Chuyển đổi tư duy, xây dựng hệ sinh thái kinh tế sáng tạo

Chủ trương này đã tiếp thêm động lực để Thủ đô Hà Nội xác định mục tiêu phát triển thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước và khu vực. Xung quanh định hướng đó, các chuyên gia và nhà quản lý văn hóa tại Hà Nội đã đưa ra nhiều ý kiến, giải pháp nhằm từng bước hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa trong tương lai.

Chủ tịch Hiệp hội UNESCO thành phố Hà Nội Trương Minh Tiến:
Cần chuyển sang tư duy kinh tế sáng tạo

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ là một văn bản định hướng mà còn thể hiện quyết tâm chính trị trong việc xây dựng cơ chế đặc thù, tạo môi trường thuận lợi để các ngành công nghiệp văn hóa phát triển. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào lĩnh vực văn hóa; thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời tạo cơ sở hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo, khu sáng tạo nghệ thuật, không gian làm việc chung cho cộng đồng khởi nghiệp văn hóa... Có thể nói, Nghị quyết 80 không chỉ tiếp sức về mặt chính sách mà còn tạo niềm tin và động lực cho cộng đồng sáng tạo Thủ đô, giúp họ mạnh dạn đầu tư, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm văn hóa.

Để trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước và khu vực, Hà Nội cần vượt qua tư duy làm văn hóa thuần túy, chuyển sang tư duy kinh tế sáng tạo. Điều đó đồng nghĩa với việc xây dựng chuỗi giá trị khép kín: Sáng tạo - sản xuất - phân phối - tiêu dùng - xuất khẩu. Thực tế cho thấy các lĩnh vực như điện ảnh, thiết kế sáng tạo, thời trang, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa đang có tiềm năng tăng trưởng mạnh. Nếu được đầu tư bài bản, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành “thủ phủ sáng tạo” của khu vực Đông Nam Á.

Công nghiệp văn hóa đòi hỏi đội ngũ nhân lực vừa giỏi chuyên môn nghệ thuật vừa am hiểu thị trường và công nghệ. Hà Nội cần tăng cường liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, marketing sáng tạo và quản trị bản quyền. Bên cạnh đó, Thành phố cần quy hoạch các khu sáng tạo, trung tâm triển lãm, phim trường, không gian biểu diễn hiện đại; đồng thời cải tạo các di sản công nghiệp cũ thành không gian nghệ thuật - sáng tạo, vừa bảo tồn ký ức đô thị vừa tạo giá trị kinh tế mới.

Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà:
Đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh việc thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Tinh thần này được Hà Nội cụ thể hóa qua Nghị quyết 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đây là định hướng chiến lược buộc các thiết chế văn hóa, trong đó có bảo tàng, phải thay đổi tư duy và phương thức hoạt động.

Được giao trọng trách là Trung tâm điều phối sáng tạo của thành phố Hà Nội, chúng tôi nhận thức rõ rằng bên cạnh việc thúc đẩy văn hóa và sáng tạo, hỗ trợ các không gian sáng tạo, việc bắt kịp xu hướng công nghệ là yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, trong công tác trưng bày, ứng dụng công nghệ số chính là giải pháp quan trọng để bảo tàng trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn, có sức lan tỏa.

Trong những năm gần đây, Bảo tàng Hà Nội đã từng bước ứng dụng công nghệ vào hoạt động chuyên môn, hướng tới mô hình “bảo tàng thông minh”. Hàng nghìn tài liệu và hiện vật được chụp ảnh, quét dữ liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử phục vụ nghiên cứu và tra cứu. Hệ thống màn hình trình chiếu, bảng tra cứu thông tin điện tử và mã QR được triển khai tại các không gian trưng bày. Một số chuyên đề ứng dụng trình chiếu 3D, sa bàn điện tử và phim tư liệu số, góp phần tái hiện sinh động tiến trình lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn những hạn chế như hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chuyên sâu còn thiếu và kinh phí đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng bảo tàng số toàn diện. Để khắc phục, cần xây dựng cơ sở dữ liệu số thống nhất, có khả năng liên thông giữa các bảo tàng và cơ quan quản lý; đầu tư mạnh cho công nghệ thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo, mô hình 3D và bảo tàng ảo trực tuyến. Đồng thời, đội ngũ cán bộ cần được đào tạo bài bản về công nghệ số và thiết kế trải nghiệm.

Thời gian tới, cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, Bảo tàng Hà Nội sẽ tăng cường liên kết với các đơn vị lữ hành để quảng bá và thu hút khách tham quan. Khi công nghệ được ứng dụng hiệu quả, bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà còn trở thành không gian sáng tạo, góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa và khẳng định vị thế Thủ đô trong kỷ nguyên số.

Đạo diễn Hoàng Công Cường:
Chuyển hóa di sản thành tài sản

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đề cập mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghiệp văn hóa và phát huy nguồn lực di sản. Điều đó cho thấy di sản không còn chỉ là đối tượng bảo tồn mà được nhìn nhận như một nguồn lực có thể tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và sức mạnh mềm quốc gia. Di sản chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được chuyển hóa thành tri thức, ngôn ngữ thẩm mỹ, trải nghiệm văn hóa và tài sản trí tuệ có khả năng lưu chuyển trong nền kinh tế sáng tạo.
Trong bối cảnh thế giới ngày càng tìm kiếm những bản sắc khác biệt, Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng có cơ hội định vị mình bằng câu chuyện văn hóa riêng. Nếu biết kể câu chuyện ấy bằng hình thức hiện đại nhưng vẫn giữ được gốc rễ, chúng ta hoàn toàn có thể tạo dấu ấn riêng trên bản đồ công nghiệp văn hóa toàn cầu.

Hà Nội có lợi thế sở hữu nguồn lực văn hóa vật thể và phi vật thể dồi dào. Riêng trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, các di sản phi vật thể đã và đang góp phần quan trọng để Hà Nội kiến tạo nên những chương trình hấp dẫn, không chỉ thu hút người dân mà còn có sức lan tỏa với khách quốc tế. Thực tế, Hà Nội đã tổ chức nhiều chương trình và lễ hội văn hóa lớn dựa trên nguồn lực di sản như Lễ hội Văn hóa Vì hòa bình và Lễ hội Văn hóa Thế giới...

Tuy nhiên, để lĩnh vực biểu diễn thực sự trở thành mũi nhọn trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, đưa Hà Nội trở thành trung tâm biểu diễn nghệ thuật của cả nước và khu vực, cần những giải pháp mang tính nền tảng. Theo tôi, trước hết, các nhà sáng tạo phải chuyển từ tư duy làm nghệ thuật đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa với đội ngũ sản xuất và quản trị chuyên nghiệp. Đồng thời, Hà Nội cần đổi mới cơ chế tài chính theo hướng đặt hàng theo đầu ra và đồng tài trợ; coi bản quyền và sở hữu trí tuệ là hạ tầng cốt lõi, giúp sáng tạo trở thành tài sản có thể khai thác bền vững.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần hình thành các trung tâm sáng tạo nghệ thuật, có chính sách hỗ trợ những tài năng trẻ thử nghiệm sáng tạo mới trong lĩnh vực nghệ thuật. Tới đây, khi Hà Nội có thêm các nhà hát, trung tâm triển lãm quy mô lớn với đầy đủ điều kiện về kỹ thuật... sẽ là điều kiện quan trọng để Hà Nội trở thành trung tâm văn hóa, biểu diễn nghệ thuật của khu vực.

Hoàng Vũ thực hiện