Chuyển đổi giao thông xanh: Đồng hành để thay đổi

Ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông từ lâu đã trở thành những thách thức lớn đối với Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng.

Không để chuyển đổi xanh trở thành gánh nặng

Ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông từ lâu đã trở thành những thách thức lớn đối với Hà Nội. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng vùng phát thải thấp và thúc đẩy chuyển đổi sang các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), vùng phát thải thấp chỉ có thể thành công khi vừa đạt mục tiêu bảo vệ môi trường, vừa tạo được sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp. Vì vậy, trong quá trình xây dựng đề án, thành phố luôn xác định nguyên tắc không tách rời mục tiêu môi trường với đời sống dân sinh.

Thực tế cho thấy, những băn khoăn của người dân về việc chuyển đổi từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện xanh là hoàn toàn chính đáng. Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến chi phí đầu tư, sinh kế và thói quen đi lại đã hình thành trong nhiều năm.

Nắm bắt những vấn đề đó, thành phố Hà Nội đang nghiên cứu nhiều nhóm giải pháp hỗ trợ người dân. Trong đó, đáng chú ý là các chính sách ưu đãi về vốn vay, lãi vay; miễn, giảm một số loại phí, lệ phí; hỗ trợ đăng ký, cấp biển số cho phương tiện xanh; đồng thời đầu tư hệ thống trạm sạc, trạm đổi pin và phát triển mạnh mạng lưới giao thông công cộng.

Đối với các tài xế công nghệ, hộ kinh doanh hay đơn vị vận tải chịu tác động trực tiếp từ chính sách, thành phố cũng dự kiến xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp, có phân nhóm đối tượng và thời gian thực hiện hợp lý để người dân chủ động thích ứng. Quá trình này sẽ đi kèm công tác tuyên truyền, đối thoại và tham vấn rộng rãi nhằm bảo đảm sự đồng thuận xã hội.

“Mục tiêu cuối cùng để người dân không cảm thấy mình là đối tượng chịu tác động, mà trở thành chủ thể đồng hành cùng chính sách. Chuyển đổi xanh không phải là gánh nặng mà là cơ hội để hướng tới môi trường sống xanh, sạch và dễ thở hơn cho tất cả mọi người”, bà Lê Thanh Thủy nói.

Khách hàng tham khảo mua xe máy điện tại cửa hàng VinFast. Ảnh: Hoài Nam.

Sự đồng thuận ấy đã phần nào được thể hiện từ thực tế cơ sở. Ông Đỗ Văn Ninh, Tổ trưởng Tổ dân phố 4A, phường Bạch Mai cho biết, người dân địa phương hoàn toàn ủng hộ chủ trương chuyển đổi sang phương tiện xanh. Hiện nay, khoảng một nửa số hộ dân trong tổ dân phố đã sử dụng các phương tiện thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, ông Ninh cũng cho rằng, hạ tầng trạm sạc và điều kiện kinh tế vẫn là những rào cản lớn đối với nhiều gia đình. Người dân mong muốn Nhà nước có thêm các chính sách hỗ trợ để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn.

Xây dựng văn hóa giao thông xanh từ giao thông công cộng

Nếu phương tiện xanh là một mắt xích quan trọng thì giao thông công cộng được xem là nền tảng của quá trình chuyển đổi xanh đô thị.

Giao thông công cộng được xem là nền tảng của quá trình chuyển đổi xanh. Ảnh: Phạm Hùng.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam, giao thông công cộng luôn giữ vai trò trung tâm trong việc giảm phát thải và giảm ùn tắc giao thông. Đây không chỉ là giải pháp của riêng Hà Nội mà là xu hướng phát triển của các đô thị hiện đại trên thế giới.

TS Hoàng Dương Tùng cho rằng, nếu chỉ chuyển đổi từ xe chạy xăng sang xe điện thì mới giải quyết được một phần bài toán ô nhiễm. Trong khi đó, ùn tắc giao thông vẫn tồn tại và nhiều nguồn phát thải khác vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến môi trường đô thị. Chỉ khi người dân giảm sử dụng phương tiện cá nhân và chuyển sang giao thông công cộng, mục tiêu giảm phát thải mới đạt được hiệu quả bền vững.

Tuy nhiên, để người dân tự nguyện thay đổi thói quen đi lại, giao thông công cộng trước hết phải đáp ứng được nhu cầu thực tế. Hiện năng lực phục vụ của hệ thống giao thông công cộng vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thành phố. Vì vậy, cần tiếp tục nâng cao khả năng tiếp cận và kết nối giữa các loại hình vận tải công cộng.

Một trong những vấn đề quan trọng là kết nối “chặng cuối” - từ nhà dân đến các nhà ga metro hoặc điểm dừng xe buýt. Với đặc thù nhiều ngõ nhỏ, Hà Nội cần nghiên cứu phát triển các tuyến xe buýt cỡ nhỏ, phương tiện trung chuyển linh hoạt để đưa người dân tiếp cận thuận tiện hơn với mạng lưới giao thông công cộng.

Bên cạnh đó, chất lượng dịch vụ cũng đóng vai trò quyết định. Xe buýt phải sạch sẽ, thuận tiện, đúng giờ; các điểm chờ phải văn minh, an toàn; vỉa hè cần được thông thoáng để người dân có thể đi bộ tiếp cận phương tiện công cộng một cách dễ dàng. Khi những điều kiện này được đáp ứng, việc chuyển đổi sẽ diễn ra một cách tự nhiên mà không cần những biện pháp bắt buộc.

Hà Nội đi đầu cả nước trong phát triển xe buýt điện. Ảnh: Phạm Hùng.

Thực tế cho thấy, người dân luôn lựa chọn phương án thuận tiện và hiệu quả nhất cho việc đi lại. Nếu giao thông công cộng đủ nhanh, đủ sạch, đủ tiện nghi và kết nối tốt, họ sẽ sẵn sàng từ bỏ phương tiện cá nhân. Đây cũng là con đường mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đã đi qua để xây dựng hệ thống giao thông xanh và bền vững.

“Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh không chỉ là thay đổi loại phương tiện sử dụng mà còn là thay đổi nhận thức, thói quen và hình thành một nền văn hóa giao thông mới. Đó là văn hóa ưu tiên giao thông công cộng, đi bộ, sử dụng phương tiện thân thiện với môi trường và cùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ không gian sống chung. Trong hành trình ấy, chính quyền giữ vai trò kiến tạo chính sách, doanh nghiệp cung cấp các giải pháp công nghệ và dịch vụ, còn người dân là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi. Khi sự quyết tâm của thành phố gặp được sự đồng thuận của xã hội, mục tiêu xây dựng một Hà Nội xanh hơn, sạch hơn và đáng sống hơn sẽ không còn là kỳ vọng mà sẽ từng bước trở thành hiện thực” – TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh.