một phần thiết thực trong giáo dục học đường. Đó không chỉ là cách giúp học sinh biết phòng tránh nguy hiểm mà còn rèn cho các em sự bình tĩnh, tự tin, tinh thần trách nhiệm và khả năng hỗ trợ người khác. Khi tri thức đi cùng kỹ năng, các em sẽ có thêm sự chủ động và bản lĩnh để bước vào cuộc sống an toàn hơn.