Chuyển dịch sang nông nghiệp tái sinh để nâng cao giá trị cà phê Việt

Cán bộ kỹ thuật NESCAFÉ Plan hướng dẫn nông dân thực hành cải tạo đất tại vườn cà phê - một trong ba nhóm thực hành cốt lõi của mô hình nông nghiệp tái sinh. Ảnh: Thu Thùy

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu toàn cầu đang ngày càng siết chặt các yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc cũng như giảm phát thải carbon, ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và ngành sản xuất cà phê nói riêng đang đứng trước những thử thách mang tính bước ngoặt. Để nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị kinh tế cho người nông dân, mô hình nông nghiệp tái sinh đang được xem là một hướng đi tất yếu và là giải pháp chiến lược giúp cà phê Việt Nam vượt qua các "rào cản xanh" khắt khe từ thị trường quốc tế.

Tại hội thảo với chủ đề "Nông nghiệp tái sinh – Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Việt Nam" diễn ra mới đây, ông Wouter Melis Van Ravenhorst, Giám đốc Control Union Việt Nam, nhận định rằng dù là một trong những quốc gia có thế mạnh lớn về xuất khẩu nông sản, Việt Nam hiện đang phải đối mặt với rất nhiều tiêu chuẩn xanh nghiêm ngặt từ các nước nhập khẩu.

Trước xu hướng này, ông Wouter nhấn mạnh nông nghiệp tái sinh không còn thuần túy là một lựa chọn mang tính xu hướng nhất thời, mà đang dần trở thành một yêu cầu bắt buộc và tất yếu trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Việc áp dụng mô hình này vừa giúp phục hồi hệ sinh thái tự nhiên, giảm thiểu lượng phát thải khí nhà kính, vừa đóng góp vai trò quan trọng vào việc nâng cao giá trị tổng thể của nông sản Việt trên thị trường.

Đồng quan điểm về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Thiết, quản lý Văn phòng Rainforest Alliance tại Việt Nam, khẳng định đây chính là thời điểm vô cùng phù hợp để ngành sản xuất và chế biến cà phê Việt Nam thực hiện bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm đáp ứng các đòi hỏi ngày càng cao của thị trường tiêu thụ toàn cầu.

Theo ông Thiết, một trang trại áp dụng mô hình tái sinh không chỉ dừng lại ở việc tạo ra các sản phẩm canh tác xanh, sạch mà còn góp phần tích cực vào công cuộc phục hồi, bảo vệ sự đa dạng sinh học, đồng thời xây dựng một mối quan hệ cân bằng, hài hòa hơn giữa con người và thiên nhiên.

Ông Nguyễn Văn Thiết chia sẻ thêm, quan điểm đất trồng không chỉ đơn thuần là một tư liệu sản xuất thông thường mà cần được trân trọng và xem xét như một đối tác đồng hành. Khi thay đổi tư duy này, người nông dân sẽ không chỉ tập trung khai thác kiệt quệ nguồn tài nguyên mà sẽ tăng cường đầu tư, chăm sóc để đất trở nên khỏe hơn, màu mỡ hơn, bảo đảm sự bền vững cho những mùa vụ tiếp theo.

Ông Phạm Phú Ngọc chia sẻ về hành trình của chương trình NESCAFÉ Plan trong hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tái sinh. Ảnh: Thu Thùy

Ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Chương trình Phát triển Nông nghiệp, chia sẻ cụ thể về chương trình NESCAFÉ Plan tại Việt Nam. Trong chuỗi giá trị ngành cà phê, Nestlé Việt Nam được biết đến là một trong những doanh nghiệp đi tiên phong trong việc đồng hành, hỗ trợ người nông dân chuyển dịch từ phương thức canh tác truyền thống sang mô hình nông nghiệp tái sinh.

Được triển khai đều đặn từ năm 2011 đến nay, chương trình NESCAFÉ Plan đã giúp biến đổi sâu sắc phương thức sản xuất của bà con, đem lại những lợi ích thiết thực không chỉ cho môi trường, đa dạng sinh học mà còn cải thiện rõ rệt kinh tế hộ gia đình, đóng góp tích cực cho sự phát triển của cộng đồng xã hội.

Đánh giá về quá trình triển khai, ông Phạm Phú Ngọc cho biết thách thức lớn nhất đối với ban tổ chức chương trình không nằm ở yếu tố công nghệ, mà chính là làm thế nào để giúp người nông dân tiếp cận, thấu hiểu những khái niệm, nguyên lý mới một cách đơn giản, gần gũi và dễ áp dụng nhất vào thực tế sản xuất hàng ngày.

Nhằm tối ưu hóa khả năng tiếp cận của người dân, các nguyên tắc cốt lõi của nông nghiệp tái sinh đã được chương trình cụ thể hóa và chuyển đổi thành ba nhóm thực hành chính bao gồm quản lý đất, quản lý nguồn nước và bảo tồn đa dạng sinh học.

Đối với nhóm thực hành về đất, người nông dân trồng cà phê được các chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật duy trì thảm thực vật che phủ tự nhiên, tận dụng tối đa các nguồn phụ phẩm từ hoạt động nông nghiệp để tự sản xuất phân bón hữu cơ, đồng thời thực hiện quy trình bón phân cân đối giữa hữu cơ và vô cơ.

Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp này, lượng phân bón hóa học sử dụng trong canh tác có thể giảm được từ 20% đến 40%, giúp cải thiện cấu trúc, chất lượng đất và tiết kiệm đáng kể chi phí đầu vào cho sản xuất. Đối với nhóm thực hành về nước, lượng nước tưới cho cây trồng được điều chỉnh giảm từ 40% đến 60% dựa theo nhu cầu thực tế của cây cà phê qua từng giai đoạn sinh trưởng, giúp bảo tồn nguồn tài nguyên nước ngầm quý giá và tiết kiệm chi phí tiền điện, nhiên liệu vận hành máy bơm nước cho nông hộ.

Bên cạnh đó, tiêu chí về đa dạng sinh học được hiện thực hóa thông qua việc triển khai mô hình trồng xen canh và phát triển nông lâm kết hợp. Thay vì áp dụng phương thức chuyên canh độc canh cây cà phê như trước đây, người nông dân được khuyến khích trồng xen thêm các loại cây có giá trị kinh tế như hồ tiêu hoặc các loại cây ăn trái. Giải pháp này không chỉ giúp tạo bóng mát, điều hòa ẩm độ, cải thiện toàn diện hệ sinh thái vườn cây mà còn giúp người dân đa dạng hóa nguồn thu nhập, giảm thiểu rủi ro khi thị trường nông sản biến động.

Theo đại diện của Nestlé Việt Nam, giá trị thực tiễn của nông nghiệp tái sinh không chỉ được thể hiện thông qua các chỉ số sinh thái, môi trường mà còn đem lại hiệu quả kinh tế trực tiếp và rõ ràng cho người nông dân. Số liệu ghi nhận thực tế từ chương trình cho thấy thu nhập của các hộ nông dân tham gia có thể đạt mức tăng trưởng từ 30% đến 150% so với mô hình sản xuất chuyên canh truyền thống, nhờ vào việc cắt giảm chi phí vật tư đầu vào và có thêm nguồn thu ổn định từ các loại cây trồng xen canh hợp lý.

Qua chặng đường hơn 15 năm đồng hành và phát triển, chương trình NESCAFÉ Plan đã tiếp cận, hỗ trợ cho hơn 23.000 hộ nông dân trồng cà phê, tạo nên những thay đổi mang tính căn bản về năng suất, thu nhập cũng như trình độ, kỹ thuật canh tác của người dân tại các tỉnh Tây Nguyên.

Minh chứng rõ nét cho hiệu quả vượt trội này được thể hiện tại mô hình vườn cà phê rộng 2 ha của gia đình bà Mai Thị Nhung tại tỉnh Đắk Lắk. Bằng việc áp dụng bài bản các biện pháp thực hành nông nghiệp tái sinh kết hợp trồng xen canh hồ tiêu, sầu riêng và ứng dụng công cụ quản lý kinh tế nông hộ dựa trên nền tảng dữ liệu số, gia đình bà Nhung đã tối ưu hóa được chi phí sản xuất, đạt mức lợi nhuận ấn tượng lên tới hơn 1,2 tỷ đồng sau mỗi vụ thu hoạch.

Cũng tại hội thảo, bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ), nhận định rằng điểm khác biệt lớn nhất và mang tính cốt lõi của nông nghiệp tái sinh chính là khả năng phục hồi mạnh mẽ các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong quá trình canh tác.

Dẫn nguồn từ “Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, bà Hương cho biết cà phê được xác định là một trong những ngành hàng chiến lược có tiềm năng và dư địa lớn trong việc giảm phát thải khí nhà kính tại Việt Nam, bên cạnh các ngành hàng khác như lúa gạo, mía đường, khoai mì và chuối.

Bà Hoàng Thị Thu Hương nhận định thêm rằng, việc chủ động chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tái sinh không chỉ là giải pháp giúp ngành hàng cà phê Việt Nam đáp ứng đầy đủ, kịp thời các quy định mới từ các thị trường quốc tế khó tính như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), mà còn mở ra cơ hội lớn để người sản xuất tham gia vào thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Đây hứa hẹn sẽ là một kênh tạo thêm nguồn thu nhập xanh, bền vững cho người nông dân, đồng thời là hướng đi chiến lược giúp nâng cao uy tín, khẳng định vị thế vững chắc của thương hiệu cà phê Việt Nam trên bản đồ nông sản bền vững toàn cầu.