Chuyển đổi số ở vùng cao xứ Thanh: Công nghệ mở lối giữa đại ngàn

Giờ học môn Tin học ở Trường THPT Mường Lát (Thanh Hóa).

Tuy vậy, vẫn còn nhiều hạn chế về hạ tầng và kỹ năng số. Loạt bài phản ánh nỗ lực đưa công nghệ đến vùng biên, mở ra cơ hội học tập và sinh kế cho người dân trong kỷ nguyên số.

Kỳ 1: Những tiết học không còn ‘đóng khung’

Từ bảng đen phấn trắng đến những bài giảng điện tử có hình ảnh chuyển động, lớp học vùng cao xứ Thanh đang thay đổi từng ngày. Ở nơi điều kiện còn nhiều thiếu thốn, chuyển đổi số không chỉ đưa thiết bị vào trường học mà còn mở ra một không gian học tập mới, nơi tri thức không còn bị “đóng khung” trong bốn bức tường lớp học.

Từ bảng đen phấn trắng đến màn hình sáng

Sương sớm còn phủ kín các triền núi vùng biên phía Tây xứ Thanh, sân các điểm trường lẻ đã rộn tiếng học sinh. Từ những con dốc đất trơn sau mưa, học sinh người Mông, Thái, Dao, Khơ Mú… nối nhau đến lớp. Tiếng nói cười xen lẫn tiếng gió núi tạo nên khung cảnh vừa bình dị vừa gợi cảm giác chênh vênh giữa thiên nhiên và con chữ.

Trong lớp học đơn sơ ở lưng chừng núi, cô Tống Thị Phượng, giáo viên Lịch sử, Trường THCS Tam Thanh, khởi động máy tính, kết nối với màn hình tivi. Vài thao tác quen thuộc, tiết học mở ra bằng những hình ảnh sinh động về các triều đại phong kiến Việt Nam. Không khí lớp học lập tức thay đổi, học sinh vốn quen bảng phấn nay chăm chú dõi theo màn hình sáng.

Ít năm trước, những giờ học như vậy gần như khó hình dung ở vùng biên phía Tây Thanh Hóa. Thiếu thiết bị, internet chập chờn, giao thông cách trở khiến chuyển đổi số trong giáo dục từng là khái niệm xa vời.

Cô giáo Tống Thị Phượng, Trường THCS Tam Thanh, (Thanh Hóa) giảng bài bằng màn hình tivi cho học sinh.

Cô Phượng nhớ lại: “Trước đây chỉ đủ phấn, đủ bảng đã là may. Máy tính hay học liệu số gần như không dám nghĩ tới. Giờ công nghệ đã vượt núi, giúp giáo viên và học sinh tiếp cận tri thức thuận lợi hơn nhiều”.

Không còn chỉ bảng đen và phấn trắng, lớp học miền núi đang dần thay đổi cùng quá trình chuyển đổi số. Dù đến chậm hơn vùng thuận lợi và còn nhiều thiếu thốn, sự thay đổi này đang mở ra không gian học tập rộng hơn cho học sinh vùng cao.

Ở các xã biên giới như: Mường Lát, Quan Sơn, Trung Lý, Tam Thanh…, thiếu thốn cơ sở vật chất từng là chuyện quen thuộc. Nhiều điểm trường nằm biệt lập giữa núi, mùa mưa gần như bị chia cắt. Trong bối cảnh đó, việc đưa công nghệ vào lớp học từng là điều khó tưởng tượng.

Vài năm trở lại đây, nhiều trường bắt đầu tiếp cận thiết bị và phương pháp dạy học mới: Bài giảng điện tử, học liệu số, video minh họa. Những tiết học trực quan xuất hiện ngày càng nhiều hơn.

Tại Trường Tiểu học và THCS Mường Lát, giáo viên không còn hoàn toàn phụ thuộc vào sách giáo khoa. Nhiều bài giảng được thiết kế bằng máy tính, tích hợp hình ảnh và video giúp học sinh dễ hiểu hơn.

Thầy Hà Văn Dàn, giáo viên Lịch sử, cho biết: “Có những nội dung giải thích rất lâu học sinh vẫn khó hình dung. Nhưng chỉ cần một đoạn video là các em hiểu nhanh hơn nhiều”.

Cũng theo thầy Dàn, để có bài giảng điện tử, giáo viên vùng cao phải tự học kỹ năng công nghệ, từ thiết kế slide đến xử lý video. Nhiều người mang laptop cá nhân lên lớp vì thiết bị nhà trường còn thiếu. Có người phải tải sẵn video về điện thoại phòng khi mất mạng. Thầy Dàn chia sẻ: “Ban đầu rất áp lực vì không rành công nghệ. Nhưng nếu không thay đổi thì học sinh vùng cao sẽ thiệt thòi hơn”.

Học sinh Trường PTDTNT-THCS Quan Sơn trong lớp Tin học.

Chuyển đổi số ở miền núi không diễn ra đồng loạt hay hiện đại ngay lập tức. Có nơi chỉ có một máy chiếu cũ, có nơi internet chưa ổn định. Tuy vậy, cách dạy học đang thay đổi rõ rệt: Bài giảng trực quan hơn, học sinh được tiếp cận nhiều nguồn học liệu hơn và tương tác nhiều hơn trong lớp.

Ông Nguyễn Văn Giang, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Mường Lát, cho biết khó khăn lớn nhất không chỉ là thiết bị mà còn là chênh lệch kỹ năng công nghệ giữa các khu vực. “Giáo viên vừa dạy vừa tự học công nghệ, nhưng chính sự chủ động này giúp chuyển đổi số đi vào thực chất hơn”, ông Giang chia sẻ.

Cánh cửa mới cho học sinh vùng biên

Giờ Tin học ở Trường Tiểu học và THCS Mường Lát bắt đầu bằng những thao tác cơ bản. Giáo viên hướng dẫn học sinh cách cầm chuột, mở máy, gõ những dòng chữ đầu tiên. Có em loay hoay vài phút mới đăng nhập được, có em bấm nhầm liên tục rồi bật cười ngượng ngùng. Nhưng khi màn hình sáng lên với những hình ảnh nhiều màu sắc, cả lớp lập tức hào hứng.

Với nhiều học sinh vùng biên, máy tính không còn quá xa lạ, nhưng việc được học bài bản và thường xuyên là trải nghiệm mới. Em Trần Hà Phương, học sinh lớp 4, chia sẻ: “Em thích học Tin học vì được xem hình ảnh, video và chơi trò chơi học tập, giúp em hiểu bài dễ hơn”.

Giờ học môn Tin học ở Trường TH&THCS Mường Lát.

Ở vùng cao, không phải gia đình nào cũng có thiết bị thông minh. Vì vậy, giờ học công nghệ ở trường trở thành cơ hội quan trọng để học sinh tiếp cận thế giới số. Không chỉ học kiến thức, các em bắt đầu làm quen với kỹ năng tìm kiếm thông tin, sử dụng phần mềm học tập và tiếp cận internet an toàn. Chuyển đổi số vì thế không chỉ làm bài học sinh động hơn mà còn thu hẹp khoảng cách cơ hội giữa học sinh miền núi và vùng thuận lợi.

Trước đây, nhiều em chỉ tiếp cận kiến thức qua sách giáo khoa. Nay các em có thể xem hình ảnh về đại dương, vũ trụ, thành phố lớn hay các thí nghiệm khoa học. Thầy Trần Xuân Ninh, giáo viên Tin học, nhận xét: “Các em hào hứng hơn, mạnh dạn tương tác hơn trong giờ học”.

Dù vậy, quá trình chuyển đổi số vẫn còn nhiều thách thức: Thiếu thiết bị, internet chưa ổn định, kỹ năng công nghệ chưa đồng đều; việc bảo quản thiết bị ở vùng sâu vùng xa cũng là bài toán khó.

Tuy nhiên, sự thay đổi trong tư duy dạy và học đang rõ rệt. Giáo viên và học sinh từng bước thích nghi với môi trường giáo dục số, giúp lớp học trở nên sinh động hơn và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức.

Trong nhiều lớp học nơi biên giới xứ Thanh, từ bảng đen phấn trắng đến bài giảng điện tử, từ lớp học khép kín đến không gian mở, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó là hành trình mở rộng cơ hội học tập cho học sinh vùng cao, giúp các em từng bước nhìn ra thế giới rộng lớn hơn ngoài bản làng của mình.