Chương trình mục tiêu quốc gia: Gỡ điểm nghẽn để nguồn lực sớm đi vào cuộc sống

Các chương trình mục tiêu quốc gia đang cần được tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn. Ảnh: TTXVN

Vốn chưa phân bổ còn lớn, giải ngân đạt thấp

Theo Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2026-2030, Thủ tướng Chính phủ đã giao 70.000 tỷ đồng thực hiện CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trước hợp nhất.

Đối với 174.200 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn của 3 CTMTQG còn lại trước hợp nhất, tính đến ngày 02/11/2026, Bộ Tài chính đã nhận được phương án phân bổ hoàn thiện của Bộ Y tế đối với 39.200 tỷ đồng và Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với 85.000 tỷ đồng. Riêng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tiếp tục hoàn thiện phương án phân bổ 50.000 tỷ đồng. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang rà soát, tổng hợp để trình Chính phủ phương án phân bổ nguồn vốn.

Việc phân bổ vốn trung hạn chưa hoàn tất cũng đặt ra áp lực đối với tiến độ triển khai trong năm 2026. Lũy kế đến ngày 31/10/2026, các CTMTQG thuộc phạm vi hợp nhất mới giải ngân được 1.439 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương, tương đương 8,73% kế hoạch, dự toán được Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, CTMTQG về phát triển văn hóa giải ngân khoảng 297 tỷ đồng; CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 1.141 tỷ đồng.

Đối với nguồn vốn ngân sách trung ương năm 2025 được kéo dài sang năm 2026, tổng số vốn Bộ Tài chính theo dõi là 19.691 tỷ đồng. Đến ngày 31/10/2026, số vốn đã giải ngân đạt 10.134 tỷ đồng.

Bên cạnh những vướng mắc về phân bổ vốn, quá trình tổ chức thực hiện tại địa phương còn gặp không ít khó khăn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một số địa phương vẫn lúng túng trong xác định nhiệm vụ, đối tượng thụ hưởng, nội dung hỗ trợ và phân định trách nhiệm giữa các sở, ngành, cấp xã đối với những nhiệm vụ liên ngành. Việc ban hành các quy định thuộc thẩm quyền địa phương về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách, mức hỗ trợ và phân cấp thực hiện cũng chưa đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xây dựng kế hoạch, phê duyệt và triển khai các nhiệm vụ, dự án.

Mặt khác, việc phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch, dự toán ngân sách trung ương năm 2026 còn kéo dài. Ngay cả với những nhiệm vụ, dự án đã được giao vốn, các đơn vị vẫn cần thêm thời gian để hoàn tất thủ tục phê duyệt, lựa chọn nhà thầu và đáp ứng các điều kiện triển khai. Đáng chú ý, nhiều chỉ tiêu chưa có đầy đủ số liệu gốc, số liệu theo địa bàn và thông tin cần thiết để tính toán, đánh giá kết quả. Thiếu hụt dữ liệu không chỉ gây khó khăn cho công tác theo dõi, tổng hợp mà còn ảnh hưởng đến khả năng đánh giá thực chất tiến độ, hiệu quả thực hiện Chương trình.

Tiến độ hoàn thiện phương án giao mục tiêu, chỉ tiêu giai đoạn 2026-2030 và hằng năm tại các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực cũng chưa đồng đều. Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, Bộ cơ bản hoàn thành việc tổng hợp đề xuất của các địa phương, xây dựng phương án giao mục tiêu, chỉ tiêu về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2030 và năm 2026.

Bộ Y tế đã giao mục tiêu, chỉ tiêu giai đoạn 2026-2030 cho các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ, đồng thời tiếp tục rà soát để giao chỉ tiêu năm 2027 và các năm tiếp theo. Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã xây dựng phương pháp tính toán, lộ trình và phương án giao mục tiêu, chỉ tiêu giai đoạn 2026-2030 và từng năm, gửi lấy ý kiến các địa phương, dự kiến hoàn thành trước ngày 20/11/2026. Trong khi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vẫn đang rà soát, cụ thể hóa các mục tiêu, chỉ tiêu thuộc lĩnh vực quản lý.

Tăng cường phân cấp, gắn với trách nhiệm thực hiện

Trước những hạn chế trong quá trình triển khai, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn đề nghị các Bộ, ngành khẩn trương hoàn thành việc tổ chức thực hiện các nội dung dự án; tăng cường hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra mục tiêu, chỉ tiêu và kết quả thực hiện Chương trình.

Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, định hướng chung là các Bộ, ngành tập trung kiểm soát mục tiêu, chỉ tiêu và kết quả, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, trao quyền cho địa phương. Việc xây dựng chỉ tiêu phải bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo giữa các địa phương, đơn vị. Quá trình tổ chức thực hiện cần gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, bảo đảm tiến độ, chất lượng và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương CTMTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi, yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương khẩn trương chuyển từ công tác chuẩn bị sang tổ chức thực hiện. “Những nội dung đã có quy định phải tổ chức thực hiện ngay; không chờ hướng dẫn, không đặt thêm thủ tục, điều kiện ngoài quy định” - Phó Thủ tướng yêu cầu.

Để đẩy nhanh tiến độ phân bổ vốn, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thành rà soát, tổng hợp phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các Bộ liên quan hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và phát triển văn hóa toàn diện giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, Bộ có trách nhiệm đôn đốc các địa phương kiện toàn tổ chức chỉ đạo, ban hành kế hoạch thực hiện và hoàn thiện các văn bản thuộc thẩm quyền.

Các Bộ quản lý ngành phải khẩn trương hoàn thiện, giao mục tiêu, chỉ tiêu giai đoạn 2026-2030 và chỉ tiêu hằng năm cho các địa phương. Về phía địa phương, nhiệm vụ trọng tâm là phân bổ, giao vốn đã được cấp có thẩm quyền giao; rà soát, điều chỉnh những nhiệm vụ, dự án không còn phù hợp; tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn năm 2026, nhất là nguồn vốn được kéo dài.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý các địa phương phải phân công, phân cấp trách nhiệm rõ ràng, gắn với việc bố trí nguồn lực và các điều kiện thực hiện phù hợp với năng lực của cấp xã. Cùng với đó là tăng cường lồng ghép các nguồn lực, bố trí vốn đối ứng, thực hiện nghiêm chế độ thông tin, báo cáo và cập nhật dữ liệu.

Nhấn mạnh yêu cầu triển khai Chương trình quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả, Phó Thủ tướng lưu ý phải bảo đảm nguồn lực đến đúng nơi, chính sách đến đúng đối tượng, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân; đặc biệt chú trọng giải quyết các nhu cầu thiết yếu về đất ở, đất sản xuất, nước sạch, nâng cao chất lượng y tế cơ sở, giáo dục và đào tạo./.