Chuyển đổi số trong y tế: AI mang lại giá trị thực chất nào cho người bệnh và hệ thống y tế?

Thay vì chỉ phô diễn tiềm năng công nghệ, bài toán cốt lõi hiện nay là đo lường giá trị thực chất của AI trong việc hỗ trợ thầy thuốc ra quyết định an toàn, tối ưu nguồn lực và nâng cao chất lượng điều trị cho người bệnh.

Đi tìm giá trị thực chất, xác lập lại thước đo giá trị của công nghệ

Xuyên suốt các phiên trao đổi, thông điệp bao trùm được các đại biểu khẳng định là việc xác lập lại thước đo giá trị của công nghệ. Trong bối cảnh làn sóng chuyển đổi số lan rộng, câu hỏi cốt lõi đặt ra cho ngành Y tế và Công nghệ năm 2026 không còn dừng ở mức "AI có thể làm được những gì", mà phải là "AI đang tạo ra giá trị thực sự nào cho người bệnh và hệ thống y tế".

Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ. Ảnh: Mai Hoa

Khẳng định quan điểm mang tính nền tảng này, Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh: Trong y học, một mô hình có độ chính xác cao chưa chắc đồng nghĩa với một công nghệ có giá trị lâm sàng. Một thuật toán hoạt động tốt trong môi trường nghiên cứu chưa chắc đã hoạt động tốt tại các cơ sở y tế của Việt Nam. Vì vậy, cùng với đổi mới công nghệ, chúng ta cần bằng chứng lâm sàng, dữ liệu phù hợp, bảo đảm quyền riêng tư, khả năng giải thích và đạo đức nghề nghiệp. AI hỗ trợ con người ra quyết định nhanh hơn, tốt hơn, nhưng tuyệt đối không thay thế được trách nhiệm của người thầy thuốc.

Sự cảnh báo từ vị chuyên gia đầu ngành y khoa đã chạm trúng mối băn khoăn lớn nhất của giới lâm sàng hiện nay. Khi một mô hình dự đoán đưa ra kết luận, ranh giới giữa gợi ý hữu ích và nguy cơ dẫn dắt sai lệch là hết sức mong manh. Điều đó đòi hỏi mọi nỗ lực nghiên cứu phải gắn liền với thực hành y khoa dựa trên bằng chứng, lấy sự an toàn tuyệt đối của người bệnh làm kim chỉ nam.

Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) trao đổi tại Hội nghị. Ảnh: Mai Hoa

Từ góc độ quản lý nhà nước, Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) chỉ ra rằng, Chiến lược quốc gia về phát triển AI luôn xác định y tế là một trong những lĩnh vực ưu tiên phục vụ cộng đồng. Dù vậy, chuyển đổi số y tế phải được kiến tạo vững vàng trên "kiềng ba chân" gồm nhân lực am hiểu liên ngành, hạ tầng tính toán an toàn và nguồn dữ liệu chuẩn hóa.

Chia sẻ về trách nhiệm xây dựng chính sách, Tiến sĩ Trần Anh Tú cho rằng, mọi dự án nghiên cứu, ứng dụng AI phải lấy hiệu quả chăm sóc và lợi ích của người bệnh làm thước đo. Dữ liệu y tế cần được làm sạch, chuẩn hóa và bảo đảm tính đại diện của người bệnh Việt Nam. Đồng thời, cơ chế quản lý rủi ro phải được thiết lập xuyên suốt, gắn liền với việc thử nghiệm có kiểm soát và xác định rõ trách nhiệm pháp lý, trong đó người thầy thuốc luôn giữ quyền chủ động quyết định chuyên môn.

Những bài học kinh nghiệm và giải pháp đột phá từ thực tiễn

Bên cạnh các định hướng vĩ mô, giá trị nổi bật nhất của Hội nghị AI4Health 2026 chính là những bằng chứng thực nghiệm được công bố tại các phiên chuyên đề ngày 24-10. Các nghiên cứu đối diện trực diện với những rào cản triển khai, mang đến những lời giải trúng đích và thuyết phục cho hệ thống y tế nước nhà.

Trước hết là bài toán phân định giữa năng lực thuật toán và hiệu quả vận hành hệ thống. Nhiều mô hình trí tuệ nhân tạo đạt kết quả rất cao trong thử nghiệm nhưng lại bộc lộ hạn chế lớn khi áp dụng đại trà. Phân tích về khung bằng chứng đánh giá công nghệ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Viết Nhung, Trưởng Khoa Y, Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) cảnh báo: Hiệu năng mô hình là điều kiện cần nhưng chưa đủ cho quyết định nhân rộng. Độ nhạy hay độ đặc hiệu là thuộc tính kỹ thuật của thuật toán, nhưng giá trị tiên đoán dương và gánh nặng xét nghiệm khẳng định lại là thuộc tính của toàn bộ hệ thống y tế. Nếu chỉ dựa vào chỉ số trên máy tính mà vội vã triển khai trên diện rộng, chi phí và nguồn lực y tế công có thể bị quá tải nghiêm trọng.

Minh chứng cho luận điểm này, ông dẫn chứng từ nghiên cứu thực nghiệm phần mềm phát hiện lao trên phim X-quang phổi. Tại các bệnh viện chuyên khoa với tỷ lệ người mắc bệnh cao, hệ thống chỉ cần khoảng 1,1 xét nghiệm khẳng định cho một ca lao phát hiện thêm. Thế nhưng, nếu đưa đúng thuật toán đó ra sàng lọc cộng đồng - nơi tỷ lệ hiện mắc rất thấp, hệ thống y tế có thể phải tiêu tốn từ 13 đến 100 xét nghiệm GeneXpert đắt đỏ để khẳng định một ca bệnh do hiện tượng dương tính giả gia tăng. Bài học rút ra là việc nhân rộng công nghệ phải đi qua 6 cổng kiểm định nghiêm ngặt, từ hiệu lực kỹ thuật, lợi ích lâm sàng, an toàn công bằng đến khả năng chi trả và giám sát sau triển khai.

Nhiều chuyên gia hàng đầu tham dự chương trình. Ảnh: Mai Hoa

Bên cạnh đó, các giải pháp AI can thiệp vào chuyên môn cấp cứu cũng cho thấy tiềm năng to lớn trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Ngọc Sơn, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bạch Mai), trong môi trường cấp cứu, việc phân loại nhanh và chuẩn xác giúp thầy thuốc không bỏ sót ca bệnh nguy kịch, đồng thời tránh quá tải cơ sở điều trị. Đánh giá về năng lực của hệ thống AiTRIAGE qua nghiên cứu thực tế, Phó Giáo sư Đỗ Ngọc Sơn nhận định: Hệ thống AI đạt độ nhạy trên 82%, thể hiện khả năng dự báo biến cố tim mạch hiệu quả. Điểm ưu việt mang tính quyết định là AI đưa ra đánh giá phân tầng tức thì dựa trên dữ liệu điện tim và lâm sàng ban đầu, giúp bác sĩ giữ vững 'thời gian vàng' xử trí mà không phải chịu độ trễ kéo dài từ 1 đến 3 giờ để chờ kết quả xét nghiệm men tim.

Phát triển AI trong y tế là hành trình xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe an toàn, minh bạch, lấy người bệnh làm trung tâm. Ngành Y tế cùng các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu và đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho y bác sĩ. Đó chính là con đường vững chắc nhất để trí tuệ nhân tạo thực sự trở thành cánh tay nối dài đắc lực, cùng đội ngũ thầy thuốc phụng sự tốt hơn cho sức khỏe nhân dân./.