Chuẩn hóa vòng đời trái phiếu doanh nghiệp

Vòng đời trái phiếu ngày càng đa dạng

Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị phát hành TPDN đạt hơn 127.300 tỷ đồng, trong đó nhóm bất động sản huy động khoảng 56.000 tỷ đồng, tăng khoảng 2,1 lần so với cùng kỳ và chiếm khoảng 44% tổng quy mô phát hành. Sự trở lại của nhóm doanh nghiệp bất động sản cho thấy kênh TPDN đang từng bước khôi phục vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của doanh nghiệp.

VBMA cho biết, không chỉ hoạt động phát hành phục hồi, các nghiệp vụ trong suốt vòng đời của trái phiếu cũng diễn ra sôi động hơn. Trong 5 tháng đầu năm, doanh nghiệp đã mua lại trước hạn khoảng 76.000 tỷ đồng trái phiếu; riêng quý III/2026 dự kiến sẽ có hơn 73.000 tỷ đồng TPDN đến hạn thanh toán, chủ yếu thuộc nhóm bất động sản. Quy mô mua lại trước hạn lớn cùng áp lực đáo hạn tập trung cho thấy thị trường đang bước sang giai đoạn mà các hoạt động sau phát hành ngày càng giữ vai trò quan trọng, từ mua lại trước hạn, cơ cấu lại nghĩa vụ nợ, thực hiện quyền của trái chủ đến quản lý khối lượng trái phiếu đang lưu hành.

Ở góc độ thị trường vốn, FiinGroup đánh giá TPDN đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu khi quy mô thị trường đã lên khoảng 1,39 triệu tỷ đồng và nhu cầu vốn trung, dài hạn của doanh nghiệp tiếp tục gia tăng. Theo FiinGroup, sự phục hồi của thị trường sẽ chỉ bền vững khi đi cùng quá trình nâng cao chất lượng hạ tầng thị trường, chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch thông tin và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Đây cũng là điều kiện để TPDN từng bước trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn thực chất, chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng.

Đồng quan điểm, theo đánh giá của VIS Rating, những thay đổi trong Nghị định 200/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển từ mục tiêu khơi thông thị trường sang nâng chuẩn chất lượng vận hành. Theo VIS, việc bổ sung các yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố thông tin, mở rộng phạm vi bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với một số trường hợp phát hành, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức trung gian và tăng cường giám sát việc sử dụng vốn sẽ góp phần nâng cao chất lượng tín dụng của thị trường. Khi đó, khả năng huy động vốn của doanh nghiệp sẽ ngày càng được quyết định bởi năng lực tài chính, mức độ minh bạch và uy tín tín dụng, thay vì chủ yếu dựa vào lãi suất phát hành như trước. Đây cũng là nền tảng để thị trường TPDN phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Quy mô thị trường TPDN hiện đạt khoảng 1,39 triệu tỷ đồng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống quản trị dữ liệu và quản trị nghĩa vụ trong suốt vòng đời của trái phiếu

Từ phát hành đến quản trị trái phiếu

Theo Bộ Tài chính, cơ quan này đang hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn Nghị định 200/2026/NĐ-CP về phát hành và giao dịch TPDN riêng lẻ nhằm cụ thể hóa các quy định mới, đồng thời xử lý những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai trên thực tế.

Trong đó, phần lớn các nội dung sửa đổi không bổ sung thêm điều kiện phát hành mà tập trung hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ trong suốt quá trình trái phiếu lưu hành, từ đăng ký, lưu ký, cập nhật thông tin, chuyển quyền sở hữu đến thực hiện quyền của người sở hữu trái phiếu.

Bộ Tài chính cho biết, nhiều quy định được sửa đổi xuất phát từ thực tế thị trường đã phát sinh những nghiệp vụ ngày càng đa dạng nhưng chưa có hướng dẫn đầy đủ hoặc chưa thống nhất giữa các chủ thể tham gia. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về thời hạn doanh nghiệp phát hành phải cập nhật thông tin với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) sau khi có thay đổi do việc chậm cập nhật thông tin trong thời gian qua đã ảnh hưởng đến tính đầy đủ, kịp thời của cơ sở dữ liệu và hiệu quả giám sát trong suốt vòng đời của trái phiếu.

FiinGroup nhấn mạnh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi quy mô thị trường TPDN đã lên khoảng 1,39 triệu tỷ đồng và từ nay đến cuối năm 2026 doanh nghiệp còn phải thực hiện khoảng 232.500 tỷ đồng nghĩa vụ thanh toán gốc và lãi trái phiếu. Riêng khối doanh nghiệp phi ngân hàng có khoảng 119.400 tỷ đồng trái phiếu đến hạn, trong đó nhóm bất động sản chiếm khoảng 72.000 tỷ đồng. Với quy mô nghĩa vụ ngày càng lớn cùng các nghiệp vụ như mua lại trước hạn, thay đổi điều kiện trái phiếu, chuyển quyền sở hữu và thực hiện quyền của trái chủ diễn ra thường xuyên hơn, doanh nghiệp không chỉ cần chuẩn bị tốt cho thời điểm phát hành mà còn phải xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu và quản trị nghĩa vụ trong suốt vòng đời của trái phiếu.

Tổ chức này cho rằng, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, năng lực quản trị sau phát hành sẽ trở thành một trong những tiêu chí phản ánh chất lượng của tổ chức phát hành. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy “phát hành thành công” sang quản trị toàn bộ vòng đời của trái phiếu, từ công bố thông tin, cập nhật dữ liệu, quản lý các thay đổi phát sinh đến thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đối với trái chủ.

Ở góc độ chất lượng thị trường, VIS Rating cho rằng việc chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao yêu cầu công bố thông tin và làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành sẽ góp phần thu hẹp bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư, đồng thời nâng cao khả năng giám sát trong suốt quá trình trái phiếu lưu hành.

Theo VIS, khi các quy trình sau phát hành được chuẩn hóa, doanh nghiệp sẽ phải xây dựng hệ thống quản trị trái phiếu chuyên nghiệp hơn, còn nhà đầu tư và trái chủ có thêm cơ sở để theo dõi quyền lợi, đánh giá việc thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành và xử lý các tình huống phát sinh trong suốt vòng đời của trái phiếu. Đây cũng là nền tảng để thị trường vận hành minh bạch, đồng bộ và hiệu quả hơn khi quy mô ngày càng mở rộng.