Chữa lành từ bên trong giữa thế giới đầy biến động

Với tư duy của một nhà lãnh đạo tinh thần gần gũi với bạn trẻ, Lama Thamthog Rinpoche - vị thầy hướng dẫn tâm linh của nhiều trung tâm Phật giáo quốc tế đã có cuộc chia sẻ với Giác Ngộ về cách định nghĩa lại hạnh phúc và phương pháp “cứu rỗi” chính mình ngay trong tâm bão của cuộc đời.

* Thưa Thầy, thế hệ trẻ ngày nay đang sống trong một thế giới của sự kết nối toàn cầu, nhưng nghịch lý thay, không ít người lại cảm thấy cô đơn và tổn thương hơn bao giờ hết. Nhiều người loay hoay tìm kiếm sự an trú nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Xin Thầy chia sẻ, đâu là chìa khóa để một người trẻ có thể tự chữa lành, tự tìm thấy sự bình yên?

- Bản thân tôi trước đây cũng từng trải qua những giai đoạn mà rất nhiều người không thích mình. Nhưng sau đó, tôi rất may mắn khi được bước đi trên con đường tu học. Nhờ vào sự dạy dỗ của các bậc thầy, cùng với sự nỗ lực tu tập và thực hành hàng ngày, tôi đã tìm thấy sự an trú trong tâm hồn.

Chúng ta bàn luận đủ thứ chuyện trên đời, từ chuyện trong gia đình cho đến chuyện ngoài xã hội. Chúng ta bàn tán rất nhiều. Nhưng thay vì hướng tâm ra bên ngoài để bàn tán những chuyện như vậy, tại sao chúng ta không thử tĩnh lặng để tự hỏi xem mình đã nghĩ gì, nói gì và làm gì? Một khi biết tự xem xét chính mình, chúng ta sẽ nhận ra bản thân không hề tốt đẹp như mình tưởng đâu.

Phương pháp thực hành của tôi thực ra rất đơn giản. Bất cứ lúc nào có thời gian rảnh, tôi đều ngồi xuống, suy tư và tự đối thoại với chính mình. Tôi thường tự gọi tên mình và hỏi: “Ngày hôm nay ông đang nghĩ gì vậy? Ông đang nói cái gì vậy? Và ông đang làm cái gì vậy?”. Việc tự đối thoại này giúp tôi nhìn rõ xem bản thân mình đang nghĩ, nói và làm điều tốt hay đang đi theo chiều hướng xấu.

Trong cuộc sống, tôi thấy nhiều người đặc biệt là các cô, các chị rất thích ngồi lại với nhau để trò chuyện. Chúng ta bàn luận đủ thứ chuyện trên đời, từ chuyện trong gia đình cho đến chuyện ngoài xã hội. Chúng ta bàn tán rất nhiều. Nhưng thay vì hướng tâm ra bên ngoài để bàn tán những chuyện như vậy, tại sao chúng ta không thử tĩnh lặng để tự hỏi xem mình đã nghĩ gì, nói gì và làm gì? Một khi biết tự xem xét chính mình, chúng ta sẽ nhận ra bản thân không hề tốt đẹp như mình tưởng đâu.

Tâm chúng ta rất dễ bị cuốn theo những phiền não, ma vương của sự nóng giận, kiêu ngạo, đố kỵ. Khi dũng cảm nhìn nhận và thừa nhận những điểm xấu ấy của mình, chúng ta mới có thể tự đặt câu hỏi để chuyển hóa. Nếu thấy điểm xấu nhiều hơn, hãy quyết tâm cố gắng giảm đi những mặt tiêu cực đó. Ngày qua ngày, việc thực hành liên tục như vậy sẽ mang lại sự thay đổi rất lớn. Chúng ta sẽ không còn nói những chuyện thở than, bao đồng quá nhiều nữa, mà biết tự nhìn nhận, thay đổi tâm mình. Đây chính là một phương pháp thực hành có gốc rễ không chỉ dành cho các tu sĩ mà bất kỳ ai trong quý vị cũng có thể áp dụng. Khi tâm bớt suy diễn, bớt lo lắng thì tự khắc sẽ bình an và hạnh phúc hơn.

* Thưa Thầy, hiện nay số lượng người trẻ quan tâm đến Phật pháp, tham gia các khóa tu thiền, tìm kiếm sự chữa lành ngày càng tăng. Tuy nhiên, nhiều người vẫn mang tâm lý chạy đua theo thành công vật chất, danh vọng và cho rằng đó mới là cái gốc của hạnh phúc. Thầy nghĩ sao về điều này?

- Qua các buổi chia sẻ giáo pháp tại Việt Nam và các nước, tôi rất vui mừng khi thấy trong hàng ngàn người tham dự, đại đa số lại là các bạn trẻ. Đây là một tín hiệu vô cùng đáng mừng.

Đúng là người trẻ ngày nay luôn cố gắng nỗ lực phấn đấu để đạt được những thành công như danh tiếng, tiền tài và địa vị. Không ít trong số đó định nghĩa đó là hạnh phúc và cho rằng chỉ khi có vật chất đầy đủ, điều kiện bên ngoài tốt đẹp thì mới hạnh phúc. Nhưng đây không hẳn là một tư duy hoàn toàn đúng đắn. Thực tế chứng minh, ngay cả khi người ta có được của cải vật chất, danh tiếng như ý nguyện, nhưng tâm họ vẫn không vui, không an lạc. Điều đó cho thấy vật chất hay danh tiếng bên ngoài không phải là thứ quyết định hạnh phúc chân thật. Hạnh phúc đích thực phải đến từ bên trong, từ chính nội tâm của chúng ta.

Nếu muốn có được hạnh phúc, chúng ta phải đối đãi với nhau bằng sự chân thành, lòng kính trọng, tình yêu thương và sự nhẫn nhịn. Khi tâm giữ được sự an lạc thì dù điều kiện vật chất bên ngoài có không như mong muốn, chúng ta vẫn cảm thấy bình yên. Tuyệt vời nhất là khi chúng ta vừa thành công trong cuộc sống, lại vừa giữ được sự an lạc trong tâm hồn. Đó mới chính là hạnh phúc trọn vẹn.

* Hiện tượng trầm cảm, stress, tổn thương tâm lý đang trở nên báo động trong giới trẻ. Dưới góc nhìn của Thầy, nguyên nhân cốt lõi của căn bệnh thời đại này là gì và làm sao để tự chữa lành?

- Ngày nay, tình trạng áp lực, stress, trầm cảm và các vấn đề về tâm lý diễn ra vô cùng phổ biến ở người trẻ. Gốc rễ của vấn đề này nằm ở chỗ: Chúng ta suy nghĩ quá nhiều (overthinking) dẫn đến việc lo lắng thái quá. Khi gặp một vấn đề nhỏ, ngay lập tức tâm chúng ta sẽ suy diễn. Chúng ta suy diễn quá mức, và càng suy diễn thì lại càng tự chuốc lấy âu lo. Những suy nghĩ ấy cứ miên man chạy hoài mà không có điểm dừng. Chính vì lẽ đó, chúng ta gặp các vấn đề về tâm bệnh, khiến tâm không hạnh phúc và rơi vào căng thẳng.

Để tự chữa lành, không có phương thuốc nào thần diệu bằng việc chúng ta tự quan sát ba nghiệp của mình: thân, khẩu, và ý. Hãy quan sát những hoạt động thường ngày của bản thân và biết tỉnh thức (tỉnh giác) trước những việc mình làm. Khi nhận diện được những suy nghĩ thái quá, hãy chủ động ngăn chặn chúng lại, giảm bớt sự lo âu. Tự khắc, tâm quý vị sẽ bình yên hơn mà không cần phải đi tìm kiếm bất cứ phương pháp chữa lành xa xôi nào khác.

* Giới trẻ ngày nay rất đề cao tư duy logic và khoa học. Một số bạn trẻ muốn tìm hiểu về Phật giáo, trong quá trình đó có sự hoài nghi về niềm tin mù quáng. Thầy làm thế nào để thuyết phục những bộ óc duy lý này rằng Phật giáo không phải là một giáo điều lỗi thời?

- Hoài nghi là một dấu hiệu của sự thông minh. Tôi luôn khuyến khích mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ, hãy hoài nghi và đặt câu hỏi. Phật giáo không yêu cầu các bạn tin mù quáng. Ngay cả Đức Phật cũng từng dạy rằng, nếu thấy lời Ngài dạy là hợp lý, là logic thì hãy nghe theo; nếu thấy vô lý, hoàn toàn có quyền bác bỏ. Đó là tinh thần tự do và duy lý cao nhất.

Phật giáo không đề cao một vị thần sáng thế quyết định số phận con người. Đức Phật là một con người bình thường, người đã đi qua con đường khổ đau, tìm thấy chân lý và chỉ cho chúng ta cách đi. Ngài là một người thầy. Giáo lý của Ngài tóm gọn trong 3 trụ cột: tâm buông xả, Bồ-đề tâm và trí tuệ chứng ngộ tính không.

Phật giáo không đề cao một vị thần sáng thế quyết định số phận con người. Đức Phật là một con người bình thường, người đã đi qua con đường khổ đau, tìm thấy chân lý và chỉ cho chúng ta cách đi. Ngài là một người thầy. Giáo lý của Ngài tóm gọn trong ba trụ cột: tâm buông xả, Bồ-đề tâm và trí tuệ chứng ngộ tính không.

Trong hàng chục năm qua, tôi đã đối thoại rất nhiều với các nhà khoa học vật lý lượng tử hàng đầu. Khi chúng tôi thảo luận về bản chất của vật chất, các nhà khoa học đã vô cùng ngạc nhiên khi thấy rằng những nguyên lý mà Phật giáo đã chỉ ra từ hàng ngàn năm trước (như duyên sinh, tính không) lại tương đồng đến kinh ngạc với những khám phá mới nhất của vật lý hiện đại. Phật giáo không tách rời khỏi thực tế; nó chính là sự phản ánh của thực tế khách quan. Đó là lý do vì sao Phật giáo có thể đồng hành cùng khoa học trong thế kỷ XXI này.

* Lời khuyên cụ thể nhất của một tu sĩ Phật giáo dành cho một người trẻ bận rộn muốn thực hành đạo Phật trong đời sống hàng ngày là gì?

- Hãy dành ra ít phút cuối ngày để tổng kết và nhìn nhận lại toàn bộ hoạt động của mình. Nếu thấy mình đã làm được những điều tốt, đi theo hướng tích cực, hãy tự tán thưởng và khuyến khích bản thân phát huy. Những hoạt động tốt đó chính là cái nhân để đưa ta đến hạnh phúc và sự an lạc trong tương lai. Ngược lại, nếu nhìn lại và thấy hôm nay mình đã lỡ buông lời nặng nề làm tổn thương người khác, hay có những hành vi sai trái, hãy cảm thấy ăn năn. Hãy tự hứa với lòng mình rằng từ ngày mai trở đi, mình sẽ không lặp lại những lời nói, hành động tổn thương đó nữa.

Cuộc sống của chúng ta đau khổ hay hạnh phúc đều vận hành theo luật nhân quả và nhân duyên. Nếu chỉ ngồi cầu nguyện: “Cầu cho con có hạnh phúc, tránh xa khổ đau” thì lời cầu nguyện đó rất khó thành hiện thực nếu ta không tự gieo nhân lành. Hạnh phúc không tự nhiên đến, khổ đau không tự nhiên đi. Tất cả đều phụ thuộc vào việc thực hành sửa mình từng ngày của chính quý vị.