Chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ số lượng sang chất lượng

Sản xuất thiết bị điện bên trong Khu công nghiệp Long Đức - một trong những khu công nghiệp đang trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng sinh thái. Ảnh: Hoàng Lộc

Tăng trưởng theo “chiều rộng” chạm giới hạn

Đồng Nai được biết đến là “cái nôi” của công nghiệp cả nước. Hơn nửa thế kỷ qua, tỉnh luôn duy trì vị trí là địa phương có hệ thống khu công nghiệp (KCN) phát triển sớm và đồng bộ, thuộc nhóm dẫn đầu các nước về thu hút đầu tư cũng như kim ngạch xuất - nhập khẩu, đóng góp quan trọng cho ngân sách và giải quyết việc làm cho người lao động.

Có thể nói, mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng các KCN, thu hút nhiều dự án đầu tư đã giúp Đồng Nai tạo nên kỳ tích trong giai đoạn đổi mới và thời kỳ đầu công nghiệp hóa của đất nước. Hàng chục KCN lần lượt ra đời, không chỉ ở khu vực trung tâm tỉnh mà còn tỏa về các huyện, thị trước đây. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) liên tục đổ về làm cho các KCN của tỉnh nhanh chóng đạt tỷ lệ lấp đầy trung bình cao nhất cả nước. Kết quả là Đồng Nai đạt tăng trưởng cao, có quy mô kinh tế mở rộng, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phát triển, đời sống người dân từng bước được cải thiện. Hàng trăm ngàn lao động từ khắp mọi miền Tổ quốc về đây làm việc, ổn định cuộc sống.

Khoảng 10 năm trước, mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô và thu hút đầu tư theo “chiều rộng” dần bộc lộ những hạn chế. Cùng thời điểm trên, chuỗi giá trị toàn cầu bước vào giai đoạn tái cấu trúc; các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải, công nghệ ngày càng cao. Trước thực tế này, tỉnh Đồng Nai với nền tảng là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước, quan điểm tăng trưởng phải bền vững và khát vọng phát triển đã bước vào một giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chú trọng số lượng sang đặt trọng tâm vào chất lượng.

Thu hút đầu tư từ “nâu” sang “xanh”

Trong cơ cấu kinh tế của tỉnh Đồng Nai, ngành công nghiệp - xây dựng trung bình chiếm khoảng 60%. Do đó, đây là lĩnh vực đầu tiên tỉnh thực hiện chuyển đổi. Nếu như ở giai đoạn đầu công nghiệp hóa, mục tiêu hàng đầu là thu hút thật nhiều dự án, mở rộng nhanh quy mô sản xuất, thì nay, Đồng Nai từng bước thay đổi cách tiếp cận: không chạy theo số lượng, không đánh đổi môi trường và chất lượng sống để lấy tăng trưởng đơn thuần.

Xuyên suốt từ Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ X, nhiệm kỳ 2015-2020, đến Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025 và Quy hoạch tỉnh Đồng Nai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang điều chỉnh, tỉnh đều nhất quán quan điểm chỉ đạo: Thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, thân thiện với môi trường, giá trị gia tăng lớn và có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nói không với dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, thâm dụng lao động và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường cao.

Cùng thay đổi trong hình thức thu hút đầu tư, tỉnh chủ động tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng bền vững hơn. Việc chuyển đổi công năng KCN Biên Hòa 1 - KCN lâu đời nhất cả nước là ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận này. Theo đó, tỉnh thực hiện di dời toàn bộ nhà máy, xí nghiệp cũ để mở ra dư địa phát triển đô thị hiện đại, xanh và bền vững ven sông Đồng Nai.

Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Hà cho rằng: Quyết định này không chỉ nhằm giải quyết những tồn tại về hạ tầng, giảm nguy cơ về môi trường mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy phát triển mới: ưu tiên chất lượng không gian sống, chất lượng đô thị và giá trị phát triển dài hạn; minh chứng cho sự quyết liệt trong quản lý và quyết tâm chuyển đổi mang tính chiến lược, định hình tương lai phát triển của tỉnh.

Tăng trưởng chất lượng - đòn bẩy cho phát triển bền vững

Theo đồng chí Nguyễn Văn Út, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, năm 2025, Đồng Nai đứng đầu cả nước về mức độ hoàn thành mục tiêu tăng trưởng do Chính phủ giao, với GRDP đạt 9,63%. Không chỉ ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao ấn tượng, tỉnh còn cho thấy sự cải thiện rõ nét về chất lượng phát triển thông qua năng suất lao động, hiệu quả sử dụng tài nguyên, chất lượng môi trường và mức sống của người dân với thu nhập bình quân đạt hơn 150 triệu đồng/người, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp xếp hạng 3/34 tỉnh, thành phố.

Trong Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030; Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 đều đã xác định phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm. Phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ, kinh tế tri thức; đi đầu trong phát triển kinh tế hàng không, công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao, trung tâm logistics, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Tại Hội thảo Chiến lược phát triển năng lượng sạch và khung đầu tư cho các KCN cấp tỉnh diễn ra cuối tháng 12-2025, ông Nguyễn Trọng Tiến, Phó Trưởng ban Quản lý các KCN, khu kinh tế tỉnh cho biết: Trong lĩnh vực kinh tế trọng điểm là công nghiệp, Đồng Nai đang đẩy mạnh giảm phát thải carbon, phát triển năng lượng tái tạo trong các KCN, đồng thời nâng chuẩn hạ tầng xử lý nước thải, chất thải nhằm duy trì và củng cố lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư. Bên cạnh đó, tỉnh thúc đẩy ứng dụng công nghệ số một cách sâu rộng trong quản lý, sản xuất và dịch vụ, qua đó nâng cao năng suất lao động, tối ưu chi phí và gia tăng giá trị, mở ra không gian tăng trưởng mới.

Ban Mai