Chuyển đổi xanh - chuyển đổi số: Động lực mới cho doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng số hóa và phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải thích ứng để nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng.

Xung quanh nội dung này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nhằm làm rõ hơn bản chất, thực trạng và các giải pháp thúc đẩy tiến trình chuyển đổi kép tại doanh nghiệp Việt Nam.

ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính). Ảnh: Thanh Thảo.

Chuyển đổi kép là nền tảng quản trị hiện đại và bền vững

- Thưa ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh, bà có thể lý giải rõ hơn về khái niệm chuyển đổi số - xanh và mối quan hệ giữa hai xu hướng này trong quản trị doanh nghiệp hiện nay?

ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh: Chuyển đổi số - xanh, hay còn gọi là chuyển đổi kép (Dual Transformation), là sự hội tụ của hai quá trình lớn: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây không phải là một học thuyết đơn lẻ mà là một khái niệm hình thành trong bối cảnh kinh tế - công nghệ toàn cầu thay đổi mạnh mẽ, đặc biệt từ giai đoạn 2019-2021, khi các sáng kiến như European Green Deal hay các chương trình thúc đẩy kinh tế số được triển khai mạnh mẽ.

Về bản chất, chuyển đổi số là việc tích hợp các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây vào hoạt động doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa vận hành, nâng cao hiệu quả và tạo ra giá trị mới. Trong khi đó, chuyển đổi xanh tập trung vào giảm phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả và hướng tới phát triển bền vững.

Điểm đáng chú ý, hai quá trình này không tồn tại tách rời mà có mối quan hệ cộng sinh rất chặt chẽ. Chuyển đổi số đóng vai trò như một công cụ, một “đòn bẩy” giúp doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu xanh hiệu quả hơn, từ kiểm soát tiêu thụ năng lượng, tối ưu chuỗi cung ứng đến đo lường phát thải. Ngược lại, chuyển đổi xanh định hướng cho chuyển đổi số phát triển theo hướng có trách nhiệm, bền vững và nhân văn hơn.

Do đó, trong quản trị doanh nghiệp hiện đại, việc tích hợp hai quá trình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn, phù hợp với các tiêu chuẩn toàn cầu.

Xu thế tất yếu dưới áp lực thị trường và hội nhập

Theo ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh: "Chuyển đổi kép không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với doanh nghiệp". Ảnh: Báo Công Thương.

- Vì sao chuyển đổi số - xanh được coi là xu thế tất yếu đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành thuộc lĩnh vực Công Thương, thưa bà?

ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh: Có thể khẳng định rằng, chuyển đổi kép không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay.

Thứ nhất, áp lực từ biến đổi khí hậu và các cam kết toàn cầu như mục tiêu phát thải ròng bằng 0 đang buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải thay đổi. Các tiêu chuẩn quốc tế như ESG hay các cơ chế như thuế carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đang dần trở thành “giấy thông hành” để hàng hóa tham gia thị trường quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng với các ngành Công Thương như dệt may, thép, điện tử - những lĩnh vực có tỷ trọng xuất khẩu lớn.

Thứ hai, áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Doanh nghiệp nào sớm thực hiện chuyển đổi số - xanh sẽ có lợi thế về chi phí, năng suất và khả năng thích ứng trước các cú sốc thị trường. Ngược lại, nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ ba, xu hướng dòng vốn cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Các tổ chức tài chính ngày càng ưu tiên các dự án xanh, doanh nghiệp có chỉ số ESG tốt. Điều này khiến các doanh nghiệp không “xanh hóa” sẽ gặp khó khăn trong tiếp cận vốn hoặc phải chịu chi phí tài chính cao hơn.

Cuối cùng, hành vi người tiêu dùng và yêu cầu từ các tập đoàn phân phối lớn cũng đang thay đổi. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường, trong khi các đối tác quốc tế yêu cầu minh bạch dữ liệu và tuân thủ tiêu chuẩn xanh. Điều này buộc doanh nghiệp phải đồng thời “số hóa” và “xanh hóa” nếu muốn tồn tại và phát triển.

Bức tranh chuyển đổi kép tại doanh nghiệp Việt Nam

Giai đoạn 2021-2025 có thể coi là thời kỳ khởi động và định hình cho tiến trình chuyển đổi kép tại Việt Nam. Ảnh: Báo Công Thương.

- Bà đánh giá như thế nào về thực trạng triển khai chuyển đổi số - xanh của doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian qua?

ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh: Giai đoạn 2021-2025 có thể coi là thời kỳ khởi động và định hình cho tiến trình chuyển đổi kép tại Việt Nam. Nhìn chung, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực.

Trước hết là sự cải thiện rõ rệt về nhận thức. Doanh nghiệp ngày càng hiểu rõ vai trò của công nghệ số và phát triển bền vững trong nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong quản trị, phát triển thương mại điện tử, logistics số và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với đó, hệ thống chính sách cũng đang dần hoàn thiện. Các chiến lược quốc gia về chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, cùng với các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đã tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy quá trình này. Đặc biệt, việc xây dựng danh mục phân loại xanh và định hướng phát triển thị trường tài chính xanh là bước tiến đáng ghi nhận.

Ngoài ra, hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi số cũng từng bước hình thành, với sự tham gia của các tổ chức quốc tế, các chương trình đào tạo, tư vấn và cung cấp nền tảng công nghệ.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn không ít hạn chế. Quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn diễn ra rời rạc, chưa được tích hợp đồng bộ. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn thiếu nguồn lực tài chính, công nghệ và nhân lực chất lượng cao.

Thêm vào đó, sự chênh lệch giữa các doanh nghiệp là khá lớn. Các tập đoàn lớn có điều kiện tiếp cận công nghệ và vốn tốt hơn nên chuyển đổi nhanh hơn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn đang ở giai đoạn sơ khởi.

Đặc biệt, các yêu cầu về tiêu chuẩn xanh quốc tế, kiểm kê khí nhà kính hay thị trường carbon vẫn còn là những khái niệm mới mẻ, khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng trong triển khai.

Chính sách thúc đẩy chuyển đổi kép giai đoạn tăng tốc

Giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời kỳ tăng tốc, đưa chuyển đổi số - xanh đi vào thực chất. Ảnh minh họa

- Trong giai đoạn 2026 - 2030, theo bà, cần có những giải pháp gì để thúc đẩy mạnh mẽ hơn tiến trình chuyển đổi số - xanh?

ThS. Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh: Giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời kỳ tăng tốc, đưa chuyển đổi kép đi vào thực chất. Để làm được điều này, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và doanh nghiệp.

Thứ nhất, cần hoàn thiện thể chế và khung pháp lý về chuyển đổi số - xanh theo hướng đồng bộ, minh bạch và dễ thực thi. Việc xây dựng bộ tiêu chí “doanh nghiệp số - xanh”, áp dụng các chuẩn ESG, cũng như phát triển thị trường carbon sẽ tạo ra cả áp lực và động lực cho doanh nghiệp chuyển đổi.

Thứ hai, cần tiếp tục nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Truyền thông cần nhấn mạnh lợi ích kinh tế cụ thể của chuyển đổi kép để doanh nghiệp chủ động tham gia.

Thứ ba, phát triển mạnh mẽ thị trường tài chính xanh. Các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư ESG cần được mở rộng, đi kèm với các ưu đãi về thuế và lãi suất để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và vận hành thị trường carbon là một bước đi quan trọng, giúp định giá phát thải và thúc đẩy doanh nghiệp giảm phát thải hiệu quả.

Ngoài ra, cần đầu tư phát triển hạ tầng số và hạ tầng năng lượng xanh, bao gồm dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo cũng như năng lượng tái tạo và lưới điện thông minh.

Cuối cùng, yếu tố con người là then chốt. Cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực số - xanh, từ kỹ năng công nghệ đến quản trị ESG, nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế mới.

- Trân trọng cảm ơn bà!

Thanh Thảo