Doanh nghiệp Việt trước cơ hội lớn từ dịch chuyển chuỗi cung ứng

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần giải bài toán quy mô cung ứng

Tại Diễn đàn "Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam" sáng 18/9, ông Nguyễn Anh Dương - Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, phân tích những yếu tố đang định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Dương, các nền kinh tế và doanh nghiệp ngày càng sử dụng các hiệp định thương mại tự do để đa dạng hóa quan hệ kinh tế, giảm phụ thuộc vào một số thị trường hoặc nguồn cung. Cùng với đó, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thương mại không giấy tờ ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong tổ chức sản xuất, logistics và thương mại quốc tế.

Các yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon hay quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu cũng đang tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Ông Nguyễn Anh Dương - Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ảnh: Việt Anh).

Ông Dương cho rằng Việt Nam còn nhiều dư địa từ quá trình dịch chuyển nhờ mạng lưới FTA, vị trí địa kinh tế và khả năng kết nối với các trung tâm sản xuất trong khu vực. Tuy nhiên, cạnh tranh thu hút FDI giữa các quốc gia ngày càng lớn, trong khi liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Từ đó, ông đề xuất Việt Nam chuyển sang thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và có khả năng tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực logistics, hạ tầng số, quản lý rủi ro về xuất xứ hàng hóa, phòng vệ thương mại và xây dựng hệ sinh thái sản xuất có khả năng chống chịu.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Anh Dương cho rằng, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cách tiếp cận chuỗi cung ứng cũng quan trọng không kém công nghệ và tiêu chuẩn.

Hoạt động xúc tiến thương mại cần gắn với mục tiêu cụ thể, từ số lượng khách hàng cần kết nối đến khả năng chuyển hóa thành đơn hàng.

Một điểm nghẽn khác là quy mô cung ứng. Doanh nghiệp có thể đáp ứng tiêu chuẩn và giá thành nhưng chưa chắc đủ năng lực thực hiện một đơn hàng lớn, ổn định.

Theo ông Dương, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể liên kết để cùng đáp ứng đơn hàng, với vai trò kết nối của hiệp hội, cơ quan quản lý và sự tin cậy giữa các doanh nghiệp. Ông dẫn kinh nghiệm Đài Loan, nơi nhiều doanh nghiệp nhỏ cùng phối hợp thực hiện các đơn hàng lớn.

Bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (Ảnh: Việt Anh).

Ở góc độ chính sách thuế, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết, Việt Nam đang có nhiều ưu đãi như thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm đối với một số lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, AI hay cơ chế tính chi phí R&D tối đa 200%.

Bà Lê Thị Duyên Hải cho rằng chính sách thuế cần thúc đẩy doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực, thay vì chủ yếu tập trung vào mục tiêu thu hút đầu tư.

Tuy nhiên, bà Hải cho rằng chính sách thuế cần tiếp tục điều chỉnh để thúc đẩy doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực, thay vì chủ yếu tập trung vào mục tiêu thu hút đầu tư. Các ưu đãi nên hướng tới R&D, đầu tư máy móc, tự động hóa, AI, công nghệ xanh, đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi cung ứng.

Bà đề xuất tăng ưu đãi cho hoạt động R&D, cho phép khấu hao nhanh máy móc công nghệ cao, cải cách hoàn thuế GTGT và hỗ trợ nhập khẩu máy móc, thiết bị mà trong nước chưa sản xuất được.

Doanh nghiệp phải cải thiện để nâng giá trị trong chuỗi

Tại phiên 2 với chủ đề "Doanh nghiệp Việt trước cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu - Kinh nghiệm, giải pháp và hợp tác phát triển", câu chuyện tập trung vào năng lực thực tế của doanh nghiệp.

TS. Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho rằng, cần nhìn vào phần giá trị mà doanh nghiệp Việt thực sự tạo ra và giữ lại trong nền kinh tế.

Theo ông Quân, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, song khu vực FDI vẫn chiếm khoảng 79,9% kim ngạch xuất khẩu. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt còn nhiều dư địa để tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Công nghiệp hỗ trợ vì vậy được xem là một mắt xích quan trọng. Nâng tỉ lệ nội địa hóa sẽ giúp doanh nghiệp trong nước cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia.

Ông Quân cho rằng, cùng với cải cách thể chế, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, tăng khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển mạng lưới nhà cung ứng và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Tài chính-Kinh tế Quốc hội khóa XV (Ảnh: Việt Anh).

Trong khi đó, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Tài chính-Kinh tế Quốc hội khóa XV cho rằng, quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng đang được thúc đẩy bởi cạnh tranh và chính sách thuế quan, xung đột địa chính trị và sự phát triển của công nghệ mới.

Theo ông, dòng vốn quốc tế đang tìm kiếm những địa điểm có hệ sinh thái an toàn, tin cậy và có khả năng ứng dụng công nghệ nhanh. Việt Nam vì vậy cần thay đổi cách tiếp cận, từ thu hút FDI bằng ưu đãi thuế sang xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi, đồng thời gắn ưu đãi với kết quả như đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng.

Đối với doanh nghiệp Việt, ông Cường cho rằng cần xác định những công đoạn có thế mạnh hoặc còn khoảng trống để tập trung đầu tư, thay vì cố gắng tự làm toàn bộ chuỗi công nghệ.

Chẳng hạn, doanh nghiệp không nhất thiết phải sản xuất toàn bộ một robot mà có thể tập trung vào phần điều khiển, phần mềm hoặc công nghệ trí tuệ, đó là những khâu có khả năng tạo giá trị cao hơn.

Để làm được điều đó, cần tăng liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm hấp thụ, cải tiến và từng bước làm chủ công nghệ.