'Cởi trói' cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam

Bộ trưởng Bộ Tài chính vừa ký ban hành và áp dụng ngay Thông tư số 08/2026/TT-BTC. Thông tư này sửa đổi, bổ sung hàng loạt quy định quan trọng tại các Thông tư 96, 120 và 121, tập trung tháo gỡ vướng mắc cho nhà đầu tư nước ngoài nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng thị trường.

Nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh giao dịch chứng khoán tới các công ty chứng khoán trong nước thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu mà không bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại Việt Nam.

Thông tư số 08 bao gồm 16 điều, tập trung vào 3 nhóm nội dung chính: Phương thức giao dịch qua tổ chức quốc tế, quy định về giao dịch không yêu cầu có tiền trước (NPF) và tài khoản của công ty quản lý quỹ nước ngoài.

Điểm đột phá nhất của Thông tư 08 là việc bổ sung phương thức giao dịch thông qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện (Global Brokers).

Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài có thể đặt lệnh qua các Global Brokers để chuyển lệnh vào công ty chứng khoán trong nước mà không bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại công ty chứng khoán Việt Nam như trước đây. Quy định này giúp rút ngắn quy trình, giảm thủ tục hành chính cho các quỹ đầu tư lớn, đồng thời giải quyết trực tiếp khuyến nghị của FTSE Russell về vai trò của các công ty chứng khoán toàn cầu.

Tuy nhiên, để đảm bảo quản lý, nhà đầu tư vẫn phải đăng ký mã số giao dịch chứng khoán và mở tài khoản lưu ký tại thành viên lưu ký. Dòng tiền và chứng khoán vẫn được thanh toán, phân bổ qua hệ thống lưu ký chính thống.

Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm, yêu cầu hợp đồng và quy trình kiểm soát rủi ro giữa công ty chứng khoán trong nước và tổ chức đại diện nước ngoài.

Đối với giao dịch không yêu cầu có tiền trước (NPF) của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, Thông tư 08 đưa ra các điều chỉnh quan trọng về giám sát và xử lý vi phạm: Nếu nhà đầu tư vi phạm nghĩa vụ thanh toán NPF, công ty chứng khoán chỉ cần báo cáo cơ quan quản lý (UBCKNN, VSDC, VNX) ngay trong ngày, thay vì phải công bố thông tin rộng rãi ra thị trường.

Nhà đầu tư vi phạm nghĩa vụ thanh toán sẽ bị hạn chế giao dịch NPF theo thời hạn: Ngừng giao dịch NPF trong 7 ngày liên tục với vi phạm lần đầu. Ngừng giao dịch NPF trong 180 ngày liên tục với vi phạm 3 lần trong 30 ngày. Trong thời gian phạt, nhà đầu tư phải có đủ 100% tiền trước khi đặt lệnh mua.

Ngoài ra, quy định không giới hạn mã chứng khoán được giao dịch NPF nhằm tháo gỡ khó khăn cho các quỹ trong việc mô phỏng chỉ số (đặc biệt với các cổ phiếu liên quan đến chính công ty chứng khoán hoặc công ty mẹ).

Bên cạnh đó, Thông tư bổ sung cơ chế xử lý kỹ thuật cho phép công ty chứng khoán nhận lệnh NPF đối với cổ phiếu của chính mình hoặc công ty liên quan (thông qua thỏa thuận chuyển quyền sở hữu sang công ty chứng khoán khác) để tránh vi phạm quy định về sở hữu chéo hay mua lại cổ phiếu.

Nhằm minh bạch hoạt động, Thông tư cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở 02 tài khoản giao dịch, tương ứng với 02 mã số giao dịch chứng khoán riêng biệt: Tài khoản phục vụ hoạt động tự doanh của chính công ty và tài khoản phục vụ hoạt động quản lý danh mục cho khách hàng.

Thanh Hoa