Chuẩn hóa nhân lực công tác xã hội trước yêu cầu ngày càng cao

Chiều 12/11, tại thành phố Đà Nẵng, trong khuôn khổ Hội thảo chuyên đề về công tác xã hội năm 2026 do Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) phối hợp tổ chức, các chuyên gia, nhà quản lý tập trung thảo luận chuyên đề “Phát triển nguồn nhân lực công tác xã hội chuyên nghiệp”.

Tham dự hội thảo có đại diện các cơ quan Trung ương, trường đại học, tổ chức quốc tế và cơ sở y tế.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu nhận định, trước bối cảnh già hóa dân số, mô hình bệnh tật thay đổi và những vấn đề tâm lý, xã hội ngày càng gia tăng, công tác xã hội cần chuyển từ các hoạt động hỗ trợ đơn lẻ, thiện nguyện sang cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, có quy trình và tiêu chuẩn rõ ràng.

Trình bày tham luận, TS. Lê Hồng Loan, Trưởng chương trình Bảo vệ trẻ em UNICEF Việt Nam, cho rằng việc hoạch định, phát triển nhân lực công tác xã hội cần dựa trên khung pháp lý vững chắc, đồng thời xây dựng định mức công việc phù hợp với quy mô dân số, nhóm đối tượng và mức độ phức tạp của từng trường hợp.

Bà Lê Hồng Loan, Trưởng chương trình bảo vệ trẻ em - Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc trình bày tham luận.

Trong khi đó, PGS.TS. Nguyễn Tuấn Hưng, Chủ tịch Hội Công tác xã hội ngành Y tế Việt Nam, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế), nhấn mạnh công tác xã hội trong bệnh viện là một vị trí chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng điều trị, bảo đảm an toàn người bệnh và duy trì chăm sóc liên tục từ bệnh viện đến gia đình, cộng đồng.

Thiếu nhân lực được đào tạo đúng chuyên ngành

Báo cáo thực trạng nguồn nhân lực công tác xã hội trong ngành y tế, TS. Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, cho biết tính đến năm 2024, cả nước có 9.361 người làm công tác xã hội tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, chỉ 9,2% trong số này được đào tạo đúng chuyên ngành, trong khi 68,3% có xuất thân từ lĩnh vực khoa học sức khỏe.

Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh viện thành lập phòng công tác xã hội chuyên trách có sự chênh lệch lớn giữa các tuyến. Tại các bệnh viện trực thuộc Bộ, tỷ lệ này đạt 80%, nhưng ở tuyến tỉnh chỉ đạt 24,7% và tuyến huyện, trạm y tế chỉ đạt 5,71%.

TS. Nguyễn Khánh Phương - Viện trưởng Viện chiến lược và chính sách y tế, Bộ Y tế tại hội thảo.

Theo các đại biểu, một trong những nguyên nhân là nhận thức về công tác xã hội tại nhiều cơ sở y tế chưa đầy đủ, còn bị đồng nhất với hoạt động từ thiện, lễ tân. Bên cạnh đó, việc thiếu quy định cụ thể về định mức, vị trí việc làm và tiêu chuẩn năng lực khiến đội ngũ nhân viên công tác xã hội chưa được bố trí tương xứng với yêu cầu chuyên môn.

Ở góc độ đào tạo, PGS.TS. Nguyễn Trung Hải, Trường Đại học Lao động – Xã hội, chỉ ra khoảng cách giữa chương trình giảng dạy và yêu cầu thực tế. Nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp còn lúng túng trong phỏng vấn thân chủ, xây dựng kế hoạch can thiệp và lập hồ sơ trường hợp do thời gian thực hành, kiểm huấn chưa đồng bộ, thiếu chuẩn hóa.

Đề xuất giải pháp phát triển nhân lực đến năm 2030

Trước những hạn chế trên, các đại biểu đề xuất nhiều giải pháp nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ công tác xã hội, đáp ứng yêu cầu của Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15, Nghị định số 110/2024/NĐ-CP, Nghị định số 232/2026/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Quang cảnh hội thảo.

Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện thể chế, quy định rõ mã vị trí việc làm, chức danh nghề nghiệp, tiêu chuẩn trình độ và khung năng lực của nhân viên công tác xã hội. Đồng thời, cần đổi mới phương thức đánh giá theo hiệu quả và chất lượng dịch vụ thay vì chỉ dựa trên số lượng hoạt động.

Các chuyên gia cũng đề xuất xây dựng mô hình dịch vụ công tác xã hội theo ba cấp độ, từ hỗ trợ phổ quát, đánh giá và quản lý trường hợp đến can thiệp chuyên sâu, xử lý khủng hoảng và bảo vệ nhóm yếu thế. Quy trình sàng lọc, chuyển gửi và quản lý trường hợp cần được chuẩn hóa, gắn với các tiêu chí đánh giá chất lượng và an toàn người bệnh.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Đối với công tác đào tạo, cần tăng thời lượng thực hành, nâng cao chất lượng kiểm huấn và tăng cường liên kết giữa nhà trường, cơ sở thực hành với đơn vị sử dụng lao động. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ, sàng lọc, cảnh báo và chuyển gửi cũng được xác định là hướng đi cần thiết.

Bên cạnh đó, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn tài chính ổn định, từng bước đưa chi phí hoạt động công tác xã hội vào cơ cấu chi phí cần thiết của dịch vụ chăm sóc y tế và xã hội.

Qua thảo luận, hội thảo thống nhất quan điểm phát triển công tác xã hội chuyên nghiệp không chỉ dừng ở việc gia tăng số lượng nhân lực mà quan trọng hơn là chuẩn hóa năng lực hành nghề, gắn đào tạo với thực tiễn và hoàn thiện cơ chế bảo đảm điều kiện hoạt động. Qua đó, phát huy vai trò của công tác xã hội trong hỗ trợ người bệnh, gia đình và cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội.