Chuỗi cung ứng thủy sản trước nguy cơ đứt gãy vì El Nino

Tháng 6/2026, Peru đình chỉ hoạt động đánh bắt cá cơm tại một số khu vực sau khi sản lượng và tình trạng nguồn lợi không đáp ứng yêu cầu quản lý. Đến tháng 8, hoạt động khai thác tiếp tục bị siết chặt trong bối cảnh điều kiện đại dương biến động. Đây không phải quyết định dễ dàng, bởi việc đình chỉ đánh bắt sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế Peru.

Cá cơm là một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng của ngành sản xuất bột cá và dầu cá, được sử dụng rộng rãi trong thức ăn chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Vì vậy, những thay đổi về sản lượng không chỉ ảnh hưởng ngư dân mà còn có thể lan rộng tới các doanh nghiệp chế biến, nuôi trồng và thị trường thủy sản quốc tế.

Một trong những yếu tố tác động đến nguồn lợi cá tại khu vực này là El Nino, hiện tượng khí hậu tự nhiên khiến nhiệt độ mặt nước biển ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Khi hiện tượng này phát triển mạnh, hệ thống hải lưu và điều kiện sinh thái biển có thể thay đổi đáng kể.

El Nino và sức ép lên hệ sinh thái biển

Ngoài khơi Peru, dòng hải lưu Humboldt đưa nước lạnh, giàu chất dinh dưỡng từ dưới sâu lên bề mặt, tạo điều kiện cho sinh vật phù du phát triển. Đây là nguồn thức ăn nền tảng của hệ sinh thái biển, giúp duy trì những đàn cá cơm lớn.

Tuy nhiên, khi El Nino xuất hiện, quá trình nước lạnh trồi lên có thể suy yếu. Nước biển ấm hơn làm thay đổi lượng chất dinh dưỡng tại tầng mặt, kéo theo sự suy giảm của sinh vật phù du và tăng độ axit hóa. Khi nguồn thức ăn khan hiếm, cá có thể di chuyển sang vùng biển khác, thay đổi độ sâu sinh sống hoặc suy giảm về số lượng.

Những biến động này khiến việc dự báo sản lượng và tổ chức khai thác trở nên khó khăn hơn. Ngư dân có thể phải đi xa hơn để tìm cá, trong khi chi phí nhiên liệu và thời gian đánh bắt tăng lên. Với các doanh nghiệp phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu ổn định, tình trạng thiếu hụt có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất.

El Nino là một phần của hệ thống khí hậu ENSO, gồm El Nino, La Nina và giai đoạn trung tính. Trong những năm El Nino, nhiệt độ mặt nước biển tại một phần Thái Bình Dương nhiệt đới tăng cao, ảnh hưởng hoàn lưu khí quyển, lượng mưa và điều kiện đại dương ở nhiều khu vực trên thế giới.

Tác động của hiện tượng này không giống nhau ở mọi nơi. Một số ngư trường có thể ghi nhận sự suy giảm của các loài cá vốn quen thuộc với vùng nước lạnh, trong khi những loài thích nghi với nhiệt độ cao hơn có thể mở rộng phạm vi phân bố.

Tuy nhiên, sự dịch chuyển không phải lúc nào cũng tạo ra lợi ích tương đương cho ngành đánh bắt, bởi tàu thuyền, thiết bị và kinh nghiệm của ngư dân thường được tổ chức theo những ngư trường truyền thống.

Khả năng phục hồi của nguồn lợi còn phụ thuộc vào tình trạng khai thác trước khi El Nino xảy ra. Những quần thể cá đã chịu sức ép từ việc đánh bắt quá mức có thể khó phục hồi hơn khi môi trường sống và nguồn thức ăn tiếp tục biến động.

Biến động khí hậu làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài cá. Ảnh: Reuters.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), khai thác quá mức vẫn là một trong những thách thức lớn đối với tính bền vững của nghề cá toàn cầu. Khi sản lượng bị đẩy lên cao trong thời gian dài, số lượng cá trưởng thành giảm xuống, làm suy yếu khả năng tái tạo của quần thể.

Trong bối cảnh đó, những biến động khí hậu như El Nino có thể khiến công tác quản lý nguồn lợi trở nên phức tạp hơn. Nếu hạn ngạch và cường độ khai thác không được điều chỉnh phù hợp tình trạng thực tế của đàn cá, áp lực lên hệ sinh thái có thể gia tăng.

Cân bằng giữa khai thác và bảo vệ nguồn lợi

Công nghệ đánh bắt hiện đại giúp tàu cá phát hiện và khai thác các đàn cá với hiệu suất cao hơn. Trong đó, lưới vây là phương thức phổ biến để bao quanh những đàn cá lớn, cho phép thu được sản lượng đáng kể trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, hiệu quả khai thác cao cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt khi nguồn lợi biến động do điều kiện môi trường. Việc tiếp tục duy trì cường độ đánh bắt lớn trong giai đoạn đàn cá suy giảm có thể làm tăng nguy cơ cạn kiệt nguồn lợi và kéo dài thời gian phục hồi.

Ngành đánh bắt cá đứng trước thách thức duy trì sản lượng và bảo vệ nguồn lợi. Ảnh: Reuters.

Các biện pháp như theo dõi sinh khối, điều chỉnh hạn ngạch, đóng cửa ngư trường theo mùa và tăng cường giám sát hoạt động khai thác có thể giúp giảm sức ép lên các quần thể cá. Dữ liệu khoa học về nhiệt độ nước biển, dòng hải lưu và sự phân bố của sinh vật phù du cũng đóng vai trò quan trọng trong việc dự báo những thay đổi của ngư trường.

Đối với ngư dân và doanh nghiệp, khả năng thích ứng trước những biến động này ngày càng trở nên cần thiết. Việc cập nhật thông tin môi trường, điều chỉnh kế hoạch khai thác và đa dạng hóa nguồn cung có thể giúp giảm thiểu rủi ro khi sản lượng của một loài cá hoặc một khu vực suy giảm.