Khi danh tính số trở thành cửa ngõ của hacker trong thời đại AI

Microsoft Việt Nam công bố những phát hiện chính từ Báo cáo Phòng thủ Kỹ thuật số 2026. Ảnh: PV VnEconomy.

Ngày 23/10/2026, Microsoft Việt Nam công bố những phát hiện chính từ Báo cáo Phòng thủ Kỹ thuật số 2026, nghiên cứu các hoạt động đe dọa mạng toàn cầu trong giai đoạn tháng 7/2025 đến tháng 6/2026.

Báo cáo ghi nhận gần 40.000 lỗ hổng bảo mật (CVE) được công bố trong nửa đầu năm 2026. Thời gian trung vị từ khi một lỗ hổng được phát hiện trong thực tế đến khi bị khai thác đã giảm xuống dưới 24 giờ, trong khi nhiều tổ chức cần 30-60 ngày để khắc phục các lỗ hổng nghiêm trọng.

AI đang được sử dụng trong nhiều công đoạn của chuỗi tấn công, từ thu thập thông tin mục tiêu, lừa đảo đến phát triển mã độc và khai thác lỗ hổng. Công nghệ này không làm thay đổi hoàn toàn bản chất của các cuộc tấn công, nhưng giúp những kỹ thuật quen thuộc được triển khai nhanh và trên quy mô lớn hơn.

Dù vậy, nhiều cuộc xâm nhập vẫn bắt đầu từ việc đánh cắp thông tin đăng nhập, lừa người dùng hoặc chiếm quyền tài khoản hợp lệ. Theo Microsoft, 73,3% các nỗ lực xâm nhập ban đầu được ghi nhận có liên quan đến hành vi người dùng, tài khoản hợp lệ hoặc kỹ thuật lừa đảo. Khi chiếm được một tài khoản, hacker có thể lợi dụng những quyền đã được cấp để tiếp cận dữ liệu và mở rộng phạm vi xâm nhập.

Ông Phan Hồng Sơn, Giám đốc Công nghệ Microsoft Việt Nam, nhận định bên tấn công có lợi thế nhờ tính chủ động, khả năng triển khai trên diện rộng và các công cụ chi phí thấp. Trong khi đó, doanh nghiệp phải bảo vệ nhiều hệ thống, dữ liệu và điểm truy cập. Tại Việt Nam, trong nửa đầu năm 2026, Việt Nam đứng thứ 7 châu Á - Thái Bình Dương và thứ 20 toàn cầu trong số các quốc gia có khách hàng bị ảnh hưởng thường xuyên nhất bởi hoạt động đe dọa mạng theo dữ liệu Microsoft.

Rủi ro gia tăng khi doanh nghiệp mở rộng sử dụng điện toán đám mây, kết nối nhiều ứng dụng và đưa AI vào quy trình vận hành. Hạ tầng của nhà cung cấp dịch vụ được bảo vệ tốt không đồng nghĩa dữ liệu và tài nguyên của doanh nghiệp đã được cấu hình, phân quyền phù hợp. Người dùng có thể được cấp quyền truy cập rộng hơn nhu cầu thực tế, khiến những tài liệu vốn chỉ dành cho một nhóm dự án lại có thể được tiếp cận bởi nhiều người trong nội bộ.

Ông Phan Hồng Sơn, Giám đốc Công nghệ Microsoft Việt Nam. Ảnh: PV VnEconomy.

Qua trao đổi với khách hàng, ông Sơn nhận thấy AI đang giúp doanh nghiệp phát hiện những khoảng trống quản trị dữ liệu tồn tại từ trước. “Nhờ có AI đi vào doanh nghiệp thì họ mới phát hiện ra là chỗ này tôi bị hở, chỗ này dữ liệu đang bị phơi ra những người không cần thiết”, ông Sơn chia sẻ.

AI vì thế vừa tạo ra rủi ro mới, vừa giúp nhận diện những điểm yếu chưa được phát hiện. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần xác định dữ liệu nào nhạy cảm, ai thực sự cần truy cập và những quyền hạn nào phải được điều chỉnh hoặc thu hồi.

Thách thức còn mở rộng sang các AI agent khi chúng được cấp danh tính, quyền truy cập dữ liệu và khả năng thực hiện tác vụ trong hệ thống. Nếu không giới hạn quyền hạn, một tác nhân AI bị lợi dụng có thể trở thành đường dẫn để tiếp cận những tài nguyên quan trọng. Các kỹ thuật như "prompt injection" cũng có thể khiến AI xử lý chỉ dẫn hoặc dữ liệu độc hại, dẫn đến hành động ngoài dự kiến.

Ông Sơn cho rằng doanh nghiệp cần kết hợp nhiều lớp bảo vệ, từ xác thực đa yếu tố, kiểm soát truy cập theo điều kiện đến phân tích hành vi người dùng. Những dấu hiệu như đăng nhập từ các địa điểm cách xa nhau trong thời gian ngắn, đột ngột tải xuống lượng dữ liệu lớn hoặc truy cập hệ thống bất thường đều cần được kiểm tra.

AI có thể hỗ trợ đội ngũ bảo mật kết nối tín hiệu từ nhiều hệ thống, phân tích cảnh báo và đưa ra khuyến nghị nhanh hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải chủ động rà soát quyền truy cập của nhân viên và các hệ thống tự động, bảo đảm mỗi danh tính chỉ được tiếp cận dữ liệu, tài nguyên cần thiết. Khi tốc độ tấn công ngày càng nhanh, kiểm soát danh tính số không chỉ là bước xác minh người dùng mà còn là cách giới hạn phạm vi thiệt hại nếu tài khoản bị chiếm quyền.