Chứng khoán Việt Nam đã 'vượt chuẩn' điều kiện nâng hạng của FTSE?

Ảnh minh họa.

Ngày 03/02/2026, Bộ trưởng Bộ tài chính đã ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC quy định một số điều trên thị trường chứng khoán.

Một trong những điểm quan trọng của Thông tư 08 là bổ sung thêm cách thức giao dịch mới: cho phép nhà đầu tư nước ngoài thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu để đặt lệnh giao dịch chứng khoán tới các công ty chứng khoán trong nước mà không phải mở tài khoản giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài tại các công ty chứng khoán trong nước.

Với cách thức này, nhà đầu tư nước ngoài vẫn đăng ký mã số giao dịch chứng khoán và mở tài khoản lưu ký chứng khoán tại các thành viên lưu ký. Tiền và chứng khoán sau khi được VSDC, ngân hàng thanh toán thanh toán cho thành viên lưu ký, thành viên lưu ký sẽ phân bổ vào tài khoản lưu ký của nhà đầu tư nước ngoài mở tại thành viên lưu ký.

Đây là một trong những điều kiện dù không phải bắt buộc nhưng quan trọng để FTSE công bố việc nâng hạng lên thị trường mới nổi sẽ có hiệu lực vào tháng 9 tới đây.

Trong kỳ thông báo tháng 10/2025, tổ chức xếp hạng thị trường FTSE Russell công bố thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ các tiêu chí chính thức và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.

FTSE nhấn mạnh: Mặc dù việc sử dụng công ty chứng khoán toàn cầu làm đối tác duy nhất không phải là điều kiện bắt buộc để được nâng hạng lên thị trường Mới nổi thứ cấp, IGB nhận thấy rằng nhà đầu tư chỉ số cần có khả năng “mô phỏng chỉ số” theo nguyên tắc thứ hai trong Tuyên bố Nguyên tắc (Statement of Principles).

Xét tầm quan trọng của vấn đề nêu trên đối với nhà đầu tư chỉ số, IGB xác định rằng việc giải quyết vấn đề về vai trò của các công ty chứng khoán toàn cầu trong hoạt động giao dịch là cần thiết để quá trình nâng hạng được triển khai.

Trước đó, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoảng Hải cho hay, một trong những trọng tâm là cơ chế đối tác thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) với mục tiêu đưa vào vận hành từ quý 1/2027. Cơ chế này sẽ góp phần củng cố niềm tin niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao sức chống chịu cho toàn bộ hệ thống tài chính. “Khi và chỉ khi vận hành đầy đủ cơ chế CCP, chúng ta mới có thể kiểm soát rủi ro hệ thống và hạn chế nguy cơ lan truyền rủi ro trên thị trường chứng khoán”, ông Hải nhấn mạnh.

Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng khẳng định cam kết của cơ quan quản lý trong việc tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm việc cho phép giao dịch trực tiếp thông qua các công ty môi giới toàn cầu và hoàn thiện cơ chế kết nối thông tin giữa các tổ chức hạ tầng thị trường.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích Khối khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta cho rằng việc ban hành Thông tư 08 có thể giúp thị trường chứng khoán Việt Nam đạt được kết quả tích cực trong tháng 03/2026 và tăng thêm niềm tin về việc nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có hiệu lực trong tháng 09/2026.

Bên cạnh cho phép nhà đầu tư nước ngoài mua bán thông qua công ty môi giới toàn cầu, một số nội dung khác đáng chú ý như: Nếu nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức không thanh toán đủ tiền, họ sẽ bị tạm dừng cơ chế "không yêu cầu đủ tiền" trong 07 ngày giao dịch liên tục. Nếu vi phạm 03 lần trong vòng 30 ngày, thời gian đình chỉ sẽ lên tới 180 ngày.

Công ty chứng khoán nơi nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh phải báo cáo ngay cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các sở giao dịch trong ngày phát sinh vi phạm thanh toán. Số cổ phiếu lỗi sẽ được chuyển về tài khoản tự doanh của công ty chứng khoán hoặc công ty chứng khoán khác theo thỏa thuận.

Theo quan sát của Yuanta, dòng vốn từ các quỹ chủ động thường sẽ có động thái vào trước khi các quỹ thụ động giải ngân vào tháng 09/2026. Do đó, kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ có xu hướng tích cực hơn sau động thái này. Tính từ đầu năm đến nay, nhà đầu tư nước ngoài vẫn bán ròng 9.000 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ở một góc nhìn khác, SGI Capital nhận định Việt Nam được FTSE chấp thuận nâng hạng vào 9/2026 là một tin vui lớn, nhưng không nên kỳ vọng dòng tiền của khối ngoại sẽ ồ ạt đổ vào thị trường.

VN-Index vẫn đang trụ vững kể cả khi nhà đầu tư ngoại bán ròng 80 nghìn tỷ từ đầu tháng 8 và 110 nghìn tỷ tính từ đầu năm. Nếu Việt Nam chính thức được nâng hạng vào 9/2026, các quỹ thụ động theo FTSE EM sẽ phân bổ khoảng 1,5 tỷ USD từ tháng 3/2027.

Lượng vốn phân bổ từ các quỹ chủ động tham chiếu theo FTSE có thể còn lớn hơn, tùy thuộc vào mức độ hấp dẫn của thị trường. Dù đây là điều tích cực nhưng với quy mô vốn hóa và thanh khoản hiện nay của thị trường chứng khoán Việt Nam, việc vài tỷ USD được khối ngoại mua trong 6-12 tháng có lẽ không còn quá quan trọng với xu hướng thị trường chung.

Điều quan trọng nhất với xu hướng tăng của thị trường chứng khoán luôn là sự ổn định của nền tảng vĩ mô tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng kinh doanh và mang lại tăng trưởng lợi nhuận bền vững cho cổ đông. Nâng hạng là điều kiện cần, còn chất lượng và mức độ hấp dẫn của hàng hóa mới là điều kiện đủ giúp chúng ta thu hút vốn ngoại.

Thu Minh