Chuyên gia Bộ Công an cảnh báo: Camera tiềm ẩn rủi ro nếu không được bảo mật đúng cách

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi nhấn mạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân là nhiệm vụ cấp bách gắn trực tiếp với an ninh, quốc phòng và ổn định xã hội

Dữ liệu là “mỏ vàng” của tội phạm

Ngày 20/3, tại Hội thảo "Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ", đại diện Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cảnh báo tình trạng xâm phạm dữ liệu cá nhân đang diễn biến ngày càng phức tạp, với quy mô và mức độ tinh vi gia tăng.

Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó Trưởng phòng 1 - A05, chỉ ra tình trạng xâm phạm dữ liệu cá nhân đang diễn biến ngày càng phức tạp và đáng lo ngại.

Trên không gian mạng, nhiều diễn đàn và hội nhóm, cả công khai lẫn kín, trở thành nơi trao đổi, mua bán dữ liệu với quy mô lớn. Các tệp thông tin của người dùng Việt Nam bị thu thập, phân loại theo từng lĩnh vực rồi rao bán, không chỉ dừng ở dữ liệu định danh cơ bản mà còn bao gồm cả những thông tin nhạy cảm như tài khoản ngân hàng hay dữ liệu đời tư.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc sử dụng các hệ sinh thái số và thiết bị thông minh ngày càng phổ biến. Những thiết bị tích hợp camera mang lại nhiều tiện ích trong giám sát và bảo vệ tài sản, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro nếu không được bảo mật đúng cách.

Thực tế đã xảy ra nhiều vụ lộ lọt thông tin nghiêm trọng bắt nguồn từ chính các camera giám sát trong gia đình. Không ít người lắp đặt camera ở những vị trí nhạy cảm như khu vực chứa tài sản giá trị hoặc không gian riêng tư. Khi hệ thống bị xâm nhập, các đối tượng có thể theo dõi, đánh cắp hình ảnh và dữ liệu cá nhân, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về quyền riêng tư và an ninh.

Thượng tá Thi cho rằng trong kỷ nguyên số, dữ liệu được xem là nguồn tài nguyên chiến lược, đóng vai trò như “huyết mạch” của quá trình chuyển đổi số. Với hơn 85,6 triệu người dùng Internet, chiếm hơn 84% dân số, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ phát triển Internet nhanh. Vì vậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là vấn đề quyền riêng tư mà còn gắn với an ninh, quốc phòng và sự ổn định xã hội.

Tuy vậy, hoạt động thu thập, chiếm đoạt và mua bán dữ liệu cá nhân đang diễn ra tràn lan, đặc biệt trong các diễn đàn ngầm. Dữ liệu của hàng chục triệu người, từ thông tin cơ bản đến dữ liệu nhạy cảm, bị khai thác và giao dịch trái phép.

Trong giai đoạn 2023–2025, cơ quan chức năng đã xử lý hơn 30 vụ việc, liên quan đến trên 160 triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm. Các đối tượng tội phạm công nghệ cao coi dữ liệu là “mỏ vàng”, từ đó xây dựng nhiều kịch bản lừa đảo tinh vi, gây thiệt hại kinh tế lớn.

Đồng thời, lỗ hổng từ các thiết bị thông minh như camera hay điện thoại cũng bị lợi dụng để xâm nhập, đánh cắp thông tin cá nhân, thậm chí sử dụng vào mục đích tống tiền hoặc phát tán nội dung nhạy cảm.

Cần bảo mật ngay từ thiết kế

Tại hội thảo, trung tá Phạm Bảo Nguyên thông tin rằng việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 được xem là một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý. Điểm đáng chú ý là dữ liệu cá nhân chỉ được thu thập trong phạm vi cần thiết, phục vụ mục đích cụ thể và không được sử dụng sai mục đích.

Trung tá Phạm Bảo Nguyên nhấn mạnh việc xây dựng kiến trúc hệ thống theo nguyên tắc bảo mật ngay từ thiết kế.

Việc xử lý phải dựa trên cơ sở pháp lý hợp lệ, trong đó sự đồng ý của chủ thể dữ liệu giữ vai trò cốt lõi. Đồng thời, chủ thể dữ liệu được bảo đảm đầy đủ các quyền như được biết, truy cập, chỉnh sửa, hạn chế xử lý hoặc khiếu nại khi quyền lợi bị xâm phạm.

Bên cạnh đó, các yêu cầu về bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu được đặt ra chặt chẽ hơn. Trung tá Phạm Bảo Nguyên cho rằng bảo vệ dữ liệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà cần được triển khai đồng bộ trên cả ba trụ cột gồm con người, quy trình và hệ thống quản trị nội bộ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai trên thực tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Dữ liệu cá nhân hiện được thu thập, lưu trữ và xử lý trên nhiều nền tảng khác nhau, trong khi nhiều hệ thống chưa được thiết kế theo nguyên tắc bảo vệ dữ liệu ngay từ đầu, khiến việc kiểm soát mục đích sử dụng và quản lý vòng đời dữ liệu trở nên phức tạp.

Trung tá Nguyên chỉ ra một khó khăn lớn nằm ở việc thu thập và quản lý sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Theo quy định, sự đồng ý phải rõ ràng, có thể kiểm chứng và cho phép rút lại bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, nếu thiếu hệ thống quản lý minh bạch và có khả năng truy vết, các tổ chức rất dễ rơi vào tình trạng vi phạm mà không kiểm soát được.

Ngoài ra, việc dữ liệu phân tán trên nhiều hệ thống cũng gây trở ngại trong bảo đảm quyền của chủ thể, như quyền truy cập, chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu. Nếu không có cơ chế quản lý tập trung, các yêu cầu này có thể bị xử lý chậm trễ hoặc thiếu chính xác, làm gia tăng rủi ro pháp lý.

Các chuyên gia cho rằng việc chia sẻ và chuyển dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu xuyên biên giới, cần thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc khai thác trái phép. Ảnh minh họa.

Trước những thách thức đó, trung tá Phạm Bảo Nguyên đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần xây dựng kiến trúc hệ thống theo nguyên tắc “bảo mật ngay từ thiết kế”, bảo đảm yêu cầu về an toàn dữ liệu và quyền riêng tư được tích hợp xuyên suốt từ khâu phát triển đến vận hành. Đồng thời, cần triển khai các nền tảng quản lý dữ liệu tập trung, cho phép phân loại dữ liệu theo mức độ nhạy cảm, kiểm soát vòng đời và quản lý sự đồng ý của chủ thể một cách minh bạch, có thể truy vết.

Một giải pháp quan trọng khác là phát triển các nền tảng hỗ trợ thực thi quyền của chủ thể dữ liệu, giúp cá nhân dễ dàng truy cập, kiểm soát và giám sát việc sử dụng dữ liệu của mình.

Về kỹ thuật, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp bảo mật hiện đại như mã hóa dữ liệu, kiểm soát truy cập theo mô hình “không tin cậy” (zero trust), giám sát liên tục và phát hiện sớm rủi ro. Đối với hoạt động chia sẻ và chuyển dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu xuyên biên giới, cần thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc khai thác trái phép.

Theo trung tá Phạm Bảo Nguyên, để tuân thủ hiệu quả Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, các cơ quan, tổ chức cần thay đổi cách tiếp cận, nâng cao nhận thức và đầu tư tương xứng cho công nghệ, qua đó bảo đảm an toàn dữ liệu và củng cố niềm tin trong môi trường số.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân tạo bước đi hội nhập

Anh Lê