Chuyển đổi nghề cho ngư dân: Lựa chọn cho tương lai

Không dễ chuyển đổi nghề

Hơn 30 năm bám biển, ngư dân Lê Thanh Khá và bà Nguyễn Thị Tuyến (ở thôn Trung Đức, xã Đông Trạch) lại “trở về” tay trắng. Năm 2017, với ước muốn vươn khơi bám biển, gia đình ông Khá vay tiền đóng tàu theo Nghị định 67, công suất 800CV. Thế nhưng, niềm vui có tàu mới chưa trọn vẹn, sau 2 năm đi biển, tàu không may bị chìm trên vùng biển Đà Nẵng. Kể từ đó, những chuyến biển của ông Khá không còn may mắn, hanh thông như lúc trước. Cùng với những khó khăn do dịch bệnh Covid-19 xảy ra, khoản nợ hàng tỉ đồng “vượt quá” sức chịu đựng của gia đình ông. Chuyện gì đến rồi cũng phải đến, con tàu và mảnh đất, ngôi nhà ông đang sinh sống bị thu hồi để xử lý nợ.

Thời điểm chúng tôi đến, ông Khá theo bạn đánh cá thuê ở phía Nam. Còn bà Tuyến ở nhà mưu sinh bằng nghề buôn bán nhỏ ở chợ Đức Trạch. Thu nhập của ông bà không đủ để trang trải cuộc sống và tiếp tục trả nợ. Hai người con trai của ông Khá cũng mỗi người một phương, tìm kế mưu sinh. Bà Nguyễn Thị Tuyến chia sẻ: “Nghề biển ngày một khó khăn, nên 2 người con không còn theo nghề cha ông nữa, mà muốn xuất khẩu lao động. Thế nhưng, khoản nợ ngân hàng của gia đình vẫn còn nên ước mơ của các con đành gác lại”.

Ông Nguyễn Ngọc Lâm chuẩn bị lồng bè để thả nuôi vụ cá mới - Ảnh: C.H

Đông Trạch là một trong những địa phương có số lượng tàu thuyền lớn trên địa bàn tỉnh. Thời gian qua, cùng với việc triển khai nhiều biện pháp về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), chính quyền địa phương đã tích cực triển nhiều biện pháp chuyển đổi nghề cho ngư dân, song vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Phó Chủ tịch UBND xã Đông Trạch Lưu Đức Ngọc cho biết: “Qua rà soát, nắm bắt, hiện trên địa bàn có 194 tàu (dài trên 15m) và hơn 300 tàu cá có chiều dài dưới 16m. Cùng với những khó khăn do quy định khai thác hải sản ngày càng chặt chẽ, thu nhập thấp, số lượng lao động nghề biển cần chuyển đổi nghề nghiệp khá lớn. Trong khi đó, việc chuyển đổi nghề cho ngư dân là không dễ, không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Hầu hết những người trẻ chỉ có một sự lựa chọn là xuất khẩu lao động, còn với những người lớn tuổi rất khó khăn trong tìm kiếm việc làm, tạo sinh kế bền vững”.

Cần sự hỗ trợ cụ thể và thiết thực

Những ngày này, ông Nguyễn Ngọc Lâm (SN 1970, ở thôn Tân Định, xã Nam Gianh) phải tất bật chuẩn bị lồng bè để thả nuôi vụ cá mới. Sau hơn 3 năm, ông nghỉ đi biển, 4 lồng cá chẽm trên sông Gianh trở thành nguồn thu nhập chính của cả gia đình.

Để ý thấy, ngôi nhà nhỏ của ngư dân có gần 30 năm bám biển này không lấy gì làm khang trang như vẫn thường thấy ở những làng biển khác. Ông Lâm kể, mảnh đất, ngôi nhà này, ông mới “chuộc” từ ngân hàng hơn 1 năm qua, nên chưa kịp sửa sang gì thêm. Hàng chục năm bám biển, ông Lâm luôn tự hào đã giong thuyền khắp vùng biển của Tổ quốc. Ông cũng đã nhận được biết bao “lộc biển” để nuôi sống gia đình và nhiều lần nếm trải vị “mặn chát” của biển cả. Hơn 3 năm trước, ông quyết định nghỉ biển để ở nhà, phần vì tuổi cao. Phần vì nghề biển những năm gần đây thu không đủ bù chi. Điều quan trọng hơn là con tàu đóng mới theo Nghị định 67 đã bị ngân hàng “xiết nợ”.

“May sao, còn xoay xở được. Chứ không đất đai, nhà cửa thế chấp vay tiền đóng tàu cũng không còn. Đời ngư dân chẳng ai muốn xa biển, nhưng thôi, chuyện không mong muốn đã qua. Mọi thứ cũng không phải dễ dàng, nhưng không còn cách nào khác. Cuộc sống vẫn phải tiếp tục và ai cũng cần có một nghề để mưu sinh”, ông Lâm chia sẻ.

Nghề mưu sinh mà ông Lâm nói đến đó là nghề nuôi cá lồng trên sông Gianh mà gia đình ông có kinh nghiệm nuôi từ 15 trước. Là ngư dân, việc nuôi con cá, con tôm với ông không xa lạ gì. Nếu trước đây, khi đi biển, ông phải trông trời đất, mưa nắng, dò theo luồng lạch con nước, thì giờ đây, ông phải trông cả vào con cá, con tôm nuôi được. Nghề nào cũng cần có hiểu biết, kinh nghiệm. Điều cốt yếu là làm gì cũng phải “đổ mồ hôi, sôi giọt máu” với nó, chứ không phải dễ dàng gì. Thuận lợi thì có đồng vào đồng ra, còn không thì vẫn… “trắng tay” khi lũ lụt, mưa bão. Còn đầu ra tiêu thụ, ông phải khắc phục bằng cách gom cá nuôi của những hộ dân trên địa bàn, “chạy chợ” khắp nơi để bán, lấy công làm lãi. Khó khăn là vậy, nên suốt nhiều năm qua, ông không muốn mở rộng quy mô, bởi nuôi nhiều khó tiêu thụ. Để tăng thu nhập cho gia đình, 3 năm trước, ông còn thuê 9.000m2 ao hồ của địa phương để nuôi tôm, cua quảng canh.

Trưởng phòng Kinh tế xã Nam Gianh Lê Minh Phương cho biết, chuyển đổi nghề cho ngư dân là xu hướng không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, đó là một quá trình khó khăn, ảnh hưởng đến sinh kế, đời sống và cả văn hóa truyền thống của họ. Để ngư dân yên tâm và sẵn sàng chuyển đổi nghề, cần có những chính sách cụ thể và thiết thực từ phía Nhà nước và các cơ quan chức năng, như: Có kế hoạch, lộ trình, định hướng nghề nghiệp cụ thể, vay vốn ưu đãi và mở các lớp đào tạo nghề. Có như vậy, mục tiêu bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản bền vững, đồng thời tạo thu nhập, giúp ngư dân ổn định cuộc sống, mới thực sự đạt được kết quả mong muốn và lâu dài.

Dương Công Hợp