Chuyển đổi AI quốc gia phải gắn với phát triển năng lực công nghiệp AI

Theo ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhu cầu ứng dụng tạo cơ hội cho doanh nghiệp nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm; và việc tự chủ năng lực công nghệ giúp trong nước chủ động triển khai và tiếp tục đổi mới...

Toàn cảnh Diễn đàn AI360 2026 – Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam. Ảnh: Minh Sơn.

Toàn cảnh Diễn đàn AI360 2026 – Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam. Ảnh: Minh Sơn.

Ngày 10/12/2025, Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật AI) chính thức được Quốc hội thông qua, và có hiệu lực từ ngày 1/3 năm nay, điều chỉnh toàn diện về cả phát triển ứng dụng và quản trị AI.

Đến ngày 28/8/2026, Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, với quan điểm chuyển từ ứng dụng AI sang chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI, với những mục tiêu rất cụ thể.

Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI; 100% dịch vụ công trực tuyến được tích hợp AI; hình thành 10 thương hiệu AI Việt Nam có năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về AI.

HÀNH LANG PHÁP LÝ CƠ BẢN ĐÃ ĐẦY ĐỦ 

“Như vậy, luật đã mở đường, chiến lược đã xác định hướng đi và năm 2026 là thời điểm Việt Nam bước vào giai đoạn ứng dụng AI trong thực tiễn. Một loạt doanh nghiệp của Việt Nam đã bắt đầu triển khai quá trình chuyển đổi dựa trên AI”,  ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa), khẳng định tại AI360 2026 – Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam diễn ra ngày 18/11 do Vinasa tổ chức.

Kỷ nguyên Internet đã tạo ra nhiều thay đổi trong đời sống và hoạt động kinh tế. Giờ đây, trước ngưỡng cửa kỷ nguyên AI, nhiều người đặt câu hỏi: Kỷ nguyên này khác gì so với kỷ nguyên Internet?

Trả lời câu hỏi này, ông Khoa cho hay tác động của công nghệ này có thể lớn gấp ít nhất 100 lần so với Internet, cả về quy mô, mức độ ảnh hưởng và tốc độ thay đổi.

Những quốc gia, doanh nghiệp bắt kịp kỷ nguyên này sẽ có cơ hội tăng trưởng và phát triển rất lớn. Còn riêng Việt Nam cũng đã xác định AI là một trong những động lực quan trọng trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Qua theo dõi diễn biến tại các quốc gia châu Á và Đông Nam Á, chúng tôi nhận thấy Việt Nam đang là một trong những quốc gia có tốc độ tiếp cận và nhận thức về AI nhanh nhất”, ông Khoa khẳng định.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số, đây là cơ hội lớn chưa từng có. Thị trường AI đang dần hình thành, từ nhu cầu tích hợp AI vào các nền tảng, dịch vụ công cho đến hàng trăm nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ cần ứng dụng AI để nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động.

Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa). Ảnh: Minh Sơn.

Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (Vinasa). Ảnh: Minh Sơn.

Ông Khoa cũng đánh giá về cơ bản, hành lang pháp lý và thể chế cho phát triển AI của Việt Nam đã được định hình đầy đủ: “Chúng ta đã có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, các quỹ phát triển và những cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp”.

Theo lãnh đạo Vinasa, khu vực công và khu vực tư không thể triển khai AI một cách riêng rẽ. Khi các cơ quan nhà nước ứng dụng AI hiệu quả, người dân và doanh nghiệp sẽ được thụ hưởng những dịch vụ tốt hơn. Đồng thời, doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng có thêm thị trường để phát triển sản phẩm, giải pháp.

Khi doanh nghiệp nâng cao năng suất nhờ AI, đóng góp đó sẽ trực tiếp thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và sự phát triển mạnh mẽ của đất nước.

Do đó, thay mặt cộng đồng doanh nghiệp thành viên Vinasa, ông Khoa đề xuất tới Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan quản lý 4 kiến nghị.

Thứ nhất, sớm vận hành Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng các giải pháp AI do doanh nghiệp Việt Nam phát triển.

Thứ hai, tăng cường đặt hàng và thúc đẩy hợp tác công tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia xây dựng các nền tảng AI dùng chung và tích hợp AI vào dịch vụ công.

Thứ ba, mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu dùng chung, dữ liệu tiếng Việt và hạ tầng tính toán, tạo nguồn lực cho doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển các mô hình AI của Việt Nam.

Thứ tư, đơn giản hóa các thủ tục tuân thủ, thử nghiệm và sớm cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi về thuế, hỗ trợ lãi suất đối với hoạt động đầu tư vào AI theo định hướng trong chiến lược của Chính phủ.

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết trân trọng cảm ơn và ghi nhận 4 ý kiến từ lãnh đạo Vinasa để tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện hoạt động quản lý.

Chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, khẳng định với Việt Nam, chuyển đổi AI quốc gia phải gắn với phát triển năng lực công nghiệp AI trong nước.

Vì nhu cầu ứng dụng tạo cơ hội cho doanh nghiệp nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm. Và tự chủ năng lực công nghệ giúp trong nước  chủ động triển khai và tiếp tục đổi mới.

DOANH NGHIỆP AI CẦN CHỦ ĐỘNG ĐÁP ỨNG CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ 

Chiến lược quốc gia về AI theo Quyết định số 1671/QĐ-TTg gắn nghiên cứu, phát triển AI với chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI. AI trở thành năng lực cốt lõi từ khâu xác định bài toán, thiết kế đến tổ chức, vận hành. Luật Trí tuệ nhân tạo và Nghị định số 142/2026/NĐ-CP tạo khuôn khổ quản lý theo rủi ro và các cơ chế hỗ trợ phát triển. Trọng tâm hiện nay là tổ chức thực hiện. Qua đó, ông Tú chia sẻ 4 nội dung. 

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Minh Sơn.

Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Minh Sơn.

Thứ nhất, tổ chức chuyển đổi AI gắn với hiệu quả thực tế. Người đứng đầu cần lựa chọn khâu ưu tiên, xác định mục tiêu và giao rõ trách nhiệm. Triển khai AI phải gắn với điều chỉnh quy trình, chuẩn bị dữ liệu và trang bị kỹ năng cho người lao động.

Những giải pháp đã chứng minh hiệu quả cần được đưa vào hoạt động thường xuyên và nhân rộng khi đủ điều kiện. Đồng thời, cần khuyến khích sử dụng AI để phát triển sản phẩm, dịch vụ và mở ra hướng nghiên cứu, kinh doanh mới.

Thứ hai, phát triển năng lực AI Việt Nam gắn với thị trường. Nhu cầu ứng dụng cần được cụ thể hóa thành những bài toán có đơn vị sử dụng, yêu cầu đầu ra và điều kiện tiếp nhận rõ ràng. Đây là cơ sở để thực hiện đặt hàng, thuê dịch vụ, mua sắm đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật.

"Doanh nghiệp AI Việt Nam là lực lượng chủ lực trong nghiên cứu, phát triển và triển khai chuyển đổi AI quốc gia. Mỗi doanh nghiệp cần chọn khâu tham gia phù hợp, liên kết với doanh nghiệp khác, viện nghiên cứu, trường đại học để phát triển sản phẩm và tham gia chuỗi giá trị. Đầu tư nghiên cứu cần tập trung vào các khâu then chốt, từng bước làm chủ mô hình, thuật toán và công nghệ AI", ông Tú nhấn mạnh. 

Quyết định số 982/QĐ-TTg đã đề ra các nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu. Doanh nghiệp cần khai thác thị trường trong nước để hoàn thiện sản phẩm, đồng thời chuẩn bị về tiêu chuẩn, bảo vệ dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ và chất lượng dịch vụ cho thị trường quốc tế. 

Thứ ba, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực phát triển AI. Dữ liệu phục vụ AI phải có chất lượng, được cập nhật, có chủ thể chịu trách nhiệm và điều kiện khai thác rõ ràng. Việc chia sẻ, sử dụng phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và bí mật kinh doanh.

Cần thúc đẩy chia sẻ năng lực tính toán, mô hình dùng chung và môi trường phát triển, kiểm thử. Dịch vụ cần phù hợp với quy mô, khả năng chi trả và yêu cầu an toàn của người sử dụng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã, cần chú trọng giải pháp dễ triển khai, chi phí minh bạch và có hỗ trợ vận hành. Hiệu quả hỗ trợ phải thể hiện ở kết quả sử dụng và khả năng duy trì ứng dụng.

Thứ tư, quản trị AI theo rủi ro và trách nhiệm của từng chủ thể. Luật Trí tuệ nhân tạo phân loại hệ thống AI theo ba mức rủi ro: cao, trung bình và thấp. Yêu cầu quản lý phải tương xứng với rủi ro, gắn với mục đích, bối cảnh sử dụng và phạm vi tác động. Cách quản lý này tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con người và bảo đảm an toàn xã hội.

Trách nhiệm của nhà cung cấp, bên triển khai và người sử dụng phải được xác định rõ. Hệ thống cần được giám sát trong quá trình vận hành. Khi sửa đổi, tích hợp hoặc thay đổi mục đích sử dụng làm phát sinh rủi ro mới hoặc cao hơn, phải rà soát, phân loại lại.

Trong công vụ, người có thẩm quyền chịu trách nhiệm về việc xem xét, sử dụng kết quả AI. Cơ quan vận hành phải bảo đảm khả năng giám sát, can thiệp và xử lý sai sót.

Thử nghiệm có kiểm soát giúp kiểm chứng giải pháp mới trong phạm vi cho phép, làm căn cứ xem xét yêu cầu quản lý và việc triển khai phù hợp. An toàn, minh bạch và trách nhiệm giải trình cũng giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín, phát triển thị trường.

Ngô Huyền

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/chuyen-doi-ai-quoc-gia-phai-gan-voi-phat-trien-nang-luc-cong-nghiep-ai.htm