Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc

Tháo điểm nghẽn hạ tầng

Ngày 18/9, Bộ Công thương phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị trực tiếp và trực tuyến “Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026”, với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”.

Phát biểu tại hội nghị, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, cho biết miền Bắc giữ vị trí địa kinh tế quan trọng, là đầu mối giao thông, cửa ngõ giao thương của Việt Nam với Trung Quốc, Lào và các thị trường trong khu vực.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khu vực phía Bắc đạt trên 380 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Khu vực có lợi thế phát triển công nghiệp, chế biến, năng lượng, dịch vụ, du lịch và xuất nhập khẩu, với các nhóm hàng từ điện tử, chế tạo máy, may mặc đến nông, lâm sản và thủ công mỹ nghệ.

Tại hội nghị, các gian hàng đã trưng bày giới thiệu sản phẩm địa phương. Ảnh: Thu Thủy

Tuy nhiên, theo lãnh đạo tỉnh Điện Biên, tiềm năng của một số địa phương, nhất là khu vực trung du và miền núi phía Bắc, vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hạ tầng kinh tế, giao thông kết nối còn khó khăn; ứng dụng chuyển đổi số và phát triển xanh trong sản xuất, kinh doanh cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Việc tăng cường kết nối giao thương giữa miền Bắc với các tỉnh Bắc Lào và Trung Quốc vì vậy được đặt ra nhằm khai thác tốt hơn lợi thế từng địa phương, đồng thời hình thành các tuyến lưu chuyển hàng hóa liên vùng, xuyên biên giới.

Với hơn 455 km đường biên giới tiếp giáp cả Lào và Trung Quốc, Điện Biên có vị trí đặc thù trong không gian kết nối này. Tỉnh có Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, Cửa khẩu quốc gia Huổi Puốc, Cửa khẩu phụ Si Pa Phìn kết nối với Lào và cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú kết nối với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Cùng với hệ thống cửa khẩu, Cảng hàng không Điện Biên được nâng cấp, mở rộng, đang khai thác các tuyến bay kết nối với Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Theo lãnh đạo tỉnh, đây là những điều kiện để Điện Biên phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới, logistics và các tuyến vận chuyển hàng hóa liên vùng.

Đáng chú ý, việc từng bước hoàn thiện các tuyến giao thông đối ngoại, trong đó có tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang và các tuyến kết nối đến cửa khẩu, được kỳ vọng góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển, tạo điều kiện thu hút đầu tư vào kho bãi, logistics, chế biến, phân phối và dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) phát biểu. Ảnh: Thu Thủy

Cửa khẩu bước vào chu kỳ số hóa

Không chỉ câu chuyện hạ tầng, yêu cầu mới của thị trường đang đặt ra sức ép chuyển đổi đối với hoạt động thương mại biên giới.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), thương mại quốc tế đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc. Chuỗi cung ứng được tái cấu trúc, trong khi các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn ngày càng cao.

“Chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp và của từng địa phương”- ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh.

Với thương mại biên mậu, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại nhấn mạnh, trọng tâm là hiện đại hóa logistics cửa khẩu, phát triển cửa khẩu thông minh, ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Đây là những yếu tố góp phần nâng năng lực cạnh tranh và tối ưu chi phí cho doanh nghiệp.

Một trong những định hướng đáng chú ý được ông Vũ Bá Phú nêu tại hội nghị là thay đổi cách tiếp cận đối với thương mại biên giới: không chỉ tập trung vào lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu mà phải phát triển toàn bộ hệ sinh thái phía sau cửa khẩu.

Hệ sinh thái này gồm vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu, logistics, kho bãi, cửa khẩu, dữ liệu, thương mại điện tử và thị trường tiêu thụ.

Cách tiếp cận này đặt hoạt động cửa khẩu trong một chuỗi giá trị rộng hơn. Hàng hóa không chỉ cần được lưu chuyển nhanh hơn mà còn phải nâng chất lượng, tăng giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Trên cơ sở đó, Bộ Công thương đề nghị các địa phương tăng cường liên kết vùng, liên kết địa phương và doanh nghiệp; nâng cao năng lực hoạt động cửa khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại biên giới; nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu, đồng thời chủ động chuyển đổi xanh và phát triển logistics xanh.

Đối với Điện Biên, ông Vũ Bá Phú đề nghị tiếp tục phát huy lợi thế của các cửa khẩu Tây Trang, Huổi Puốc và A Pa Chải, tăng cường kết nối với các địa phương của Lào, Trung Quốc và các tỉnh trong vùng Tây Bắc.

Theo ông Phú, kết quả của hội nghị cần được chuyển thành những quan hệ hợp tác cụ thể. Doanh nghiệp ba nước cần duy trì kết nối, trao đổi thông tin thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư, liên doanh, liên kết sản xuất và phân phối, từng bước chuyển từ quan hệ mua - bán sang hợp tác dài hạn trong chuỗi giá trị.

Bộ Công thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, cơ quan xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành hàng đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp, lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và yêu cầu của thị trường làm trung tâm.