Chuỗi vận tải biến động, thủy sản chịu sức ép mới

Cước container lạnh có thể tăng 2.000 - 4.000 USD

Trung Đông một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản tăng trưởng ổn định của nước ta thời gian gần đây. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản sang khu vực này tăng từ 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025.

Doanh nghiệp thủy sản đang chủ động theo dõi diễn biến thị trường, điều chỉnh kế hoạch giao hàng. Ảnh: VASEP

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tra là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch gần 176 triệu USD năm 2025, tăng mạnh so với khoảng 79 triệu USD năm 2020. Cá ngừ cũng giữ vai trò quan trọng, đạt khoảng 94,4 triệu USD, trong khi xuất khẩu tôm đạt hơn 54 triệu USD. Ngoài ra, nhiều sản phẩm khác như cá biển, mực, bạch tuộc, nhuyễn thể cũng đang dần mở rộng thị phần tại khu vực này.

Điều này cho thấy Trung Đông không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng mà còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường của ngành thủy sản. Do đó, những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông đang được cộng đồng doanh nghiệp thủy sản đặc biệt quan tâm, nhất là khi các biến động này tác động mạnh đến thương mại và logistics toàn cầu.

VASEP cho biết,một số hãng tàu quốc tế đã bắt đầu hạn chế hoặc điều chỉnh hành trình qua các khu vực có nguy cơ cao, buộc tàu phải đi vòng qua châu Phi thay vì đi qua các tuyến hàng hải truyền thống. Vì vậy, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7 - 10 ngày, thậm chí 10 - 20 ngày tùy từng tuyến.

Điều này không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn làm tăng chi phí vận tải, đặc biệt với hàng thủy sản đông lạnh - vốn phụ thuộc nhiều vào container lạnh và chuỗi bảo quản nghiêm ngặt. Theo một số doanh nghiệp, chi phí vận chuyển có thể tăng thêm 2.000 - 4.000 USD mỗi container lạnh, chưa kể các loại phụ phí liên quan đến rủi ro chiến tranh và phụ phí nhiên liệu.

Không chỉ vận tải quốc tế, chi phí vận chuyển container trong nước đang tăng do giá dầu diesel tăng, kéo theo giá cước nội địa tăng. Dù nhu cầu thực phẩm tại Trung Đông vẫn ổn định, việc giao hàng gặp khó khăn do hạn chế về vận tải và khó bố trí tàu an toàn, khiến một số lô hàng tạm thời bị gián đoạn.

Trong một số trường hợp, doanh nghiệp phải điều chỉnh phương án logistics, như chuyển cảng nhận hàng sang các nước lân cận rồi vận chuyển tiếp bằng đường bộ. Tuy vậy, các đơn hàng nhìn chung chưa bị hủy, khó khăn chủ yếu vẫn là tổ chức vận chuyển và kiểm soát chi phí logistics.

Các mặt hàng thủy sản chịu tác động khác nhau

Ảnh hưởng của tình hình địa chính trị tại Trung Đông đối với ngành thủy sản Việt Nam cũng có sự khác biệt giữa các nhóm sản phẩm.

Theo VASEP, đối với ngành tôm, tác động lớn nhất hiện nay là chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Đối với cá tra, Trung Đông là một trong những thị trường quan trọng nên gián đoạn vận tải có thể ảnh hưởng nhất định đến xuất khẩu.

Cá ngừ cũng chịu tác động khá rõ từ biến động của giá nhiên liệu và chi phí logistics. Giá dầu tăng có thể làm tăng chi phí khai thác của đội tàu cá ngừ toàn cầu, từ đó đẩy giá nguyên liệu lên cao. Đồng thời, sự gián đoạn vận tải có thể khiến chi phí vận chuyển cá ngừ nguyên liệu và sản phẩm chế biến tăng lên. Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, nhu cầu đối với các sản phẩm thực phẩm bảo quản dài ngày như cá ngừ đóng hộp có thể tăng do xu hướng tích trữ thực phẩm của người tiêu dùng.

Đối với các sản phẩm hải sản khác như mực, bạch tuộc hoặc cá biển, mức độ ảnh hưởng hiện chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp ít xuất khẩu sang Trung Đông hoặc Nam Âu cho biết chưa ghi nhận tác động lớn đến đơn hàng, nhưng chi phí vận tải và nhiên liệu tăng vẫn là yếu tố cần được theo dõi.

Ở thời điểm hiện tại, nhiều doanh nghiệp cho rằng tác động đến hoạt động xuất khẩu thủy sản vẫn ở mức hạn chế và chủ yếu liên quan đến logistics. Nhưng nếu xung đột kéo dài, chi phí vận tải, giá nhiên liệu và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tiếp tục biến động mạnh, qua đó ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, VASEP nhấn mạnh, việc theo dõi sát các diễn biến địa chính trị và biến động logistics quốc tế được xem là yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản. Các doanh nghiệp cần chủ động trao đổi với đối tác nhập khẩu và hãng tàu để điều chỉnh kế hoạch giao hàng khi cần thiết, đồng thời cân nhắc các phương án vận tải thay thế nhằm hạn chế rủi ro.

Trúc Oanh