Chuẩn bị năm học mới từ những chuyển động của Chương trình 2018

Học sinh Trường THPT Tháp Mười (Đồng Tháp).

Chuyển biến rõ nét trong dạy học và phát triển năng lực học sinh

Ông Trần Văn Hân - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tháp Mười (Đồng Tháp) cho biết, đến nay Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã cơ bản đáp ứng các yêu cầu về mục tiêu, nội dung, phương pháp và kiểm tra, đánh giá; đồng thời được triển khai trọn vẹn đến cấp THPT khi kết thúc năm học 2024-2025.

Theo ông Hân, việc chuyển từ dạy học thiên về truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học đã được các nhà trường từng bước hiện thực hóa bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là đẩy mạnh nghiên cứu, triển khai sâu chương trình và sách giáo khoa mới; tăng cường chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp theo hướng từ “dạy” sang “tổ chức, hướng dẫn”, giúp học sinh chủ động tự học, tự khám phá và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, qua đó hình thành tư duy và kỹ năng làm việc nhóm.

Cùng với đó, các nhà trường tích cực ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong dạy học, nhất là trong điều kiện một số thiết bị còn thiếu; đồng thời chú trọng bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới. Việc tăng cường sự đồng thuận, phối hợp của cha mẹ học sinh cũng được xem là yếu tố quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục theo đúng định hướng của Chương trình 2018.

Ông Trần Văn Hân nhận định, từ thực tiễn triển khai giảng dạy theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, có thể nhận thấy những chuyển biến rõ nét ở cả giáo viên và học sinh. Về phía giáo viên, việc dạy học không còn dừng lại ở truyền đạt kiến thức mà chuyển mạnh sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, chú trọng hướng dẫn cách học và cách vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Nhiều phương pháp dạy học tích cực được sử dụng linh hoạt như học tập qua dự án, giải quyết vấn đề, thảo luận, trò chơi hay tự đánh giá.

Đối với học sinh, tính chủ động được nâng cao rõ rệt khi các em tích cực tham gia vào quá trình học tập, chủ động tìm tòi, khám phá và tự chiếm lĩnh tri thức. Học sinh cũng từng bước biết vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tế có ý nghĩa, qua đó phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng như tư duy, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, giao tiếp, sáng tạo, cũng như các phẩm chất như tự tin, trách nhiệm và tinh thần hợp tác.

Học sinh Trường THPT Tháp Mười (Đồng Tháp).

Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn triển khai

Bên cạnh những kết quả tích cực, ông Trần Văn Hân cho rằng vẫn còn nhiều “điểm nghẽn” ảnh hưởng đến tính thống nhất và hiệu quả của chương trình.

Trước hết là tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ, đặc biệt khi học sinh được lựa chọn môn học tự chọn; nhiều môn học chưa có giáo viên được đào tạo đúng chuyên môn, dẫn đến chất lượng giảng dạy chưa cao. Bên cạnh đó, không ít giáo viên còn lúng túng trong việc đổi mới phương pháp và kiểm tra, đánh giá, vẫn chịu ảnh hưởng của cách dạy và học theo Chương trình 2006.

Về điều kiện triển khai, nhiều trường còn thiếu phòng học, phòng chức năng và thiết bị dạy học; trong khi đó, trang thiết bị hiện có đã lạc hậu, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Nội dung một số môn học còn nặng về kiến thức, chưa thực sự chú trọng phát triển năng lực; một số bài toán thực tiễn còn gượng ép. Ngoài ra, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp THPT với thời lượng lớn cũng đang gây khó khăn cho nhiều nhà trường.

Đáng chú ý, việc xây dựng và lựa chọn tổ hợp môn học ở THPT còn phức tạp, gây trở ngại cho học sinh khi chuyển trường hoặc thay đổi định hướng. Nhiều em phải đưa ra lựa chọn từ lớp 10 khi chưa có đủ thông tin và định hướng nghề nghiệp rõ ràng, dẫn đến những bất cập về sau, nhất là khi một số ngành học ở bậc đại học yêu cầu kiến thức nền tảng mà các em đã không lựa chọn từ bậc THPT.

Đề xuất giải pháp, ông Trần Văn Hân cho rằng, để triển khai hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong giai đoạn tiếp theo, cần có những giải pháp đồng bộ và thiết thực hơn.

Trước hết, các cơ quan quản lý cần ban hành hướng dẫn cụ thể về thời gian, cách thức tổ chức cũng như cơ chế tài chính cho hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp THPT, nhằm bảo đảm việc triển khai thống nhất, hiệu quả, tránh tình trạng dàn trải, nhàm chán khi thời lượng khá lớn (105 tiết/năm học).

Bên cạnh đó, cần tăng cường tổ chức các chương trình tập huấn, bồi dưỡng thường xuyên về phương pháp dạy học mới, ứng dụng công nghệ thông tin, đồng thời đẩy mạnh chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn giữa các nhà trường.

Việc khắc phục hạn chế của hình thức bồi dưỡng trực tuyến cũng cần được quan tâm, tạo điều kiện để giáo viên tập trung hơn cho công tác giảng dạy và giáo dục học sinh. Đồng thời, nên xây dựng mạng lưới hỗ trợ tự bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên và cán bộ quản lý dựa trên nền tảng công nghệ thông tin.

Ngoài ra, việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cần được tăng cường để đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình mới, giúp giáo viên thuận lợi hơn trong tổ chức dạy học.

Cùng với đó, cần có sự chỉ đạo quyết liệt và giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy giáo viên đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, giảm tính hàn lâm, gắn với thực tiễn, đồng thời quan tâm hỗ trợ những học sinh chưa đạt yêu cầu.