Chuẩn hóa công tác điều tra địa chất và khoáng sản: Cú hích cho quản lý tài nguyên và phát triển bền vững

Động thái mới đây của Bộ Công Thương với việc ban hành Thông tư số 53/2026/TT-BCT được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý trong công tác điều tra cơ bản địa chất và khoáng sản. Không chỉ phục vụ mục tiêu đánh giá tiềm năng kinh tế tài nguyên, các quy định mới còn tạo nền tảng dữ liệu cốt lõi cho công tác bảo vệ môi trường, phòng chống tai biến địa chất và quy hoạch không gian đô thị bền vững.

Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý tài nguyên

Nhằm hướng dẫn chi tiết khoản 3 Điều 14 và khoản 3 Điều 20 của Luật Địa chất và khoáng sản (đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 147/2025/QH15), Bộ Công Thương vừa chính thức ban hành Thông tư số 53/2026/TT-BCT quy định nội dung điều tra cơ bản địa chất để lập bản đồ địa chất quốc gia và điều tra địa chất về khoáng sản.

Đối tượng chịu sự điều chỉnh của văn bản này bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản từ trung ương đến địa phương, cùng các tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện các đề án điều tra trong lĩnh vực này. Việc ban hành Thông tư mang ý nghĩa then chốt trong việc đồng bộ hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo độ chính xác và tính ứng dụng cao của các dữ liệu địa chất quốc gia.

Điểm nhấn đáng chú ý trong Thông tư 53/2026/TT-BCT là việc quy định chi tiết công tác lập bản đồ địa chất quốc gia ở đa dạng các tỷ lệ (từ 1:1.000.000, 1:500.000, 1:250.000 cho đến 1:50.000 trên phần đất liền).

Dưới góc nhìn của kinh tế và môi trường, hệ thống bản đồ này không chỉ là những con số và tọa độ khô khan. Đặc biệt, Thông tư yêu cầu lập hệ thống bản đồ chuyên đề gắn liền với các vấn đề sinh thái và quy hoạch, điển hình như: bản đồ tai biến địa chất, bản đồ địa chất môi trường, bản đồ địa mạo, bản đồ di chỉ và di sản địa chất, cùng bản đồ địa chất đô thị - công trình. Đây là nguồn cơ sở dữ liệu số khổng lồ (tích hợp công nghệ viễn thám và GIS) giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định phát triển kinh tế mà không đánh đổi bằng những rủi ro về môi trường sinh thái.

Đồng thời, phục vụ cho bài toán khai thác tài nguyên hiệu quả, văn bản cũng quy định việc lập các bản đồ dự báo tài nguyên địa chất, khoáng sản ẩn sâu (tỷ lệ 1:25.000 đến 1:10.000), bản đồ cấu trúc trường quặng (tỷ lệ 1:10.000 đến 1:5.000). Thông qua đó, cơ quan quản lý có thể tổng hợp tài nguyên theo từng ngành và địa phương, tránh tình trạng khai thác manh mún, lãng phí.

Ưu tiên tính khả thi và an toàn môi trường

Đối với hoạt động điều tra và đánh giá tiềm năng khoáng sản, Thông tư đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe để tối ưu hóa giá trị kinh tế. Cụ thể, công tác điều tra phải xác định rõ các yếu tố kiến tạo thuận lợi cho việc hình thành, tích tụ khoáng sản; khoanh định khu vực triển vọng; và dự báo tài nguyên khoáng sản chính đến cấp 334a.

Khi bước vào giai đoạn đánh giá tiềm năng, việc lập bản đồ địa chất khoáng sản sẽ được siết chặt ở tỷ lệ lớn (từ 1:10.000 đến 1:5.000). Đáng chú ý, các đề án không chỉ nhắm tới việc tìm ra quy luật phân bố hay dự báo các thân khoáng sản ẩn (đạt cấp tài nguyên 333), mà còn bắt buộc phải đánh giá điều kiện địa chất thủy văn, địa chất công trình phục vụ khai thác. Yêu cầu này là tiền đề vô cùng quan trọng nhằm đảm bảo an toàn lao động và giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường nước ngầm, cảnh quan khi dự án chính thức bước vào giai đoạn khai thác công nghiệp.

Thông tư số 53/2026/TT-BCT sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/9/2026. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và tổ chức, Bộ Công Thương quy định rõ: Các đề án, dự án, nhiệm vụ điều tra đã nộp và trình cấp có thẩm quyền trước ngày Thông tư có hiệu lực sẽ được tiếp tục thẩm định, phê duyệt theo hồ sơ cũ mà không phải làm lại thủ tục.

Có thể nói, việc chuẩn hóa nội dung điều tra địa chất và khoáng sản bằng hệ thống quy phạm pháp luật chặt chẽ không chỉ thúc đẩy ngành công nghiệp khai khoáng phát triển minh bạch, hiệu quả mà còn là "chốt chặn" quan trọng giúp bảo vệ môi trường, hướng tới một nền kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững trong tương lai.

Xem đầy đủ nội dung theo thông tư Tại đây: 

 https://ktmt.vnmediacdn.com/files/2026/09/26/46-1790405498-thong-tu-dia-chat.pdf