Chuyển đổi số - Chìa khóa vận hành hiệu quả chính quyền địa phương hai cấp

Đổi mới phương thức quản trị từ nền tảng số

Một năm trước, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, nhiều người băn khoăn liệu cấp xã có đủ năng lực đảm đương khối lượng công việc lớn hơn khi không còn cấp trung gian. Thực tế cho thấy, lời giải không nằm ở việc tăng thêm nhân lực mà ở việc đổi mới phương thức quản trị, trong đó chuyển đổi số giữ vai trò then chốt.

Nếu trước đây, một bộ hồ sơ phải qua nhiều khâu xử lý, người dân nhiều lần đi lại để bổ sung giấy tờ thì nay, với tài khoản VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia, nhiều thủ tục có thể hoàn thành trên môi trường số. Hồ sơ được số hóa, dữ liệu kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, lệ phí thanh toán trực tuyến và toàn bộ quá trình giải quyết được theo dõi công khai.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số không chỉ thay đổi công cụ làm việc mà còn thay đổi cách vận hành của bộ máy hành chính. Chính quyền từng bước chuyển từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản trị bằng dữ liệu số; quy trình được chuẩn hóa, minh bạch và có thể giám sát, tạo điều kiện để cấp xã thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền.

Xã Quốc Oai đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số. Ảnh: PV

Quốc Oai là một trong những địa phương tiêu biểu của Hà Nội sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Địa phương được Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong triển khai hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.

Ngay từ đầu, xã xác định cải cách hành chính phải gắn chặt với chuyển đổi số. Các quy trình giải quyết thủ tục hành chính được rà soát, chuẩn hóa theo hướng đơn giản, công khai; điểm phục vụ hành chính công và các tổ hỗ trợ dịch vụ công số được duy trì thường xuyên để hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt.

Đến nay, 100% văn bản hành chính (trừ văn bản mật) được xử lý dưới dạng điện tử, 100% cán bộ, công chức sử dụng chữ ký số và hệ thống quản lý văn bản điện tử. Hạ tầng số được đầu tư đồng bộ với hệ thống họp trực tuyến từ xã đến thôn, internet miễn phí tại các nhà văn hóa, toàn bộ cán bộ được trang bị máy tính kết nối mạng phục vụ công việc. Công tác số hóa dữ liệu hộ tịch, đất đai, y tế, giáo dục được đẩy mạnh; 99,9% người dân đã có hồ sơ sức khỏe điện tử, góp phần hình thành nền hành chính số hiện đại.

Không chỉ trong giải quyết thủ tục hành chính, Quốc Oai còn triển khai nhiều mô hình đổi mới như “Chính quyền đồng hành cùng hạnh phúc của Nhân dân”, tổ chuyển đổi số cộng đồng, mã QR tại các di tích, mở rộng ứng dụng iHanoi, eTax Mobile... Qua đó, chuyển đổi số từng bước đi vào đời sống, trở thành công cụ kết nối chính quyền với người dân.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quốc Oai Nguyễn Trường Sơn cho biết: Sau một năm vận hành mô hình mới, điều quan trọng nhất là sự thay đổi trong tư duy lãnh đạo và điều hành. Chính quyền chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị địa phương, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong mọi hoạt động để nâng cao chất lượng phục vụ và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Tam Hưng cũng là địa phương có nhiều cách làm sáng tạo. Ngay sau khi mô hình mới đi vào hoạt động, xã tiếp nhận 43 nhiệm vụ phân cấp, 11 nhiệm vụ ủy quyền và 76 thủ tục hành chính từ thành phố; đồng thời chủ động ủy quyền nội bộ 52 thủ tục cho cán bộ chuyên môn. Việc xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử giúp rút ngắn quy trình, nâng cao tính chủ động và giảm thời gian chờ đợi của người dân.

Không chỉ lĩnh vực hành chính, chuyển đổi số còn được mở rộng tới hoạt động của HĐND và tổ chức Đảng. Xã trang bị máy tính phục vụ kỳ họp không giấy tờ, đầu tư thiết bị cho 22 thôn; 52 tổ chức cơ sở đảng thực hiện thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, gần 98% đảng viên nộp đảng phí trực tuyến.

Theo ông Bùi Văn Sáng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tam Hưng, công nghệ không thay thế con người mà giúp cán bộ làm việc khoa học hơn, giảm các thao tác thủ công để dành nhiều thời gian hơn cho công tác quản lý và phục vụ Nhân dân.

Tại Thanh Trì, chuyển đổi số cũng tạo bước chuyển mạnh trong cải cách hành chính. Từ tháng 7-2025 đến đầu tháng 5-2026, địa phương tiếp nhận hơn 28.000 hồ sơ thủ tục hành chính, gần 78% được nộp trực tuyến; tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99,8%, thanh toán trực tuyến đạt 100%.

Theo ông Nguyễn Tiến Cường, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thanh Trì, việc khai thác dữ liệu dân cư, ứng dụng VNeID, số hóa hồ sơ và kết nối hệ thống giải quyết thủ tục hành chính đã giúp giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả hoạt động.

Đưa chính quyền đến gần dân hơn bằng nền tảng số

Điểm chung của Quốc Oai, Tam Hưng hay Thanh Trì không chỉ nằm ở những con số mà ở sự thay đổi trong tư duy quản trị. Chính quyền không còn vận hành chủ yếu bằng hồ sơ giấy mà chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong mọi khâu từ tiếp nhận, xử lý đến giám sát và đánh giá kết quả.

Không chỉ ở từng địa phương, chuyển đổi số đã trở thành động lực xuyên suốt trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên toàn thành phố Hà Nội. Sau khi sắp xếp từ 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 xã, phường, thành phố đồng thời chuẩn hóa hơn 2.000 quy trình nội bộ, tái cấu trúc 1.172 thủ tục hành chính và triển khai 2.077 thủ tục hành chính trên môi trường số, trong đó 1.118 thủ tục đủ điều kiện thực hiện trực tuyến toàn trình. Chỉ trong chưa đầy một năm, các xã, phường đã tiếp nhận và giải quyết hơn 2,26 triệu hồ sơ được phân cấp; hơn 619.000 hồ sơ được xử lý không phụ thuộc địa giới hành chính.

Cùng với việc đưa vào vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công và mạng lưới điểm phục vụ tại 126 xã, phường, ứng dụng iHanoi đã thu hút hơn 6,2 triệu tài khoản, tiếp nhận trên 107.000 phản ánh, kiến nghị của người dân. Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số không chỉ giúp bộ máy vận hành thông suốt mà còn từng bước hình thành phương thức quản trị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Đối với người dân, hiệu quả ấy được cảm nhận bằng những thay đổi rất cụ thể. Bà Nguyễn Thị Liên, người dân xã Quốc Oai cho biết, trước đây mỗi lần thực hiện thủ tục hành chính đều phải chuẩn bị nhiều giấy tờ và đi lại nhiều lần. Nay chỉ cần đăng nhập VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến và theo dõi toàn bộ tiến trình giải quyết ngay trên điện thoại. “Hồ sơ được giải quyết nhanh hơn, không còn phải chờ đợi hay đi lại nhiều như trước”, bà Liên chia sẻ.

Thành công của chuyển đổi số vì thế không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ trực tuyến hay văn bản điện tử mà còn bằng sự thay đổi trong cảm nhận của người dân đối với chính quyền. Từ nền hành chính chủ yếu giải quyết công việc, nhiều địa phương đang từng bước chuyển sang nền hành chính phục vụ, nơi công nghệ trở thành công cụ nâng cao chất lượng quản trị và củng cố niềm tin của nhân dân.

Dĩ nhiên, hành trình chuyển đổi số vẫn còn nhiều thách thức. Hạ tầng công nghệ ở một số nơi chưa đồng bộ, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện, trong khi một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế về kỹ năng số. Tuy nhiên, các địa phương đều duy trì hiệu quả các điểm hỗ trợ dịch vụ công, phát huy vai trò của tổ chuyển đổi số cộng đồng và tăng cường đào tạo kỹ năng số cho cán bộ, người dân.

Một năm chưa phải là quãng thời gian dài, nhưng đủ để khẳng định hướng đi đúng của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi dữ liệu được kết nối, thủ tục được đơn giản hóa và dịch vụ công được số hóa, người dân không còn là người “đi làm thủ tục” mà trở thành trung tâm của quá trình phục vụ. Đó cũng là giá trị cốt lõi của chuyển đổi số: Xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp, nơi công nghệ trở thành động lực của cải cách và nền tảng để chính quyền cơ sở hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.