Chuyển đổi xanh, nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp cơ khí-điện

Đại biểu tham quan các sản phẩm ngành cơ khí-điện trưng bày tại showroom Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Ngành cơ khí-điện giữ vai trò xương sống khi cung cấp thiết bị, máy móc và giải pháp kỹ thuật cho toàn nền kinh tế, sở hữu tiềm năng rất lớn trong việc tối ưu hóa quy trình, giảm phát thải và tiết kiệm chi phí vận hành. Song song với cơ hội, quá trình chuyển đổi xanh cũng đặt ra thách thức không nhỏ, nhất là với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa do hạn chế về nguồn vốn, nhân lực, công nghệ và khả năng tiếp cận chính sách. Do đó, việc hỗ trợ giải pháp công nghệ khả thi và kết nối các nguồn lực tài chính phù hợp cho doanh nghiệp là điều kiện then chốt để tháo gỡ điểm nghẽn trong quá trình chuyển đổi kép.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: Đối với ngành cơ khí-điện, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội phát triển. Với vai trò cung cấp máy móc, thiết bị, linh kiện và các giải pháp kỹ thuật cho nhiều lĩnh vực kinh tế, ngành cơ khí-điện có nhiều tiềm năng trong việc đổi mới công nghệ, nâng cấp thiết bị, tối ưu hóa quy trình sản xuất và ứng dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Những thay đổi này không chỉ góp phần giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, mà còn giúp doanh nghiệp tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường, ngay cả trong nước và xuất khẩu.

Nhà đầu tư tìm hiểu cơ hội hợp tác với các đối tác trong ngành cơ khí-điện Thành phố Hồ Chí Minh (Ảnh: CTV)

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cần nhìn nhận rằng quá trình chuyển đổi xanh còn đặt ra không ít khó khăn, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, nhân lực, thông tin chính sách và khả năng tiếp cận các giải pháp phù hợp… có thể khiến doanh nghiệp gặp trở ngại trong quá trình triển khai. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ cần nhận diện xu hướng mà còn cần được tiếp cận những thông tin cụ thể, giải pháp khả thi, nguồn lực tài chính phù hợp và các đối tác có năng lực đồng hành.

Ông Nguyễn Thế Tùng Lâm, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, mục tiêu đến năm 2030 kinh tế xanh phải đóng góp ít nhất 10% GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh, và tối thiểu 10% khu công nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái và giảm cường độ sử dụng năng lượng từ 1-1,5% mỗi năm. Để đạt được các mục tiêu này, doanh nghiệp cần chủ động phòng ngừa ô nhiễm từ sớm, gắn đổi mới công nghệ với phân vùng môi trường và sức chịu tải của hệ sinh thái.

Cho nên, khi đổi mới công nghệ hoặc mở rộng sản xuất, doanh nghiệp cần đánh giá cả mức tiêu hao trên mỗi đơn vị sản phẩm và tổng lượng phát thải, tuân thủ các thủ tục cấp phép khi hoạt động làm gia tăng tác động tiêu cực đến môi trường. Đối với việc phát triển năng lượng tái tạo hay tái chế chất thải, quy trình thực hiện phải gắn liền với quản lý toàn bộ vòng đời thiết bị, bảo đảm an toàn kỹ thuật và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.

Trong bối cảnh ngành cơ khí-điện đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về tối ưu hóa hiệu quả vận hành để hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững, bà Nguyễn Thị Hương, Công ty ABeam Consulting Vietnam cho rằng, chuyển đổi xanh trong thực tiễn sản xuất công nghiệp cần được hiện thực hóa đồng bộ các trụ cột cốt lõi: sử dụng tài nguyên hiệu quả; xây dựng chuỗi cung ứng có trách nhiệm với dữ liệu nhà cung cấp minh bạch; thiết lập hệ thống đo lường chính xác các chỉ số phát thải khí nhà kính (CO2); cùng tỷ lệ tái chế bằng dữ liệu nguồn đáng tin cậy.

Theo ông Trần Thành Trọng, Phó Chủ tịch Thứ nhất Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí-điện Thành phố Hồ Chí Minh (HAMEE), với doanh nghiệp sản xuất, chuyển đổi xanh cần được cụ thể hóa bằng việc tiết kiệm điện, giảm hao hụt nguyên vật liệu, giảm phế phẩm và sử dụng hiệu quả máy móc, thiết bị. Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối giữa 3 lĩnh vực mũi nhọn: cơ khí, điện và công nghệ số. Sự hợp tác này tạo cơ hội để doanh nghiệp chế tạo máy phối hợp các đơn vị cung cấp giải pháp điều khiển và công nghệ số, phát triển các thiết bị, hệ thống đồng bộ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về kỹ thuật và vận hành của thị trường.

Trưng bày các sản phẩm cơ khí-điện tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: CTV)

Thông tin về chính sách hỗ trợ lãi suất, ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh (HFIC) cho biết, thành phố triển khai các chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND ngày 19/9/2023 và Nghị quyết số 523/NQ-HĐND ngày 26/12/2025 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh về Ban hành quy chế về hỗ trợ lãi suất đối với các dự án đầu tư được Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh thuộc lĩnh vực ưu tiên phát triển kinh tế-xã hội.

Điểm nhấn của chính sách là việc thành phố hỗ trợ lãi suất đối với mức vốn vay tối đa lên đến 200 tỷ đồng cho mỗi dự án. Trong đó, hỗ trợ tối đa 85% phần vốn đầu tư công nghệ, thiết bị và 70% phần vốn đầu tư xây dựng công trình trong thời gian tối đa bảy năm kể từ lần giải ngân đầu tiên.

Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cơ khí tự động hóa và điện tử, công nghệ thông tin thuộc nhóm 4 ngành công nghiệp trọng yếu và công nghiệp hỗ trợ, Thành phố áp dụng mức hỗ trợ lên tới 100% lãi suất vay vốn cho cả các dự án đầu tư mới, cải tạo mở rộng nhà xưởng lẫn mua sắm trang thiết bị hiện đại.

Các chính sách hỗ trợ vốn tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cấp năng lực sản xuất và từng bước đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh. Khi doanh nghiệp chủ động đổi mới phương thức sản xuất, kết hợp công nghệ, dữ liệu với các nguồn lực hỗ trợ phù hợp, quá trình chuyển đổi sẽ có cơ sở để đi vào thực chất, góp phần nâng cao vị thế của ngành trong chuỗi cung ứng.