Chuyển đổi số tại Quốc hội Thái Lan Thái Lan bước vào kỷ nguyên 'nghị viện số': Chiến lược và thách thức

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những khoảng trống đáng kể về khả năng tiếp cận, mức độ bao trùm và sự phối hợp thể chế - những yếu tố có thể quyết định thành bại của chiến lược chuyển đổi số nghị viện.

Nền tảng số rộng, nhưng chưa đồng đều

Theo Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về số của Quốc hội Thái Lan do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tiến hành, tính đến tháng 1/2022, Thái Lan có 54,5 triệu người sử dụng internet, tương đương 77,8% dân số. Con số này cho thấy mức độ phổ cập internet tương đối cao so với nhiều quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tích cực đó vẫn còn khoảng 15,51 triệu người, tương đương 22,2% dân số, hoàn toàn chưa tiếp cận internet. Khoảng trống này đặt ra một yêu cầu quan trọng: chuyển đổi số Quốc hội không thể chỉ hướng đến nhóm công dân “đã kết nối”, mà phải song hành với các quy trình ngoại tuyến nhằm tránh làm gia tăng bất bình đẳng tiếp cận thông tin và dịch vụ công.

Di động hóa và mạng xã hội: “cửa ngõ” của Quốc hội số

Với hơn 95,6 triệu kết nối di động, tương đương 136,5% dân số, internet di động đã trở thành phương thức tiếp cận chủ đạo, đặc biệt đối với người dân ở khu vực nông thôn và vùng xa. Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: mọi nền tảng số của Quốc hội Thái Lan phải được thiết kế theo tư duy “mobile-first”, đơn giản, nhẹ và dễ sử dụng trên điện thoại thông minh.

Song song với đó, mạng xã hội đóng vai trò trung tâm trong đời sống số của người dân Thái Lan. Đầu năm 2022, nước này có gần 57 triệu người dùng mạng xã hội, chiếm hơn 81% dân số. Trong số đó, Facebook giữ vị trí áp đảo với hơn 50 triệu người dùng, tiếp cận tới hơn 70% dân số và hơn 80% nhóm đủ điều kiện sử dụng. Những con số này cho thấy, nếu Quốc hội đầu tư mạnh vào các kênh truyền thông không phù hợp với thói quen người dùng, hiệu quả tiếp cận công chúng sẽ rất hạn chế. Ngược lại, việc tích hợp Facebook và các nền tảng phổ biến khác vào chiến lược truyền thông và tham vấn chính sách có thể tạo ra bước nhảy vọt về mức độ tương tác và minh bạch.

Động lực từ chiến lược quốc gia về chính phủ số

Chuyển đổi số của Quốc hội Thái Lan không diễn ra trong khoảng trống chính sách. Trong hơn một thập kỷ qua, chính phủ Thái Lan đã đầu tư mạnh mẽ cho số hóa khu vực công, được LHQ ghi nhận là đạt mức phát triển chính phủ điện tử cao trong Báo cáo E-Government Survey 2022. Dù nguồn lực còn hạn chế, Thái Lan vẫn đạt điểm số cao về hạ tầng và nguồn nhân lực số, vượt qua Malaysia và Singapore trong một số chỉ số nhất định.

Các chiến lược như Thailand 4.0 hay Kế hoạch Phát triển Kinh tế và Xã hội Số 20 năm (Digital Thailand) đã đặt nền móng cho mô hình quản trị mở, kết nối, lấy người dân làm trung tâm. Sáu trụ cột chiến lược: từ hạ tầng, kinh tế số, bao trùm xã hội đến kỹ năng và niềm tin số - tạo ra khung tham chiếu quan trọng mà Quốc hội hoàn toàn có thể kế thừa và điều chỉnh cho phù hợp với đặc thù lập pháp.

Những bước đi cụ thể trong nội bộ Quốc hội

Thực tế cho thấy, Quốc hội Thái Lan đã bắt đầu triển khai nhiều sáng kiến số đáng chú ý. Các cơ quan chuyên môn đặt mục tiêu chuyển đổi thành tổ chức dữ liệu mở, cung cấp dịch vụ “một cửa”, nâng cao kỹ năng số cho cán bộ, đồng thời xây dựng các mạng lưới hợp tác mới trong và ngoài khu vực công.

Một trong những điểm nhấn là Nền tảng Sáng kiến kiến nghị điện tử (e-initiative), cho phép người dân gửi sáng kiến lập pháp trực tuyến thay vì nộp hồ sơ giấy như trước. Đáng chú ý, nền tảng này được phát triển từ một cuộc thi hackathon dành cho sinh viên trên toàn quốc - một cách tiếp cận mở, sáng tạo và giàu tính biểu tượng cho tinh thần đổi mới. Việc triển khai chính thức từ tháng 6/2022 đã giúp giảm đáng kể chi phí, thời gian và rào cản tham gia của công chúng.

Bên cạnh đó, các phiên họp của Nội các và nghị sĩ đã có thể được theo dõi trực tuyến theo thời gian thực; hội thảo, họp báo chuyển sang hình thức trực tuyến hoặc kết hợp; hệ thống khiếu nại trực tuyến được kỳ vọng sẽ giảm mạnh lượng giấy tờ và tăng hiệu quả xử lý.

Thách thức về tốc độ

Dù vậy, tiến trình xây dựng e-Parliament vẫn diễn ra chậm hơn kỳ vọng ban đầu. Áp lực từ chu kỳ bầu cử, sự cần thiết phải cân bằng lợi ích chính trị và hành chính, cùng tâm lý dè dặt với cải cách số đang làm suy giảm động lực thay đổi. Các chuyên gia cho rằng, nếu không có cam kết chính trị mạnh mẽ và cơ chế điều phối rõ ràng, nguy cơ chuyển đổi số nghị viện bị phân mảnh, manh mún và lệ thuộc vào từng dự án riêng lẻ là rất lớn.

* Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về số và hỗ trợ xây dựng Chiến lược Chuyển đổi số cho Quốc hội Thái Lan là kết quả của quá trình hợp tác giữa Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Quốc hội Thái Lan, với sự hỗ trợ của các cán bộ thuộc Vụ Tổng Thư ký phụ trách các vấn đề ASEAN, Trung tâm Cộng đồng ASEAN. Quá trình xây dựng được triển khai thông qua các nhóm thảo luận tập trung với các nghị sĩ đến từ các Ủy ban Thường trực, 24 đơn vị trực thuộc Hạ viện, cùng các tổ chức xã hội dân sự trong giai đoạn 2022 - 2024.

Quỳnh Vũ