Chuỗi cung ứng MRO: 'Mắt xích' bị bỏ quên trong chiến lược nội địa hóa ngành ô tô Việt

MRO - mắt xích quan trọng

Trao đổi với PV AutoNews, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ TP Hà Nội (Hanshiba), cho rằng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó có doanh nghiệp MRO, không thể phát triển đơn lẻ mà cần tăng cường kết nối, hợp tác để hình thành hệ sinh thái đủ chiều sâu.

Theo ông Vân, khi nói đến chiến lược nội địa hóa ngành ô tô, sự quan tâm thường tập trung vào các linh kiện trực tiếp cấu thành sản phẩm cuối cùng như động cơ, thân vỏ, hộp số hay pin xe điện. Trong khi đó, chuỗi cung ứng MRO lại ít được nhắc tới dù giữ vai trò bảo đảm cho hệ thống sản xuất vận hành ổn định, liên tục và hiệu quả. Ảnh: NVCC.

Ông Vân cho rằng việc doanh nghiệp hiểu rõ năng lực và lĩnh vực hoạt động của nhau sẽ tạo tiền đề cho liên kết chuỗi, từ đó giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài và từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Lãnh đạo Hanshiba cũng nhận định, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn còn những “lỗ hổng” chưa được nhìn nhận và quan tâm đúng mức, trong đó có lĩnh vực MRO. Dù không trực tiếp tạo ra sản phẩm cuối cùng, MRO vẫn là mắt xích quan trọng giúp duy trì sự vận hành ổn định, liên tục và hiệu quả của dây chuyền sản xuất.

“Ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn còn những lỗ hổng như lĩnh vực MRO này, chưa được nhìn nhận hoặc quan tâm đúng với giá trị và vai trò mà nó đang đảm nhiệm. MRO cũng có thể coi là một phần của ngành công nghiệp hỗ trợ, bởi nó góp phần duy trì hoạt động của dây chuyền sản xuất và hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp phát triển bền vững”, ông Vân nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp trực tiếp tham gia cung ứng MRO cho các nhà máy công nghiệp, bà Trần Thị Thương Huyền, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Bách Liên (VietMRO), cho rằng khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng ô tô và xe điện toàn cầu, năng lực MRO cần được nhìn nhận như một phần của hạ tầng công nghiệp.

Bà Trần Thị Thương Huyền, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Bách Liên (VietMRO). Ảnh: NVCC.

Theo bà Huyền, MRO bao gồm vật tư, thiết bị, phụ tùng, công cụ và dịch vụ phục vụ bảo trì, sửa chữa và vận hành nhà máy. Đây là phần “hậu trường vận hành” giúp dây chuyền sản xuất hoạt động liên tục, giảm thời gian dừng máy, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị.

“Trong ngành ô tô và xe điện, một nhà máy có thể cần hàng chục nghìn mã vật tư MRO khác nhau. Nếu chuỗi cung ứng MRO không được tổ chức tốt, chỉ một phụ tùng nhỏ cũng có thể làm chậm dây chuyền hoặc kéo dài thời gian dừng máy”, bà Huyền cho biết.

VietMRO hiện cung cấp nhiều nhóm vật tư và giải pháp phục vụ vận hành nhà máy trong các ngành ô tô, xe điện, điện tử và công nghiệp hỗ trợ, bao gồm thiết bị điện công nghiệp, tự động hóa, cảm biến, khí nén, thủy lực, vòng bi, phụ tùng cơ khí, dụng cụ đo, vật tư tiêu hao, vật tư phòng sạch và các nhóm phụ tùng kỹ thuật khác.

Thay đổi cùng sự chuyển dịch

Theo bà Huyền, quá trình chuyển dịch từ xe động cơ đốt trong sang xe điện đã làm thay đổi đáng kể nhu cầu về vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì trong các nhà máy.

Nếu trước đây các nhà máy ô tô truyền thống tập trung nhiều vào cơ khí, truyền động, động cơ, hàn, sơn và lắp ráp, thì sản xuất xe điện phát sinh thêm nhiều yêu cầu mới liên quan đến điện tử, pin, hệ thống điện áp cao, vật liệu mới, phòng sạch, chống tĩnh điện, kiểm soát nhiệt và truy xuất nguồn gốc.

Điều này khiến hoạt động MRO không chỉ dừng ở việc cung cấp vật tư thay thế, mà đòi hỏi nhà cung cấp phải am hiểu tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng từ xuất xứ, CO/CQ, SDS, yêu cầu an toàn và khả năng thay thế vật tư tương đương.

“Sản xuất xe điện làm cho MRO chuyển từ mức ‘cung cấp phụ tùng thay thế’ lên mức ‘cung cấp giải pháp vận hành có kiểm soát kỹ thuật’”, bà Huyền nhấn mạnh.

Từ thực tế làm việc với nhiều nhà máy, bà Huyền chỉ ra một số điểm nghẽn phổ biến đang ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của chuỗi MRO.

Một trong những vấn đề lớn là thiếu dữ liệu vật tư chuẩn hóa. Nhiều nhà máy có số lượng lớn mã hàng MRO nhưng tên gọi, model, hãng sản xuất, thông số kỹ thuật và lịch sử thay thế chưa được quản lý thống nhất, dẫn đến mất nhiều thời gian trong việc tìm kiếm, báo giá và mua hàng.

Bên cạnh đó, nhiều phụ tùng đặc thù vẫn phải nhập khẩu với thời gian giao hàng dài. Khi thiết bị dừng hoạt động mà phụ tùng chưa có sẵn, thiệt hại do dừng máy có thể lớn hơn nhiều so với giá trị của chính vật tư đó.

Ảnh minh họa: Verusen.

Quy trình mua hàng MRO còn phân tán giữa nhiều bộ phận cũng khiến doanh nghiệp khó kiểm soát giá, chất lượng, tồn kho và lịch sử sử dụng vật tư.

Đánh giá về năng lực của doanh nghiệp trong nước, bà Huyền cho biết nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đáp ứng khá tốt các nhóm hàng như cơ khí gia công đơn giản, kết cấu thép, giá kệ, vật tư phụ trợ, bao bì, dụng cụ, đồ gá, vật tư tiêu hao, thiết bị phụ trợ nhà xưởng và dịch vụ lắp đặt, bảo trì cơ bản.

Tuy nhiên, đối với các nhóm hàng yêu cầu công nghệ cao, độ chính xác cao và tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt, Việt Nam vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung nước ngoài. Các nhóm hàng này bao gồm cảm biến chính xác, servo, PLC, robot, linh kiện tự động hóa cao cấp, thiết bị đo kiểm, vòng bi đặc chủng, vật tư phòng sạch cao cấp, vật liệu cho pin và linh kiện điện tử công suất.

Theo bà Huyền, điều này cho thấy dư địa phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi MRO còn rất lớn nếu được hỗ trợ đúng hướng về tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý chất lượng và kết nối thị trường.

Đưa MRO vào trọng tâm của chiến lược nội địa hóa

Trở lại góc nhìn của Hanshiba, ông Nguyễn Vân cho rằng việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp MRO với doanh nghiệp sản xuất linh kiện, doanh nghiệp lắp ráp ô tô và các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ khác sẽ giúp hình thành mạng lưới cung ứng có chiều sâu hơn.

Ông Vân nhận định, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ mô hình phát triển đơn lẻ sang mô hình liên kết hệ sinh thái. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng sẽ giúp tối ưu nguồn lực trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu của các nhà máy FDI.

Từ góc độ hiệp hội, Hanshiba cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua các chương trình kết nối, chia sẻ thông tin thị trường, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực và phản ánh kịp thời những khó khăn, kiến nghị của doanh nghiệp tới các cơ quan quản lý nhà nước.

Những phân tích từ góc độ hiệp hội và doanh nghiệp cho thấy, để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa thực chất trong ngành ô tô, Việt Nam không nên chỉ tập trung vào sản xuất linh kiện chính mà cần nhìn nhận toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ vận hành nhà máy.

Theo đó, chiến lược nội địa hóa cần chú trọng hơn đến việc chuẩn hóa dữ liệu vật tư, tăng cường kết nối giữa nhà máy và doanh nghiệp cung ứng, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và phát triển các nền tảng trung gian có khả năng gom nhu cầu, kết nối nhà cung cấp phù hợp.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ và thu hút đầu tư vào lĩnh vực ô tô, xe điện, việc nhìn nhận đúng vai trò của MRO sẽ góp phần hoàn thiện bức tranh nội địa hóa. Đây không chỉ là câu chuyện về nguồn cung vật tư, mà còn là vấn đề xây dựng một hệ sinh thái vận hành công nghiệp bền vững và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.