Chuẩn đạo đức nhà giáo: Hướng tới hệ giá trị nghề nghiệp hiện đại

Giảng viên và sinh viên Trường Đại học Thủy lợi. Ảnh: NTCC

Dù áp dụng cho những môi trường giáo dục khác nhau, từ chăm sóc trẻ mầm non đến đào tạo đại học, hệ thống tiêu chuẩn đạo đức đều nhấn mạnh những giá trị cốt lõi của nghề dạy học như tâm huyết với nghề, tận tụy với công việc, công bằng trong giảng dạy và đánh giá người học, tôn trọng người học, đoàn kết với đồng nghiệp, giữ gìn uy tín, danh dự nhà giáo và tuân thủ quy tắc ứng xử nghề nghiệp.

Nhiều yêu cầu mang tính thời sự cũng được đặt ra rõ hơn, như chống bệnh thành tích, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người học, thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí, tăng cường trách nhiệm nêu gương và liêm chính trong hoạt động chuyên môn.

Trong bối cảnh giáo dục đang đứng trước nhiều yêu cầu đổi mới, việc xác lập những chuẩn mực đạo đức chung, đầy đủ, nhất quán cho nhà giáo có ý nghĩa quan trọng nhằm củng cố niềm tin xã hội đối với nghề dạy học, đồng thời tạo nền tảng để phát triển đội ngũ nhà giáo vừa vững chuyên môn, vừa chuẩn mực về nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.

TS Nguyễn Minh Giám - Khoa Sư phạm, Trường Đại học Thủ Dầu Một (TP Hồ Chí Minh): Chú trọng yêu cầu thực tiễn

TS Nguyễn Minh Giám.

Dù công tác ở cấp học hay môi trường đào tạo nào, giáo viên và giảng viên đều cùng thực hiện sứ mệnh giáo dục con người. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đạo đức mang tính thống nhất cho đội ngũ nhà giáo là cần thiết. Điều này cho thấy ngành Giáo dục đang tiếp cận đạo đức nghề nghiệp như một giá trị cốt lõi, không phụ thuộc vào cấp học, vị trí hay hạng chức danh nghề nghiệp.

Theo tôi, các yêu cầu về đạo đức được quy định trong Thông tư số 24/2026/TT-BGDĐT và Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT khá phù hợp với bối cảnh giáo dục hiện nay. Các tiêu chuẩn không còn nặng về hình thức mà đã chú trọng hơn tới những yêu cầu thực tiễn của nghề dạy học trong thời đại mới.

Chẳng hạn như tinh thần trách nhiệm với người học, sự công bằng trong giảng dạy và đánh giá, ứng xử chuẩn mực trong môi trường giáo dục cũng như trên không gian mạng, hay ý thức tự học và phát triển nghề nghiệp liên tục. Đây đều là những nội dung cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới giáo dục đang diễn ra mạnh mẽ.

Một thay đổi tích cực là các tiêu chuẩn đạo đức hiện nay đã thể hiện rõ tinh thần lấy người học làm trung tâm. Trước đây, khi nhắc tới đạo đức nhà giáo, nhiều người thường nhấn mạnh sự mẫu mực hay chuẩn mực cá nhân của người thầy. Tuy nhiên, giáo dục hiện đại đòi hỏi nhiều hơn thế. Đạo đức nghề nghiệp hôm nay còn được thể hiện ở việc tôn trọng người học, biết lắng nghe, hỗ trợ và tạo dựng môi trường học tập tích cực, an toàn, nhân văn để người học phát triển toàn diện.

Bên cạnh đó, việc áp dụng chung các tiêu chuẩn đạo đức cũng góp phần tạo sự thống nhất trong văn hóa nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo. Theo tôi, không nên tồn tại sự “phân tầng” về đạo đức giữa giáo viên phổ thông và giảng viên đại học. Mỗi môi trường đào tạo có đặc thù riêng, nhưng những giá trị nền tảng như trách nhiệm, trung thực, tận tâm hay tinh thần nêu gương đều cần được đặt ở vị trí trung tâm.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc ban hành quy định mà còn ở khả năng triển khai trong thực tế. Nếu các tiêu chuẩn đạo đức chỉ dừng lại trên văn bản thì khó tạo ra thay đổi thực chất. Muốn những quy định này đi vào đời sống giáo dục, cần có cơ chế đánh giá minh bạch, môi trường làm việc tích cực và đặc biệt là xây dựng văn hóa tự trọng nghề nghiệp trong đội ngũ nhà giáo. Đạo đức nghề nghiệp không thể chỉ được kiểm soát bằng quy định hành chính mà cần được nuôi dưỡng bằng ý thức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mỗi nhà giáo.

Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, tiêu chuẩn đạo đức quan trọng nhất đối với giáo viên và giảng viên chính là tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm với người học. Đây là giá trị cốt lõi quyết định chất lượng giáo dục, là nền tảng để hình thành các phẩm chất nghề nghiệp khác của người thầy.

Hiện nay, giáo dục đứng trước nhiều thay đổi. Người học có điều kiện tiếp cận tri thức đa dạng hơn nhờ công nghệ, trí tuệ nhân tạo. Vai trò của giáo viên, giảng viên vì thế cũng thay đổi mạnh mẽ. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà phải trở thành người định hướng, truyền cảm hứng và đồng hành cùng người học trong quá trình phát triển năng lực, nhân cách. Nếu thiếu tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm thì rất khó để thực hiện tốt vai trò giáo dục của mỗi nhà giáo.

Trách nhiệm nghề nghiệp trước hết thể hiện ở sự nghiêm túc trong giảng dạy và đánh giá người học. Một người thầy có trách nhiệm sẽ luôn cố gắng chuẩn bị bài giảng tốt hơn, công bằng hơn trong đánh giá và sẵn sàng hỗ trợ người học khi cần thiết. Sự tận tâm còn thể hiện qua thái độ tôn trọng người học, biết lắng nghe, đồng hành với những khó khăn của sinh viên, học sinh.

Tinh thần trách nhiệm còn gắn với ý thức tự học và đổi mới bản thân. Giáo dục thay đổi rất nhanh, nếu người thầy ngừng học tập thì sẽ nhanh chóng tụt hậu. Một giáo viên, giảng viên có đạo đức nghề nghiệp không chỉ là người sống chuẩn mực mà còn phải có trách nhiệm cập nhật tri thức mới, đổi mới phương pháp giảng dạy, thích ứng với yêu cầu của thời đại số. Đây cũng là biểu hiện rất quan trọng của đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh hiện nay.

ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích - Phó Trưởng ban Kiểm định - Đảm bảo chất lượng kiêm Trưởng khoa Y Dược - Thẩm Mỹ, Trường Cao đẳng Viễn Đông: Yêu cầu liêm chính học thuật là điểm tích cực nổi bật

ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích.

Nhìn chung các tiêu chuẩn đạo đức trong Thông tư số 24/2026/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên sơ cấp, trung cấp; Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học là đầy đủ, hiện đại, tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.

Các tiêu chuẩn được thể hiện qua ba nhóm giá trị chính, gồm: Đạo đức nghề nghiệp truyền thống (phẩm chất, uy tín, tận tụy, công bằng với người học); đạo đức xã hội (trách nhiệm với cộng đồng, chống tham nhũng, lãng phí); và đạo đức học thuật hiện đại (liêm chính khoa học, minh bạch trong nghiên cứu và công bố).

Việc đưa “liêm chính học thuật” thành yêu cầu chính thức là điểm tích cực nổi bật, phù hợp với bối cảnh giáo dục đại học và nghiên cứu hiện nay. Bên cạnh đó, nhấn mạnh tính công bằng trong đánh giá người học, góp phần khắc phục bệnh thành tích cũng rất đáng chú ý.

Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả triển khai, có thể bổ sung cách đo lường của các tiêu chuẩn, hướng dẫn cụ thể hơn để phục vụ đánh giá, xếp loại; nhấn mạnh thêm các vấn đề như đạo đức trong môi trường số (AI, đạo văn, dữ liệu học tập), trách nhiệm học thuật trong hợp tác quốc tế.

Bên cạnh đó, dù các quy định về đạo đức giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cơ bản tương đồng, nhưng thực tiễn có những khác biệt nhất định. Chẳng hạn, giáo dục nghề nghiệp gắn với doanh nghiệp và môi trường thực hành; do đó cần nhấn mạnh hơn các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp trong thực hành và bảo đảm an toàn lao động so với giáo dục đại học.

TS Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị: Điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của xã hội

TS Phạm Kim Thư.

Tiêu chuẩn đạo đức trong Thông tư số 24/2026/TT-BGDĐT và Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT bao quát được những giá trị cốt lõi của nghề giáo, như tinh thần trách nhiệm, sự trung thực, công bằng, tôn trọng người học và tuân thủ pháp luật. Đây là những chuẩn mực không thể thiếu, góp phần hình thành hình ảnh người thầy vừa có năng lực chuyên môn, vừa có phẩm chất đạo đức.

Dù vậy, một hạn chế dễ nhận thấy là các tiêu chí vẫn mang tính định tính khá cao. Những khái niệm như “gương mẫu”, “tận tâm”, “trách nhiệm” tuy đúng về mặt định hướng nhưng lại khó đo lường trong thực tiễn.

Điều này có thể dẫn tới việc đánh giá mang tính hình thức hoặc phụ thuộc nhiều vào nhận xét chủ quan. Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, các yêu cầu về đạo đức trong môi trường số, bảo mật dữ liệu người học hay phòng chống gian lận học thuật cần được bổ sung rõ nét hơn.

Từ thực tiễn quản lý giáo dục hiện nay, tôi cho rằng tiêu chuẩn đạo đức quan trọng nhất đối với giáo viên và giảng viên chính là liêm chính nghề nghiệp. Đây là yếu tố nền tảng, chi phối toàn bộ hoạt động dạy học và nghiên cứu. Khi người thầy giữ được sự liêm chính, họ sẽ đảm bảo được tính công bằng trong đánh giá, sự trung thực trong giảng dạy, sự chuẩn mực trong hành vi nghề nghiệp.

Đặc biệt trong giáo dục đại học, liêm chính học thuật có ý nghĩa sống còn. Nó không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo mà còn quyết định uy tín của cơ sở giáo dục trong hệ thống và trên trường quốc tế. Trong khi đó, ở giáo dục nghề nghiệp, liêm chính giúp đảm bảo rằng người học được đánh giá đúng năng lực, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Có thể nói, trong bối cảnh hiện nay, khi giáo dục đứng trước nhiều thách thức từ áp lực thành tích, cạnh tranh và công nghệ, việc xây dựng, giữ vững chuẩn mực đạo đức không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành Giáo dục mà còn là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của xã hội.

Tóm lại, hai Thông tư mới của Bộ GD&ĐT đã đi đúng hướng khi đặt đạo đức nghề nghiệp vào vị trí trung tâm của chuẩn nghề nghiệp nhà giáo. Để các quy định này thực sự đi vào cuộc sống, cần tiếp tục cụ thể hóa, gắn với tình huống nghề nghiệp và có cơ chế đánh giá rõ ràng hơn.

Bà Bùi Thị Diệu Thúy - Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Đông Hưng (Hưng Yên): Từng bước tiệm cận với các chuẩn mực nghề nghiệp hiện đại

Bà Bùi Thị Diệu Thúy.

Việc Bộ GD&ĐT thiết kế tiêu chuẩn đạo đức dùng chung cho các hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên, giảng viên là phù hợp, thể hiện tính nhất quán cao. Cách tiếp cận này góp phần chuẩn hóa hệ giá trị cốt lõi của nghề dạy học trên toàn hệ thống giáo dục, từ sơ cấp, trung cấp đến đại học.

Những yêu cầu như giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự nhà giáo; có tinh thần đoàn kết, tôn trọng và hợp tác với đồng nghiệp; có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng, tôn trọng và đối xử công bằng, đúng mực với học sinh; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của học sinh, đồng nghiệp và cộng đồng; thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí; tâm huyết với nghề, tận tụy với công việc; công bằng trong giảng dạy, đánh giá đúng thực chất năng lực của người học; thực hiện đúng quy tắc ứng xử của nhà giáo… đều là những chuẩn mực mang tính nền tảng, không phụ thuộc vào cấp học hay bậc học.

Hệ thống tiêu chuẩn này bao quát đầy đủ ba mối quan hệ cốt lõi của người thầy: với bản thân, với đồng nghiệp và với người học, qua đó phản ánh đúng vai trò đa chiều của nhà giáo trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Bên cạnh đó, việc quy định thống nhất các tiêu chuẩn đạo đức còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác đánh giá, bồi dưỡng và quản lý đội ngũ nhà giáo, tránh tình trạng mỗi cấp học có một “chuẩn đạo đức riêng”, gây phân tán và khó so sánh.

Điểm đáng chú ý là các yêu cầu không chỉ dừng lại ở những phẩm chất đạo đức truyền thống như nhân ái, bao dung mà còn mở rộng sang trách nhiệm xã hội và tính liêm chính nghề nghiệp, như chống tham nhũng, lãng phí hay bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học và đồng nghiệp. Điều này cho thấy chuẩn đạo đức nhà giáo đang từng bước tiệm cận với các chuẩn mực nghề nghiệp hiện đại, đặt người thầy trong mối quan hệ rộng hơn với cộng đồng và pháp luật.

Tuy nhiên, khi triển khai trong thực tế, thách thức lớn nhất là làm sao tránh tình trạng quy định mang tính liệt kê nhưng khó đo lường. Những khái niệm như “tận tụy”, “bao dung” hay “đúng mực” cần được cụ thể hóa bằng các hành vi nghề nghiệp rõ ràng để giáo viên dễ thực hiện, đồng thời giúp cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá khách quan và công bằng.

Ngoài ra, trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng gia tăng, việc yêu cầu giáo viên đáp ứng đồng thời tất cả các tiêu chuẩn ở mức cao cũng đặt ra yêu cầu về điều kiện bảo đảm thực hiện. Muốn nhà giáo thực sự tận tâm, công bằng và chuẩn mực thì cần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, giảm áp lực thành tích và có cơ chế bảo vệ giáo viên trước những rủi ro nghề nghiệp.

Có thể khẳng định, hệ thống yêu cầu đạo đức trong các thông tư là đúng đắn và cần thiết, song giá trị thực sự của các tiêu chuẩn này phụ thuộc vào mức độ cụ thể hóa cũng như điều kiện triển khai trong thực tiễn. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, yêu cầu đối với nhà giáo ngày càng cao, nhưng cốt lõi vẫn không thay đổi, đó là tất cả vì người học. Mỗi nhà giáo cần không ngừng rèn luyện, tự soi, tự sửa để giữ vững và phát huy những phẩm chất đạo đức nghề nghiệp quan trọng. Chỉ khi đó, giáo dục mới thực sự trở thành hành trình nuôi dưỡng con người toàn diện, bền vững.