Chuyển đổi đất lúa nương sang trồng cây lâu năm

Hưởng ứng chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, năm 2025, gia đình anh Ngô Văn Thành, Bí thư Chi bộ bản Kê Nênh, phường Điện Biên Phủ đã chuyển đổi hơn 1ha đất trồng lúa nương sang trồng ổi lê Đài Loan. Trước đây, diện tích này gia đình anh sử dụng gieo trồng lúa nương, ngô nhưng hiệu quả kinh tế không cao. Sau khi tìm hiểu, nhận thấy giống ổi lê Đài Loan phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, sinh trưởng tốt và có triển vọng mang lại thu nhập cao hơn, gia đình anh Thành quyết định chuyển đổi cây trồng.

Anh Ngô Văn Thành, bản Kê Nênh, phường Điện Biên Phủ chăm sóc vườn ổi.

Theo anh Thành, ổi lê Đài Loan có thời gian kiến thiết cơ bản ngắn, sau khoảng một năm trồng bắt đầu cho thu hoạch. Hiện giá ổi dao động từ 15.000 - 25.000 đồng/kg; thu nhập sau khi trừ chi phí có thể đạt khoảng 200 triệu đồng/ha, tùy năng suất và giá bán từng thời điểm. So với trồng lúa nương, ngô trước đây, mô hình trồng ổi giúp gia đình anh Thành nâng cao giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất canh tác, đồng thời tạo nguồn thu ổn định hơn.

Đầu năm 2026, gia đình anh Vàng A Chí, bản Pa Pốm, phường Điện Biên Phủ đã chuyển đổi 1ha đất trồng ngô, lúa nương sang trồng chanh leo. Đến nay, diện tích chanh leo đã cho thu hoạch, năng suất đạt hơn 60 tạ/ha. Theo tính toán, lợi nhuận kinh tế ước đạt trên 200 triệu đồng/ha.

Anh Vàng A Chí cho biết, trước đây, gia đình chủ yếu trồng ngô, lúa nương nên hiệu quả kinh tế chưa cao, thu nhập phụ thuộc nhiều vào thời tiết và năng suất từng vụ. Qua tìm hiểu, nhận thấy cây chanh leo có khả năng thích nghi với điều kiện địa phương, đầu ra tương đối thuận lợi, gia đình anh quyết định chuyển đổi diện tích đất sản xuất. Dù mới bước đầu cho thu hoạch, mô hình mở ra kỳ vọng nâng cao thu nhập, khai thác hiệu quả quỹ đất hiện có.

Cùng với cây ăn quả, tỉnh khuyến khích người dân chuyển đổi đất lúa nương sang trồng các loại cây dài ngày, trong đó chủ lực là cà phê, mắc ca, quế. Tại xã Mường Mùn, gia đình ông Quàng Văn Vượng, bản Ta Pao đã chuyển đổi 2ha đất nương kém hiệu quả sang trồng mắc ca và cà phê. Cây sinh trưởng, phát triển tốt, mở ra kỳ vọng về nguồn thu nhập ổn định và cao hơn so với canh tác lúa nương trước đây.

Người dân bản Ta Pao, xã Mường Mùn chăm sóc cây mắc ca trên diện tích chuyển đổi từ đất lúa nương.

Theo ông Trần Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Mùn, chuyển đổi diện tích đất canh tác kém hiệu quả sang trồng cà phê, mắc ca được địa phương tập trung triển khai nhằm nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Năm 2026, xã được tỉnh giao trồng mới 400ha cà phê và 400ha mắc ca. Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền cùng sự đồng thuận, quyết tâm của người dân, đến nay, diện tích cà phê trồng mới trên địa bàn đạt 1.142ha, gần gấp 3 lần chỉ tiêu được giao; diện tích mắc ca được người dân tập trung trồng đạt 424,41ha. Kết quả này cho thấy người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng tới khai thác hiệu quả hơn diện tích đất nương, tạo nền tảng phát triển kinh tế lâu dài.

Những năm qua, tỉnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chuyển đổi đất canh tác kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, nhất là cây ăn quả, cây công nghiệp… Theo bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm 2026 tổng diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa của tỉnh đạt 1.190,6ha, bằng 76,25% kế hoạch năm. Trong đó, chủ yếu chuyển sang cây trồng lâu năm, cây ăn quả đạt 994,8ha, chiếm khoảng 83,6% tổng diện tích chuyển đổi; diện tích chuyển sang cây hàng năm đạt 195,8ha. Toàn bộ diện tích chuyển đổi sang cây lâu năm trong năm 2026 là đất lúa nương. Trong đó, diện tích chuyển sang trồng cà phê đạt 841,2ha; mắc ca đạt 140ha; cây quế đạt 13,6ha.

Năm 2027, tỉnh đặt mục tiêu chuyển đổi cây trồng trên đất lúa 946,2ha (chuyển sang cây hàng năm 246,2ha, sang cây lâu năm 700ha). Tập trung vào cà phê và mắc ca, trong đó diện tích chuyển đổi sang cà phê 550ha, mắc ca 150ha; từng bước định hình hướng chuyển đổi đất lúa nương sang cây lâu năm, lấy cà phê, mắc ca và cây ăn quả làm trọng tâm.

Chị Lò Thị Nương, bản Bó, xã Thanh Nưa chuyển đổi đất kém hiệu quả sang trồng đào.

Việc người dân chủ động chuyển đổi sang trồng cà phê, mắc ca không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải thiện thu nhập mà còn phù hợp với định hướng cơ cấu lại ngành nông nghiệp của tỉnh. Đến năm 2030, Điện Biên phấn đấu phát triển khoảng 40.000ha mắc ca, trở thành địa phương có diện tích trồng mắc ca lớn nhất cả nước và đạt 20.000ha cà phê. Tuy nhiên, đến nay, diện tích cà phê toàn tỉnh đã vượt mục tiêu đề ra, với trên 20.000ha; diện tích mắc ca đạt trên 19.000ha và cây ăn quả hơn 5.000ha. Kết quả này cho thấy hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang phát huy hiệu quả, mở ra dư địa phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa, nâng cao thu nhập và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Chuyển đổi đất lúa nương, đất canh tác kém hiệu quả sang trồng cây lâu năm, cây ăn quả mở hướng nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp ở Điện Biên. Để hướng đi này phát huy hiệu quả lâu dài, tỉnh cần gắn mở rộng diện tích với quy hoạch vùng trồng, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ người dân trong giai đoạn kiến thiết cơ bản và xây dựng liên kết tiêu thụ sản phẩm. Khi cây trồng phù hợp, đầu ra ổn định, mỗi diện tích đất nương sẽ trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập và thúc đẩy nông nghiệp hàng hóa bền vững.