"Chưa đủ cơ sở kết luận AI đã vượt ngoài tầm kiểm soát"

TS Triệu Hải Long, Chuyên gia cao cấp về AI của Đại học Cambridge (Vương quốc Anh). Ảnh XM.

Bên lề sự kiện Enterprise AI Summit tại Đà Nẵng, VietTimes phỏng vấn TS Triệu Hải Long, chuyên gia cao cấp Đại học Cambridge, về tốc độ phát triển của AI, những rủi ro được cảnh báo và cách con người kiểm soát công nghệ này.

Lo ngại có cơ sở nhưng chưa đến mức bi quan

- Nhiều chuyên gia cảnh báo AI có thể phát triển vượt tầm kiểm soát của con người, thậm chí được đặt cạnh những rủi ro nghiêm trọng như vũ khí hạt nhân. Ông nhìn nhận cảnh báo này thế nào?

- AI được nhắc đến rất nhiều trên truyền thông vài năm gần đây, nhưng thực ra lĩnh vực này đã ra đời khoảng 70 năm trước. Hơn 10 năm trở lại đây, nhờ dữ liệu lớn, năng lực tính toán và học sâu, AI phát triển đặc biệt mạnh mẽ. Các ứng dụng như ChatGPT ngày càng phổ biến và năng lực ngày càng tăng.

Các cảnh báo về việc AI phát triển quá nhanh và vượt ngoài tầm kiểm soát theo tôi là không phải không có cơ sở, nhưng cũng không đến mức phải lo lắng và bi quan.

Với gần 20 năm nghiên cứu chuyên sâu về AI, tôi nhận thấy dù AI đã phát triển rất mạnh nhưng không phải lĩnh vực nào, năng lực nào AI cũng đều giỏi. Vẫn còn nhiều bài toán rất thách thức mà AI chưa làm tốt.

TS Triệu Hải Long, Chuyên gia cao cấp về AI của Đại học Cambridge (Vương quốc Anh) trả lời phỏng vấn của VietTimes. Ảnh XM.

Hiện tại chưa đủ cơ sở để kết luận AI đã vượt ngoài tầm kiểm soát. Việc kiểm soát hay không phụ thuộc vào cách con người sử dụng, thiết kế và kiểm soát đầu ra của AI. Chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được. Câu chuyện cuối cùng vẫn là ở chính con người.

- Nếu vậy thì chúng ta cũng không nên quá lo ngại. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng AI còn nguy hiểm không kém vũ khí hạt nhân, có thể gây hại đến sự tồn tại của con người. Quan điểm của ông thế nào? Có lo ngại về vấn đề đó không? Bởi chúng ta không chỉ nói về AI hiện tại mà còn nghĩ đến sự phát triển trong 10 năm tới, kết hợp với robot hình người. Liệu nguy cơ đó có thể xảy ra?

- Tôi nghĩ việc so sánh AI với vũ khí hạt nhân có một số điểm tương đồng: cả hai đều là công nghệ phát triển rất nhanh và mức độ tác động đến thế giới, đến con người rất lớn.

Tuy nhiên, theo quan điểm của tôi, chúng khác nhau rõ rệt. Vũ khí hạt nhân là vũ khí, có thể gây tác hại trực tiếp. Còn AI là công nghệ nền tảng. Muốn xây dựng robot, chatbot, hệ thống chữa bệnh… chúng ta vẫn cần xây các tầng ứng dụng phía trên. Câu chuyện là chúng ta mang công nghệ nền tảng này đi làm việc gì.

Hiện nay đã có những hệ thống AI có thể tự thực hiện một chuỗi công việc, nhưng chúng vẫn hoạt động trong phạm vi do con người thiết lập. Tôi chưa thấy hệ thống AI nào trong thực tế tự đặt ra mục tiêu riêng và hành động ngoài tầm kiểm soát của con người.

- Vậy các quan ngại của giới chuyên môn quốc tế có phải là đang thổi phồng hay không, thưa ông?

Chúng ta cần góc nhìn khách quan. AI đang phát triển sâu rộng trên nhiều lĩnh vực và được truyền thông quan tâm rất nhiều. Nhưng đang có khoảng cách giữa sức mạnh tự trị mà người ta nói đến với những gì AI thực sự làm được.

AI vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều bài toán thách thức. Tôi chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy AI đã đạt đến sức mạnh “siêu nhiên”.

AI là công cụ mạnh nhưng vẫn cần con người kiểm soát

- Chúng ta phải thừa nhận rằng, AI đã đi vào rất nhiều lĩnh vực. Đặc biệt là thông tin, truyền thông, mạng xã hội. AI bị lạm dụng để tạo thông tin sai lệch, đe dọa an ninh thông tin, ảnh hưởng đến ổn định kinh tế, chính trị của một quốc gia hay khu vực. Ở góc độ chuyên môn, ông nghĩ gì và chúng ta cần làm gì để kiểm soát tin giả trên không gian mạng hiện nay?

- Tôi đồng tình đây là vấn đề thực tế. AI đang khiến việc tạo và lan truyền thông tin sai lệch dễ dàng và nhanh hơn trước đây.

Tin giả đã tồn tại từ trước khi AI phổ biến. Nhưng AI khiến tin giả được tạo ra nhanh hơn, rẻ hơn, với quy mô lớn hơn và khó phân biệt thật giả hơn, chẳng hạn giả giọng nói, giả hình ảnh hay video deepfake.

Nguyên nhân gốc không nằm ở AI mà ở người sử dụng AI vào mục đích xấu. Công nghệ chỉ là công cụ.

Để kiểm soát, các nền tảng như Facebook có thể dùng AI để phát hiện tin giả. Nhưng gốc rễ vẫn là cần hành lang pháp lý rõ ràng, xử lý và ngăn chặn những người sử dụng AI vào mục đích xấu.

- Hiện nay chúng ta giao ngày càng nhiều việc cho AI, dẫn đến phụ thuộc vào AI. Có lo ngại AI sẽ quyết định cả sự tồn tại và định hướng phát triển của xã hội trong tương lai?

-Tôi nhìn vấn đề này theo hai góc độ.

Góc độ tích cực: AI đang có sức mạnh lớn hơn trước, đây là cơ hội để giải quyết những bài toán khó. Ví dụ tôi đang tham gia các dự án dùng AI nghiên cứu bệnh ung thư – một lĩnh vực sinh học cực kỳ phức tạp mà con người mới chỉ hiểu một phần. AI giúp phân tích dữ liệu gen, protein, khối u… để tìm hiểu cơ chế bệnh và tìm phương pháp chữa trị nhanh hơn. Đây là mặt rất tích cực.

Góc độ kiểm soát: Chúng ta cần thiết kế cách làm việc giữa con người và AI. Tôi gọi AI là “trợ lý đặc biệt”. Con người am hiểu bài toán, nhu cầu khách hàng đưa ra mục tiêu và giao cho AI thực hiện. AI có lợi thế làm việc 24/7, xử lý dữ liệu lớn và suy luận mạnh. Sau khi AI trả kết quả, con người phải kiểm tra lại trước khi đưa vào sử dụng.

Các diễn giả chia sẻ những năng lực khác biệt mang lại khi sử dụng AI trong vận hành doanh nghiệp. Ảnh GH.

Nguyên tắc là việc nào tác động càng lớn (đặc biệt liên quan đến tính mạng, sức khỏe con người) thì mức độ kiểm soát của con người càng phải chặt chẽ. Như vậy chúng ta vừa tận dụng sức mạnh của AI, vừa giảm thiểu rủi ro.

- Ông dự đoán đến năm 2030, trí tuệ nhân tạo sẽ đi đến đâu và tác động như thế nào?

- Rất khó dự đoán chính xác tương lai, nhưng có thể nhìn vào lịch sử. AI ra đời năm 1956 và trong khoảng 50 năm đầu đã trải qua nhiều thăng trầm, có những giai đoạn gần như chững lại. Khoảng hơn 10 năm gần đây, AI có bước nhảy vọt và tạo ra nhiều tác động sâu rộng. Từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, các mô hình ngôn ngữ lớn khiến tốc độ phát triển còn nhanh hơn nữa.

Đến năm 2030, tôi cho rằng các mô hình AI sẽ tiếp tục mạnh hơn, hiệu quả hơn và có khả năng tự thực hiện nhiều công việc phức tạp hơn. AI sẽ được ứng dụng sâu rộng hơn trong nhiều lĩnh vực, với chất lượng tốt hơn. Cùng với đó, xã hội sẽ quan tâm nhiều hơn đến độ an toàn, độ chính xác và hành lang pháp lý cho AI. Trong y sinh, AI sẽ đóng góp ngày càng lớn vào những bài toán khó như phát triển thuốc mới hay chẩn đoán sớm bệnh.

Việt Nam cần làm gì?

- Quay lại với Việt Nam là quốc gia đi sau. Theo ông, Việt Nam nên làm gì để tận dụng sự phát triển của AI thế giới, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực?

- Việt Nam đang khá tích cực và năng động trong việc tiếp nhận, ứng dụng AI. Không chỉ ứng dụng mà đang từng bước nghiên cứu và làm chủ một số công nghệ. Chính sách từ cấp cao cũng đang hỗ trợ phát triển trong kỷ nguyên AI.

Việt Nam không nhất thiết phải tự xây dựng mọi công nghệ lõi, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn vốn đòi hỏi chi phí rất lớn. Thay vào đó, Việt Nam nên chọn lọc đầu tư vào một số công nghệ chiến lược, như AI cho tiếng Việt, dữ liệu và các bài toán đặc thù, thiết yếu của Việt Nam, đồng thời tận dụng những thế mạnh sẵn có.

Con người Việt Nam có thế mạnh thông minh, sáng tạo nên chúng ta có thể tập trung đào tạo nguồn nhân lực am hiểu chuyên sâu về AI. Bên cạnh đó, Việt Nam cần phát triển các phương pháp, ứng dụng AI phù hợp với điều kiện và bài toán thực tế của Việt Nam.

AI và robot xuất hiện tại HORECFEX Vietnam 2026. Ảnh XM.

Tiếp đó là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ để vừa thúc đẩy phát triển vừa kiểm soát rủi ro (tin giả, an toàn…). Thiết kế cách làm việc giữa con người và AI trong doanh nghiệp, tổ chức: con người đặt mục tiêu và kiểm soát kết quả, AI thực thi… Và khi đó Việt Nam sẽ tận dụng tốt cơ hội AI mang lại để nâng cao năng suất lao động, hỗ trợ học tập, phát triển kinh tế - xã hội.

- Trước những cảnh báo từ chuyên gia thế giới, Việt Nam cần làm gì để vừa giảm thiểu nguy cơ từ AI, vừa tận dụng AI phục vụ sự ổn định và phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới?

- AI đang phát triển rất nhanh, mang lại nhiều giá trị tích cực nhưng cũng có tác động tiêu cực.

Việt Nam có thế mạnh về con người thông minh, sáng tạo. Chúng ta nên tập trung đào tạo nguồn nhân lực am hiểu sâu về AI để xây dựng công nghệ phù hợp với nhu cầu trong nước, không nhất thiết chạy theo các mô hình siêu lớn tốn kém.

Có sự đồng bộ giữa chính sách nhà nước và các tổ chức để vừa phát triển vừa kiểm soát rủi ro. Ứng dụng AI vào các bài toán thực tế theo nguyên tắc: con người thiết kế yêu cầu – AI thực thi – sau đó con người kiểm tra, đánh giá kết quả… Như vậy Việt Nam sẽ tận dụng được cơ hội từ AI, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

- Cảm ơn ông!

Ngày 25/9, sự kiện Enterprise AI Summit tại Đà Nẵng diễn ra với sự tham dự của hàng trăm khách mời đến từ các trường đại học trong và ngoài nước, các doanh nghiệp, chuyên gia công nghệ.