Chuyển đổi tư duy lập pháp về phân cấp, phân quyền: Giao quyền chủ động tối đa

Chủ tịch UBND phường Cửa Nam (Hà Nội) kiểm tra công tác tại bộ phận một cửa. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp do Bộ Chính trị tổ chức ngày 1/7, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu thay mặt Đảng ủy Chính phủ khẳng định, sau 1 năm vận hành tổng thể mô hình hệ thống chính trị 3 cấp đã khẳng định tính đúng đắn, sâu sắc, toàn diện, khoa học, biện chứng về chủ trương có tính bước ngoặt lịch sử của Đảng ta. Qua đó, đã mở ra một không gian phát triển mới, tầm nhìn chiến lược, tư duy kiến tạo phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phân cấp cho địa phương 1.461 nhiệm vụ

Cụ thể hơn, theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Chính phủ đã tập trung hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền gắn với mô hình chính quyền 03 cấp. Đến nay, Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ đã ban hành số lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật; phân cấp cho địa phương 1.461 nhiệm vụ (gồm 1.382 nhiệm vụ cấp tỉnh và 79 nhiệm vụ cấp xã). Qua hai đợt rà soát, đánh giá, các nhiệm vụ được phân cấp cơ bản bảo đảm tính khả thi, phù hợp với năng lực thực thi của địa phương.

Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện được triển khai đồng bộ, không để khoảng trống quản lý nhà nước. Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, 859 nhiệm vụ (73,8%) được chuyển cho cấp xã, 188 nhiệm vụ (16,2%) chuyển cho cấp tỉnh và 117 nhiệm vụ (10%) được điều chỉnh hoặc bãi bỏ. Qua đó, cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành ở cơ sở khi trực tiếp đảm nhận ít nhất 938 nhiệm vụ.

Kết quả nổi bật là vai trò của chính quyền cấp xã đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính cơ sở thì nay đã trực tiếp đảm nhận khối lượng lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính, thực sự trở thành trung tâm vận hành trực tiếp ở cơ sở khi đảm nhận ít nhất 938 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, trình bày tham luận tại hội nghị. (Ảnh: Phương Hoa/TTXVN)

Cùng với việc chuyển giao thẩm quyền, Chính phủ và các bộ, ngành đã tập trung hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ địa phương hoàn thiện tổ chức bộ máy, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Thông qua quá trình thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền mới, năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực thi của chính quyền địa phương từng bước được nâng lên; đội ngũ cán bộ, công chức ngày càng chủ động hơn trong giải quyết công việc, đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản trị địa phương trong điều kiện mới.

Đánh giá, rà soát các nhiệm vụ đã phân cấp

Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ban hành thời gian qua đã tạo hành lang pháp lý tạm thời cho bộ máy mới vận hành, nhưng tốc độ luật hóa các quy định chuyên ngành còn chậm so với yêu cầu thực tiễn. Theo kết quả rà soát đến tháng 5/2026, toàn hệ thống còn khoảng 550 văn bản quy phạm pháp luật cần các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới. Trong đó bao gồm: 80 luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 203 văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; và 267 văn bản thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

Đặc biệt, có 129 văn bản liên quan trực tiếp đến việc vận hành chính quyền 3 cấp phải tập trung rà soát và sửa đổi để bảo đảm có hiệu lực trước ngày 01/3/2027; 21 văn bản trong số đó phải khẩn trương sửa đổi để khắc phục ngay các vướng mắc, bất cập trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền 3 cấp.

Để giải quyết những khó khăn, thách thức trên, Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực.

Trong năm 2026, Chính phủ phối hợp chặt chẽ với Quốc hội tập trung đưa toàn bộ nội dung phân cấp tại 30 nghị định chuyên đề sửa đổi vào 54 luật và nghị quyết của Quốc hội, đồng thời khẩn trương hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung 15 văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, các Bộ, ngành để giải quyết ngay các vướng mắc, bất cập, bảo đảm cho chính quyền 03 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả.

Theo đại diện Chính phủ, tư duy xây dựng pháp luật cần chuyển đổi căn bản theo hướng Luật chỉ quy định nguyên tắc, khung pháp lý vĩ mô; giao quyền chủ động tối đa cho Chính phủ và địa phương ban hành các nội dung mang tính thực tiễn, thường xuyên biến động.

Đối với các nhiệm vụ đã phân cấp của trung ương cho địa phương, các Bộ, cơ quan ngang Bộ cần tăng cường giám sát, kiểm tra, kịp thời phát hiện những nội dung, nhiệm vụ phân cấp thực hiện chưa bảo đảm chất lượng tại địa phương để tiếp tục điều chỉnh tại văn bản quy phạm pháp luật cho phù hợp.

Đặc biệt, Chính phủ sẽ tiếp tục đánh giá, rà soát các nhiệm vụ đã phân cấp giữa các cấp chính quyền địa phương về điều kiện bảo đảm, năng lực thực thi, nguồn lực. Đối với các địa phương chưa bảo đảm điều kiện thực thi, nguồn lực đi liền với phân cấp, cần có đánh giá lại và chuyển nhiệm vụ về cấp tỉnh, giảm thiểu gánh nặng cho cấp xã trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Đối với cấp xã có đủ điều kiện tiếp nhận nhiệm vụ, khả năng phát huy tốt nguồn lực, tính sáng tạo của cấp xã thì mạnh dạn phân cấp để cấp xã chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ, góp phần phát triển kinh tế-xã hội tại địa phương./.