Chứng ăn vô độ tâm thần: Cảnh báo hành vi tự gây nôn sau ăn

Bệnh nhân được điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần. Ảnh: NGỌC DUNG

Chia sẻ tại tọa đàm về chứng ăn vô độ tâm thần diễn ra chiều 12-10, BS Phạm Thị Nguyệt Nga, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết về trường hợp nữ sinh viên 21 tuổi thường xuyên ăn lượng lớn thức ăn rồi tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu và tập luyện quá mức vì sợ tăng cân. Tình trạng kéo dài khoảng một năm khiến người bệnh bị hạ kali máu, rối loạn kinh nguyệt và trầm cảm nặng.

Ăn nhiều rồi tìm cách nôn hết thức ăn

Nữ sinh viên bắt đầu mặc cảm về ngoại hình sau khi thường xuyên bị bạn bè chê bai. Cô nhịn ăn, uống trà và cà phê với mục đích giảm cân. Những căng thẳng trong học tập, các mối quan hệ và gia đình khiến tình trạng ngày càng nghiêm trọng.

Người bệnh xuất hiện các cơn ăn uống mất kiểm soát, có thể ăn nhiều cơm, thịt cá, cơm rang, bánh quy và đồ ăn vặt trong một lần. Sau khi ăn, cô tự gây nôn, tập luyện quá mức để tránh tăng cân. Có thời điểm, các cơn ăn vô độ kèm hành vi bù trừ xuất hiện 8-10 lần mỗi tuần, ảnh hưởng đáng kể đến việc học tập và sinh hoạt.

Tọa đàm về chứng ăn vô độ tâm thần tại Viện Sức khỏe Tâm thần. Ảnh: THẾ ANH

Khi đến khám tại Viện Sức khỏe Tâm thần, cô cao khoảng 1,62 m, nặng 46,3kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) 17,6. Người bệnh bị rối loạn kinh nguyệt, khoảng 3 tháng mới có kinh 1 lần; tuyến nước bọt mang tai hai bên phì đại. Xét nghiệm cho thấy kali máu giảm còn 2,9 mmol/l.

Bệnh nhân được chẩn đoán mắc chứng ăn vô độ tâm thần (Bulimia nervosa), kèm hạ kali máu và trầm cảm nặng. Phác đồ điều trị kết hợp thuốc, kích thích từ xuyên sọ, liệu pháp tâm lý và tư vấn dinh dưỡng.

Sau 1 tháng điều trị, số cơn ăn vô độ kèm nôn giảm từ khoảng 10 xuống còn 6 cơn mỗi tuần. Sau 3 tháng, người bệnh không còn các cơn này và đã quay lại học tập.

Bác sĩ chia sẻ về dấu hiệu nhận biết và cách kiểm soát chứng ăn vô độ tâm thần. Ảnh: NGỌC DUNG

Một trường hợp khác là nam sinh viên năm thứ tư, có biểu hiện ăn nhiều rồi tự móc họng gây nôn trong hơn 1 năm nhưng gia đình không hay biết. Nam sinh thường xuyên thèm ăn, có thể ăn 2 suất cơm và 1 bát mì rồi tìm cách nôn hết thức ăn. Sau một lần ngất vì nôn nhiều, gia đình mới phát hiện bất thường và đưa đi khám. Kết quả kiểm tra cho thấy người bệnh bị hạ kali máu, sau đó được hướng dẫn khám chuyên khoa tâm thần.

Đáng chú ý, nam sinh có chỉ số BMI khoảng 19, thuộc mức cân nặng bình thường. Trường hợp này cho thấy không thể chỉ dựa vào vóc dáng để nhận biết những bất thường trong hành vi ăn uống.

Ăn vô độ kèm tự gây nôn có thể đe dọa tính mạng

PGS-TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần cho biết, chứng ăn vô độ tâm thần đặc trưng bởi những đợt ăn lượng lớn thức ăn kèm cảm giác mất kiểm soát. Sau đó, người bệnh thường tìm cách ngăn tăng cân bằng việc tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng hoặc lợi tiểu, nhịn ăn hay tập luyện quá mức.

Khác với việc ăn nhiều thông thường, người mắc bệnh khó kiểm soát các cơn ăn và lặp lại hành vi bù trừ. Họ có thể quá lo lắng về cân nặng, hình dáng cơ thể, xấu hổ vì cách ăn uống và cố che giấu tình trạng của mình.

Bệnh thường khởi phát ở tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành. Nữ giới được chẩn đoán nhiều hơn, song nam giới cũng có thể mắc bệnh. Đáng lưu ý, người bệnh không nhất thiết phải gầy; cân nặng bình thường không loại trừ rối loạn này.

"Áp lực ngoại hình, việc bị chê bai hoặc bắt nạt, khó kiểm soát cảm xúc và thói quen ăn kiêng khắt khe có thể góp phần làm tăng nguy cơ. Người bệnh dễ rơi vào vòng luẩn quẩn: nhịn ăn, ăn mất kiểm soát, tìm cách loại bỏ thức ăn rồi tiếp tục lo sợ tăng cân"- PGS-TS Nguyễn Văn Tuấn nói.

PGS-TS Nguyễn Văn Tuấn chia sẻ về dấu hiệu nhận biết chứng ăn vô độ tâm thần. Video: NGỌC DUNG

Để phát hiện sớm, bác sĩ cho rằng gia đình nên chú ý nếu người thân thường xuyên vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, ăn uống bí mật, nhịn ăn khắt khe xen kẽ những đợt ăn nhiều, tập luyện quá mức hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu để kiểm soát cân nặng.

Người bệnh cũng có thể xuất hiện các dấu hiệu thể chất như mòn men răng, đau họng, chóng mặt, mệt mỏi, yếu cơ, đánh trống ngực và rối loạn kinh nguyệt.

Theo các chuyên gia, tự gây nôn và lạm dụng thuốc nhuận tràng, lợi tiểu có thể làm rối loạn điện giải, đặc biệt gây hạ kali máu. Tình trạng này có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, ngất và đe dọa tính mạng. Người bệnh cũng có thể đồng thời gặp các vấn đề về trầm cảm, lo âu.

Khi tình trạng ăn mất kiểm soát kèm hành vi bù trừ lặp lại, người bệnh cần được khám chuyên khoa tâm thần để đánh giá và điều trị. Nếu xuất hiện ngất, đau ngực, đánh trống ngực, khó thở hoặc co giật, cần đến cơ sở y tế cấp cứu.