Chuyển đổi số- Động lực phát triển đất nước theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW Triển khai mô hình chuyển đổi số cấp xã, phường: Lấy người dân làm trung tâm

3 thông điệp cốt lõi của Mô hình chuyển đổi số cấp xã

Theo Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ), PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã đã trở thành cấp chính quyền trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp trên phạm vi địa bàn rộng hơn, đồng thời đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để chuyển đổi số khẳng định hiệu quả và giá trị thực tiễn, ngay tại cấp chính quyền gần dân nhất. Chính vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Mô hình chuyển đổi số cấp xã, làm cơ sở để tổ chức thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước”.

Theo đó, có 3 thông điệp cốt lõi đó là, Mô hình thống nhất - mô hình này được xây dựng dựa trên tổng thể khung kiến trúc tổng thể quốc gia số. Cấu trúc của mô hình chuyển đổi số cấp xã gồm bốn lớp - hạ tầng số và an ninh mạng, dữ liệu và nền tảng lõi, ứng dụng và nghiệp vụ, kênh tương tác và đo lường hiệu quả, cùng hai thành phần xuyên suốt là vận hành, quản trị và nguồn lực, nhân lực, được thiết kế thống nhất từ Trung ương xuống cơ sở.

Ra mắt Mô hình "thôn số" tại xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai

Thứ hai, trách nhiệm được phân định rõ theo 3 cấp; cụ thể, Trung ương cung cấp nền tảng, cơ sở dữ liệu, dịch vụ dùng chung quốc gia và ban hành tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật; cấp tỉnh cung cấp hạ tầng, nền tảng dùng chung cấp tỉnh, tổ chức vận hành tập trung, kết nối dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật cho cấp xã; cấp xã triển khai các cấu phần tại cơ sở, cập nhật dữ liệu đầy đủ, đúng thời hạn và trực tiếp cung cấp dịch vụ số cho người dân. Sự thành công của Mô hình phụ thuộc vào việc 3 cấp phối hợp chặt chẽ - không cấp nào làm thay, cũng không cấp nào đứng ngoài.

Thứ ba, mô hình lấy người dân làm trung tâm và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau; theo đó, trong mô hình, dữ liệu phải được quản trị theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân là yêu cầu xuyên suốt. đồng thời, mô hình cho phép triển khai linh hoạt theo điều kiện từng địa bàn - miền núi, vùng sâu, biên giới, hải đảo, có thể điều chỉnh lộ trình, áp dụng giải pháp thay thế phù hợp. Với những người dân chưa có thiết bị hoặc còn thiếu kỹ năng số, vai trò của bộ phận Một cửa, của các điểm hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng và Tổ công nghệ số cộng đồng là yếu tố rất quan trọng.

Linh hoạt mô hình chuyển đổi số

Từ khung triển khai chung, nhiều địa phương đã lựa chọn những cách tiếp cận khác nhau; tại xã Yên Bình (Lào Cai), chuyển đổi số được triển khai từ thôn; theo Chủ tịch UBND xã Yên Bình Nguyễn Duy Khiêm, địa phương triển khai chuyển đổi số trên 6 trụ cột gồm điều hành số, giáo dục số, không gian số, nông nghiệp số, số hóa những lĩnh vực khó và xây dựng “xã số” từ “thôn số”. Sau một năm đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, Yên Bình đứng đầu trong số 99 xã, phường về chỉ số cải cách hành chính. "Muốn xã số thành công phải bắt đầu từ thôn số; thôn là nơi gần dân nhất, sát dân nhất và phản ánh rõ nhất mức độ thành công của chuyển đổi số, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay đang tổ chức sáp nhập thôn, tổ dân phố từ đó quy mô dân số, diện tích các thôn, tổ dân phố sẽ mở rộng rất nhiều", ông Nguyễn Duy Khiêm nhấn mạnh.

Nếu Yên Bình lựa chọn bắt đầu từ mô hình “thôn số”, thì tại Đặc khu Cô Tô (Quảng Ninh), chuyển đổi số lại được triển khai gắn với mục tiêu phát triển du lịch và dịch vụ. Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND Đặc khu Cô Tô Lê Ngọc Hân, địa phương đang từng bước xây dựng mô hình du lịch thông minh dựa trên dữ liệu và công nghệ số, tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu du lịch và kết nối các cơ sở lưu trú, nhà hàng, điểm cung cấp dịch vụ trên địa bàn.

Một trong những giải pháp đáng chú ý là vận động các cơ sở lưu trú, đặc biệt là homestay, lắp đặt hệ thống camera AI. Không chỉ góp phần bảo đảm an ninh trật tự, hệ thống này còn mở ra khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao trải nghiệm cho du khách. Các doanh nghiệp công nghệ đang nghiên cứu phát triển tính năng để camera AI có thể hoạt động như một “lễ tân ảo”, tự động nhận diện và gửi lời chào khi khách đến lưu trú.

Từ mô hình “thôn số” ở vùng cao Lào Cai đến những ứng dụng AI trong phát triển du lịch tại Cô Tô và các địa phương đang cho thấy chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được lợi ích trong cuộc sống hàng ngày; đó cũng là thước đo rõ nhất về hiệu quả chuyển đổi số ở cấp cơ sở trong giai đoạn hiện nay.