Chuyển đổi số ở vùng cao xứ Thanh: Giới trẻ vùng biên và những giấc mơ số

Lực lượng thanh niên xã Nam Xuân hướng dẫn người dân cài ứng dụng VNeID.

Khi giới trẻ không còn rời bản

Ở nhiều bản làng vùng cao, biên giới Thanh Hóa, câu chuyện của thanh niên trước đây thường xoay quanh hai lựa chọn: Ở lại làm nương rẫy hoặc rời quê đi làm ăn xa. Không ít người từng xem xuống phố là con đường gần như duy nhất để thay đổi cuộc sống.

Nhưng vài năm trở lại đây, cùng với sự phát triển của hạ tầng viễn thông và quá trình chuyển đổi số, nhiều thanh niên vùng biên đã bắt đầu nghĩ khác. Họ không chỉ dùng điện thoại thông minh để liên lạc hay giải trí mà còn coi đó là công cụ học tập, kinh doanh và kết nối với thị trường bên ngoài.

Trong căn nhà nhỏ ven sườn núi ở xã vùng biên Quang Chiểu, chị Lò Thị Huy, người dân tộc Thái, thường đăng hình ảnh trên mạng xã hội để giới thiệu, bán các mặt hàng đặc sản địa phương. “Trước đây, các mặt hàng đặc sản như: Măng khô, mật ong, gạo nếp, thổ cẩm… làm ra chủ yếu bán trong chợ phiên. Bây giờ đăng lên mạng xã hội thì có khách ở nhiều nơi biết đến hơn”, chị Huy chia sẻ.

Ban đầu, chị chỉ quay video ngắn về cuộc sống thường ngày ở bản. Sau đó, khi thấy nhiều người quan tâm đến sản phẩm thủ công địa phương, nên thử bán hàng trực tuyến. Những đơn hàng đầu tiên chưa nhiều nhưng đủ để chị Huy nhận ra cơ hội mới từ môi trường số.

Không riêng chị Huy, nhiều thanh niên vùng cao, biên giới đang từng bước tiếp cận kinh tế số theo cách riêng. Có người bán nông sản qua mạng xã hội, có người mở gian hàng trên sàn thương mại điện tử, có người học cách làm video quảng bá du lịch cộng đồng.

Chị Lò Thị Huy, xã Quang Chiểu giờ đây đã nhận tiền hàng qua mã QR.

Sự thay đổi ấy đến từ nhu cầu thực tế. Trong điều kiện địa lý còn khó khăn, khoảng cách thị trường lớn, Internet trở thành con đường ngắn nhất để người trẻ kết nối với khách hàng và tiếp cận thông tin.

Chị Vi Thị Dung, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Nam Xuân, cho biết thanh niên là lực lượng thích ứng nhanh nhất với công nghệ. Khi được hướng dẫn kỹ năng số, nhiều bạn trẻ đã chủ động tìm hướng đi riêng cho mình.

Theo chị Dung, từ truyền thông số đến hướng dẫn sử dụng nền tảng thương mại điện tử, nhiều hoạt động hỗ trợ thanh niên vùng cao đang được triển khai. Không phải ai cũng thành công ngay, nhưng điều quan trọng là tư duy của người trẻ đang thay đổi.

“Nếu trước đây “làm kinh tế” chủ yếu gắn với đất đai và lao động chân tay, thì nay nhiều thanh niên đã hiểu rằng điện thoại thông minh cũng có thể trở thành công cụ tạo ra thu nhập”, chị Dung chia sẻ.

Có thể nói, trong môi trường số, khoảng cách địa lý dần được thu hẹp. Một sản phẩm làm ra ở bản làng vùng biên vẫn có thể tiếp cận khách hàng ở thành phố. Một video về văn hóa địa phương có thể thu hút hàng nghìn lượt xem. Một người trẻ ở vùng cao vẫn có thể học kỹ năng mới qua Internet. Từ đó, khái niệm “cơ hội” với thanh niên vùng biên cũng đang thay đổi.

Khởi nghiệp từ điện thoại

Ở vùng biên Thanh Hóa hôm nay, chiếc điện thoại thông minh không còn chỉ là phương tiện liên lạc. Với nhiều người trẻ, đó là “cửa sổ” để nhìn ra thế giới bên ngoài và cũng là công cụ để tạo dựng tương lai.

Trong một buổi chiều cuối tuần, nhóm thanh niên ở xã Nam Xuân tập trung tại nhà văn hóa bản để tham gia lớp hướng dẫn kỹ năng số. Nội dung không chỉ dừng ở sử dụng máy tính cơ bản mà tập trung vào cách chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung quảng bá, tạo tài khoản bán hàng trực tuyến và đảm bảo an toàn thông tin trên mạng.

Không khí buổi học khá sôi nổi. Nhiều bạn trẻ chủ động đặt câu hỏi về cách tăng tương tác khi bán hàng online, cách quay video ngắn hay tiếp cận khách hàng trên mạng xã hội. “Ngày trước mình nghĩ ở quê thì khó làm gì lớn. Bây giờ thấy nhiều người bán hàng qua mạng được nên mình cũng muốn thử”, bạn Vi Thị Hiền, ở xã Nam Xuân chia sẻ.

Đoàn Thanh niên xã Nam Xuân cùng người dân tham gia lớp hướng dẫn kỹ năng số.

Khác với thế hệ trước, người trẻ vùng biên hôm nay có điều kiện tiếp cận thông tin rộng hơn. Chỉ với một chiếc điện thoại kết nối Internet, họ có thể học cách làm marketing, chỉnh sửa video, thiết kế hình ảnh hoặc tìm hiểu thị trường.

Không ít người bắt đầu từ những việc rất nhỏ: Quay video về đặc sản quê hương, đăng bán nông sản trên mạng xã hội hoặc giới thiệu cảnh đẹp bản làng để thu hút khách du lịch. Dù quy mô còn nhỏ lẻ, nhưng đó là dấu hiệu cho thấy tư duy kinh tế số đang dần hình thành ở vùng cao.

Một số thanh niên sau thời gian đi làm xa cũng lựa chọn trở về quê để khởi nghiệp. Họ mang theo kinh nghiệm, kỹ năng công nghệ và cách tiếp cận mới trong sản xuất, kinh doanh. Có người xây dựng thương hiệu cho sản phẩm địa phương bằng hình ảnh chuyên nghiệp hơn. Có người kết hợp bán hàng online với du lịch cộng đồng. Có người trở thành “đầu mối công nghệ” hỗ trợ bà con quanh vùng tiếp cận môi trường số. Tuy nhiên, hành trình ấy không hoàn toàn dễ dàng.

Rào cản lớn nhất vẫn là kỹ năng và điều kiện hạ tầng. Nhiều thanh niên chưa được đào tạo bài bản về công nghệ. Sóng Internet ở một số khu vực chưa ổn định. Việc vận chuyển hàng hóa từ vùng cao đi xa cũng làm tăng chi phí. Bên cạnh đó, không phải ai cũng đủ kiên trì để theo đuổi công việc trên môi trường số. Có người bỏ cuộc sau vài tháng vì ít đơn hàng, ít người xem hoặc chưa quen với cách kinh doanh mới.

Dẫu vậy, điều tích cực là lớp trẻ vùng biên đang dần thay đổi tư duy về việc làm và cơ hội phát triển. Họ không còn chỉ trông chờ vào những công việc truyền thống hay lựa chọn rời quê như trước.

Chuyển đổi số, ở một góc độ nào đó, đang mở ra cho người trẻ vùng cao một “lối đi khác”, nơi khoảng cách địa lý không còn là rào cản tuyệt đối. Ở nhiều bản làng vùng biên Thanh Hóa, những video quảng bá nông sản, những phiên livestream bán hàng hay các trang mạng xã hội giới thiệu văn hóa địa phương vẫn còn khá giản dị. Nhưng phía sau đó là một sự chuyển động mới của thế hệ trẻ. Họ đang học cách bước vào môi trường số bằng chính điều kiện của mình, bằng những gì gần gũi nhất với quê hương mình.

Từ những chiếc điện thoại thông minh, nhiều người trẻ vùng cao, biên giới Thanh Hóa đang biến chuyển đổi số thành con đường lập nghiệp ngay tại quê nhà, tự mở ra tương lai trên chính mảnh đất mình sinh ra.

Dẫu hành trình phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng điều quan trọng là tư duy của lớp trẻ đang thay đổi: Thay vì chỉ tìm cách rời quê, họ bắt đầu nghĩ đến chuyện làm điều gì đó ngay trên quê hương mình. Và trong hành trình chuyển đổi số ở vùng cao, chính người trẻ có thể sẽ là lực lượng tạo nên những thay đổi rõ nét nhất trong tương lai.