Chuyển đổi số thành công bắt đầu từ thể chế, con người và tư duy phát triển

Xung quanh vấn đề này, ông Lê Văn Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ mới, đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc.

Chuyển đổi số đã làm thay đổi mô hình quản trị hành chính công, hoạt động kinh doanh và thói quen của người dân như thế nào, thưa ông?

Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ thông tin mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức quản trị, vận hành và tạo ra giá trị mới trong xã hội.

Đối với khu vực hành chính công, chuyển đổi số đã góp phần chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị số, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Nhiều thủ tục hành chính hiện được thực hiện trực tuyến, giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí và số lần tiếp xúc trực tiếp, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Ông Lê Văn Châm, Viện trưởng Viện nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới.

Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị. Công nghệ số giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, mở rộng thị trường, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT) đang mở ra những mô hình kinh doanh hoàn toàn mới.

Với người dân, chuyển đổi số đã làm thay đổi cách sống, làm việc và giao tiếp. Các hoạt động như thanh toán không dùng tiền mặt, mua sắm trực tuyến, học tập từ xa, khám chữa bệnh trực tuyến hay sử dụng dịch vụ công số ngày càng trở nên phổ biến. Người dân đang dần trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái số của quốc gia.

Có thể nói, chuyển đổi số đang tạo ra sự dịch chuyển mạnh mẽ từ một xã hội vận hành dựa trên giấy tờ, quy trình thủ công sang xã hội vận hành dựa trên dữ liệu, kết nối và tri thức số.

Theo ông, đâu là những rào cản lớn nhất hiện nay trong quá trình chuyển đổi số?

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số của Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Trước hết, nhận thức và tư duy số chưa đồng đều. Không ít cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp vẫn coi chuyển đổi số là nhiệm vụ của công nghệ thông tin, thay vì một chiến lược phát triển tổng thể gắn với đổi mới mô hình hoạt động.

Thương mại điện tử đang thúc đẩy kinh tế số phát triển.

Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống còn nhiều hạn chế. Nhiều cơ sở dữ liệu vẫn phân tán, thiếu tính liên thông, dẫn tới việc khai thác và phát huy giá trị của dữ liệu chưa thực sự hiệu quả.

Một thách thức khác là tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, khoa học dữ liệu và các công nghệ lõi.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế vẫn gặp nhiều khó khăn về nguồn vốn, nhân lực cũng như kinh nghiệm triển khai các giải pháp chuyển đổi số.

Ngoài ra, vấn đề bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và hoàn thiện hành lang pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới cũng là những yêu cầu cấp thiết cần được giải quyết đồng bộ.

Nghị quyết 57-NQ/TW mở ra những cơ hội như thế nào đối với tiến trình chuyển đổi số, thưa ông?

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi lần đầu tiên xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Nghị quyết không chỉ đưa ra định hướng chiến lược mà còn mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và người dân.

Đối với doanh nghiệp, Nghị quyết tạo cơ chế thuận lợi để tiếp cận công nghệ mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và hình thành các doanh nghiệp công nghệ số có năng lực cạnh tranh ở khu vực và quốc tế.

Đối với người dân, Nghị quyết hướng tới xây dựng xã hội số toàn diện, trong đó mỗi người dân được tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ giáo dục, y tế, dịch vụ công và các tiện ích số. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể tham gia sáng tạo, đóng góp dữ liệu và giá trị cho nền kinh tế số.

Đặc biệt, Nghị quyết 57-NQ/TW khẳng định vai trò trung tâm của đội ngũ trí thức, nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu trong việc làm chủ các công nghệ chiến lược, từng bước giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông, Việt Nam cần tập trung vào những giải pháp nào để chuyển đổi số đi vào chiều sâu và tạo ra giá trị thực chất?

Theo tôi, trong giai đoạn tới, Việt Nam cần tập trung vào năm nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, phát triển dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược quốc gia. Dữ liệu cần được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả nhằm phục vụ quản trị, sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội.

Thứ hai, tăng cường đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ sinh học và vật liệu mới. Đây là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao, đồng thời nâng cao kỹ năng số cho toàn dân nhằm thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và các nhóm đối tượng trong xã hội.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng tạo điều kiện cho thử nghiệm các mô hình mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh mạng.

Thứ năm, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo cho mọi hoạt động chuyển đổi số. Chuyển đổi số phải giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng dịch vụ công và tạo ra giá trị kinh tế xã hội cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa quy trình hay hình thức.

Tôi cho rằng, chuyển đổi số thành công không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà trước hết là câu chuyện của thể chế, con người và tư duy phát triển. Khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, vươn lên trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao trong những thập niên tới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!