Chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc

Học sinh Trường trung học cơ sở Mai Dịch (Hà Nội) hưởng ứng các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá, xây dựng cuộc sống không khói thuốc. (Ảnh: HOÀNG HẢO)

Bỏ qua những lời khuyên, lời cảnh báo từ gia đình, bạn bè và các thầy thuốc về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, giờ đây ông Nguyễn Văn Q. (68 tuổi, ở phường Bạch Mai, Thành phố Hà Nội) đang phải chiến đấu với căn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, khiến sức khỏe ngày càng giảm sút. Ông Q. chia sẻ, trong nhiều năm, mỗi ngày trung bình ông hút hết một bao thuốc lá. Thời gian gần đây, ông bị ho, khó thở kéo dài. Khi ông đến bệnh viện khám, phát hiện đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Theo kết luận, một trong những nguyên nhân khiến ông Q. mắc căn bệnh nêu trên là do hút thuốc lá. Nếu không bỏ hoặc hạn chế hút thuốc lá, nguy cơ ông mắc bệnh tim mạch, ung thư phổi rất cao.

Ông Nguyễn Văn Đ. (52 tuổi, ở xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa) sau một thời gian ho, khó thở đến Bệnh viện Phổi Hà Nội khám và được chẩn đoán mắc ung thư phổi giai đoạn 3B, hiện đang phải điều trị bằng hóa chất. Ông Đ. cho biết, khi biết mắc bệnh ung thư phổi có liên quan đến việc hút thuốc lá, bản thân cảm thấy hối tiếc khi bỏ qua những lời khuyên của người thân. Giờ đây bên cạnh việc tập trung điều trị bệnh, bỏ thói quen hút thuốc, điều ông lo lắng nữa là việc hút thuốc trước đây có thể còn ảnh hưởng đến sức khỏe những người thân do phải hút thuốc lá thụ động.

Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú Phan Hữu Kiệm, Khoa Nội 4 (Bệnh viện Phổi Hà Nội) cho biết: Hút thuốc lá dẫn đến tích tụ một lượng hóa chất độc hại đáng kể trong đường hô hấp. Lâu dài sẽ làm tắc nghẽn phổi, gây ra các vấn đề về hô hấp, suy giảm chức năng của phổi, có thể mắc bệnh viêm phổi, ung thư phổi... Không chỉ người hút thuốc mới chịu ảnh hưởng, những người sống trong môi trường nhiều khói thuốc cũng có nguy cơ cao mắc các căn bệnh nêu trên. Thực tế cho thấy có nhiều bệnh nhân nữ không hút thuốc lá nhưng sống lâu năm trong môi trường có người hút thuốc, vẫn có thể mắc bệnh phổi hoặc ung thư phổi.

Qua thực tế điều trị, cũng như các nghiên cứu đã chứng minh: Những bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá thường đáp ứng điều trị kém hơn nhóm không hút thuốc; chức năng phổi suy giảm nhanh hơn, nguy cơ biến chứng cũng cao hơn. Vì vậy, ngừng hút thuốc sẽ giúp cải thiện chức năng hô hấp, tăng hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ tiến triển bệnh. Đáng chú ý, hiện nay độ tuổi mắc các bệnh lý về phổi, nhất là ung thư phổi và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đang có xu hướng trẻ hóa. Một trong những nguyên nhân được xác định đến từ việc sử dụng thuốc lá truyền thống và cả thuốc lá điện tử ngày càng phổ biến trong giới trẻ. Những ý kiến cho rằng, chỉ thuốc lá truyền thống mới độc hại, còn thuốc lá điện tử “an toàn hơn” là hoàn toàn sai lầm. Thuốc lá điện tử cũng gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe, không kém thuốc lá truyền thống. Thậm chí, trong dung dịch thuốc lá điện tử còn chứa nhiều loại hóa chất độc hại có thể gây tổn thương phổi, ảnh hưởng tim mạch, tăng nguy cơ ung thư...

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó khoảng 69 chất gây ung thư. Trên toàn cầu, thuốc lá gây ra hàng triệu ca tử vong mỗi năm trong đó rất nhiều người chết do hít phải khói thuốc thụ động. Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới. Không chỉ gây tổn thất về sức khỏe, các bệnh liên quan thuốc lá còn tạo gánh nặng cho mỗi gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

Trước thực trạng nêu trên, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân” đã yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ và giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại cho sức khỏe, trong đó có thuốc lá. Đây là định hướng nền tảng để đặt công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tổng thể chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 160/NQ-CP ngày 22/6/2026 của Chính phủ đã thống nhất thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đó là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Đồng thời, phải xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương để bảo đảm pháp luật được thực thi thống nhất, nghiêm minh và hiệu quả, góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân, nhất là trẻ em và thanh, thiếu niên.

Các chuyên gia lĩnh vực y tế khuyến nghị mỗi người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe bằng cách nói không với thuốc lá, xây dựng môi trường sống không khói thuốc và nhắc nhở người thân từ bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt. Các cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cho giới trẻ về tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử. Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến hô hấp và ung thư trong tương lai.