Cựu siêu trộm cảnh báo lỗ hổng an ninh tại Louvre

Octave Durham, người từng trộm tranh Van Gogh, hiện đang giúp thu hồi các tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp. Ảnh: Michele Abercrombie/CNN.

Octave Durham (53 tuổi), cựu siêu trộm nghệ thuật người Hà Lan, cho rằng Louvre vẫn còn nhiều sơ hở an ninh một năm sau vụ trộm gây chấn động. Trong khi đó, các chuyên gia cảnh báo những bảo tàng tại châu Âu ngày càng trở thành mục tiêu của tội phạm, CNN đưa tin.

“Tại sao họ không tìm đến tôi để phụ trách công tác an ninh?”, Durham đặt câu hỏi với Louvre.

Năm 2002, Durham từng đột nhập Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam (Hà Lan) lấy đi hai bức tranh của danh họa. Ông bị bắt và ngồi tù sau khi bán các tác phẩm cho một trùm tội phạm khác.

Ngày nay, Durham tận dụng các mối quan hệ trong giới tội phạm để hỗ trợ thu hồi những tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp. Ông thường phối hợp với Arthur Brand, một người Hà Lan tự nhận mình là thám tử, nổi tiếng với biệt danh “Indiana Jones của thế giới nghệ thuật” (một nhân vật nổi tiếng trong loạt phim Hollywood), chuyên phối hợp với lực lượng cảnh sát quốc tế.

Theo Brand, Durham đóng vai trò quan trọng trong việc thu hồi bức Spring Garden (tạm dịch: Khu vườn mùa xuân) của Van Gogh. Tác phẩm bị đánh cắp khỏi một bảo tàng ở Hà Lan năm 2020, sau đó được giao cho Brand trong một chiếc túi IKEA màu xanh vào năm 2023.

Octave Durham (phải) và Arthur Brand (trái) phối hợp cùng nhau để lấy lại các tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp. Ảnh: Michele Abercrombie/CNN.

Trộm cắp nghệ thuật ngày càng liều lĩnh

Một năm sau vụ trộm tại Louvre, hàng loạt cơ sở văn hóa tại châu Âu tiếp tục trở thành mục tiêu. Tháng trước, 3 bức tranh của Renoir bị lấy khỏi bảo tàng mang tên danh họa tại vùng Riviera (Pháp), rồi được tìm thấy vài tuần sau đó.

Tháng 3, 3 tác phẩm của Renoir, Cézanne và Matisse bị trộm khỏi Quỹ Magnani Rocca ở Italy. Tháng 8, 4 bức tranh thời Phục hưng của Antonello da Messina biến mất khỏi một bảo tàng ở hòn đảo Sicily. Cùng tháng, một chiếc vòng cổ kim cương trị giá 4 triệu USD bị lấy khỏi Bảo tàng Nghệ thuật Ứng dụng tại Vienna (Áo).

Báo cáo của Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) cảnh báo các vụ trộm bảo tàng đang trở nên liều lĩnh và bạo lực hơn. Theo Brand, vụ đột nhập Louvre đã tiếp thêm sự tự tin cho những kẻ có ý định phạm tội, khiến chúng tin rằng các bảo tàng khác cũng dễ bị tấn công.

“Ngày nay, ngân hàng có ít tiền mặt hơn, cửa hàng trang sức được bảo vệ tốt hơn, nên chúng chuyển mục tiêu trộm cắp sang bảo tàng. Những nơi này rất dễ bị tấn công”, Brand nhận định.

Bức tranh Spring Garden của Van Gogh được đựng trong túi IKEA được Brand và Durham thu hồi. Ảnh: Ramon van Flymen, Hollandse Hoogte/Shutterstock.

Theo ông, các phòng trưng bày châu Âu đặc biệt hấp dẫn tội phạm vì khu vực này sở hữu nhiều tác phẩm có giá trị cao, trong khi không ít bảo tàng nằm trong những công trình lịch sử và không có bảo vệ mang vũ khí.

Ibrahim Balut, chuyên gia an ninh bảo tàng tại Bỉ, cho biết nhiều vụ trộm diễn ra theo cách đập phá rồi nhanh chóng lấy tài sản bỏ chạy. Tại Vienna, bảo tàng Renoir và Louvre, những kẻ đột nhập có thể lấy hiện vật và rời đi trong chưa đầy ba phút.

Sau chuyến thăm Louvre gần đây, Durham cho rằng bảo tàng vẫn còn nhiều điểm yếu, trong đó có những ô cửa sổ bị nứt. Ông nhận xét dù khu vực xảy ra vụ trộm đã được gia cố, các cửa sổ bên hông vẫn chưa thay đổi.

“Họ đã gia cố vị trí xảy ra vụ trộm. Họ dựng hàng rào sắt trước lối vào mà những tên trộm đã sử dụng và lắp camera phía trên. Nhưng khả năng chúng quay lại đúng vị trí đó là bao nhiêu? Tất cả cửa sổ ở bên hông vẫn như cũ”, Durham nói.

Trong khi đó, báo cáo của Europol tiết lộ những kẻ trộm ngày càng sử dụng nhiều công cụ như búa tạ, rìu, xà beng, thậm chí cả chất nổ để thực hiện các vụ đột nhập. Theo Balut, nhiều thiết bị hiện nay chạy bằng pin giúp chúng thao tác linh hoạt và đột nhập nhanh hơn.

Theo Balut, bảo tàng dễ trở thành mục tiêu vì phải mở cửa đón công chúng, với hiện vật thường chỉ được bảo vệ bằng tủ kính và nhân viên an ninh. Trong khi đó, tội phạm ngày càng tinh vi, thường khảo sát trước để xác định hiện vật dễ lấy và đường tẩu thoát.

Vì vậy, bảo tàng không chỉ cần đầu tư camera mà còn phải nâng cao ý thức an ninh cho toàn bộ nhân sự, từ ban giám đốc, nhân viên bảo vệ đến người quản lý bộ sưu tập và chuyên gia phục chế.

Cửa sổ của bảo tàng Louvre bị vỡ trong vụ trộm năm ngoái giờ đây lại trở thành một điểm thu hút khách du lịch. Ảnh: Lou Benoist/Reuters.

Bảo tàng cần đầu tư nhiều lớp bảo vệ hơn

Theo Brand, mục tiêu của tội phạm nghệ thuật cũng thay đổi trong thập kỷ qua, khi vàng, bạc và kim cương ngày càng được ưa chuộng vì có thể nấu chảy hoặc cắt lại để xóa dấu vết. Tuy nhiên, tranh quý vẫn bị trộm bởi một số tên tin rằng chúng có thể dễ dàng kiếm hàng triệu USD.

Thực tế, Brand cho biết tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp thường chỉ có giá trị bằng khoảng 10% giá thị trường trong thế giới ngầm. Chúng đôi khi được dùng làm tài sản thế chấp hoặc công cụ mặc cả với cơ quan chức năng, thay vì được bán công khai.

Lynda Albertson, người đứng đầu Hiệp hội Nghiên cứu Tội phạm Nghệ thuật, cho rằng tội phạm lợi dụng những hiện vật có giá trị cao, dễ mang đi, cùng các điểm yếu an ninh dễ nhận biết và nguồn lực bảo vệ hạn chế.

Bà nhận định một số bảo tàng đã nỗ lực cải thiện an ninh, nhưng những nơi khác vẫn tồn tại lỗ hổng nghiêm trọng. Camera có thể ghi lại hình ảnh vụ trộm rõ ràng mà không ngăn được hành vi phạm tội.

Vì vậy, công tác bảo vệ cần kết hợp nhiều biện pháp, gồm đánh giá rủi ro thường xuyên, rào chắn vật lý, tủ trưng bày phù hợp, hệ thống báo động được bảo trì, đào tạo nhân viên và diễn tập quy trình ứng phó.

Balut cũng nhấn mạnh an ninh không chỉ là trách nhiệm của nhân viên bảo vệ mà cần trở thành ưu tiên của toàn bộ nhân sự bảo tàng, từ giám đốc đến người quản lý bộ sưu tập và chuyên gia phục chế.

Tuy nhiên, Albertson cho rằng việc đầu tư vào an ninh thường khó thu hút tài trợ, dù có thể quyết định liệu một bộ sưu tập có trở thành mục tiêu hay không.

“Chúng ta không thể liên tục gọi di sản văn hóa là vô giá trong khi xem việc bảo vệ nó như một khoản chi phí có thể tùy ý cắt bỏ”, bà nói.